Hướng tới mục tiêu '90-70-90' phòng chống ung thư vú, ung thư cổ tử

Khám sàng lọc ung thư vú. Ảnh minh họa VGP

Hơn 60% ca ung thư vú phát hiện muộn

Ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, cho biết ung thư vú hiện là bệnh ung thư phổ biến nhất ở nữ giới Việt Nam, với 24.563 trường hợp mắc mới, khiến khoảng 10.000 phụ nữ tử vong mỗi năm. Đáng chú ý, trên 60% người bệnh được phát hiện ở giai đoạn muộn (III-IV), khiến tỷ lệ sống thêm sau 5 năm chỉ đạt khoảng 74% — thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia phát triển.

Đối với ung thư cổ tử cung, năm 2022 Việt Nam ghi nhận 4.612 ca mắc mới và 2.571 ca tử vong. Dù đây là căn bệnh có thể dự phòng hiệu quả bằng vaccine và sàng lọc, tỷ lệ sàng lọc định kỳ tại Việt Nam mới đạt 28,2%, đồng thời tồn tại chênh lệch lớn về khả năng tiếp cận dịch vụ giữa các vùng miền và nhóm dân tộc. Trước thực trạng đó, Cục trưởng nhấn mạnh việc ban hành một chiến lược quốc gia dài hạn là nhiệm vụ cấp thiết nhằm cụ thể hóa các mục tiêu bảo vệ sức khỏe nhân dân.

Đánh giá về Kế hoạch hành động quốc gia phòng chống ung thư vú và ung thư cổ tử cung giai đoạn 2026-2035 vừa được Bộ Y tế ban hành, ông Matt Jackson, Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam, cho rằng đây là dấu mốc quan trọng, thể hiện cam kết chính trị mạnh mẽ và tầm nhìn chiến lược của Việt Nam trong bảo vệ sức khỏe, nâng cao chất lượng cuộc sống cho phụ nữ và trẻ em gái.

Theo UNFPA, ung thư cổ tử cung hiện là loại ung thư phổ biến thứ sáu ở phụ nữ Việt Nam, với hơn 4.100 ca mắc mới và trên 2.400 ca tử vong mỗi năm; tổ chức này cũng lưu ý rằng nếu hệ thống ghi nhận dữ liệu đầy đủ hơn, con số thực tế có thể còn cao hơn. Đáng chú ý, số phụ nữ tử vong do ung thư cổ tử cung hiện cao gấp khoảng ba lần số ca tử vong mẹ do các biến chứng thai sản. Trong khi đó, độ bao phủ các dịch vụ phòng chống bệnh vẫn còn thấp: tỷ lệ phụ nữ được sàng lọc mới đạt khoảng 28%, còn tỷ lệ tiêm vaccine HPV ở nhóm nữ 15-24 tuổi chỉ khoảng 12%.

UNFPA cảnh báo, nếu không mở rộng các biện pháp dự phòng ngay từ bây giờ, đến năm 2070 có thể sẽ có hơn 218.000 phụ nữ Việt Nam tử vong do ung thư cổ tử cung. Trong vòng một thế kỷ tới, con số này có thể lên tới gần 450.000 người.

Ngược lại, nếu Việt Nam triển khai thành công chiến lược toàn cầu của Tổ chức Y tế Thế giới và đạt mục tiêu "90-70-90" vào năm 2030, gồm 90% trẻ em gái được tiêm vaccine HPV, 70% phụ nữ được sàng lọc bằng xét nghiệm có độ chính xác cao và 90% phụ nữ có tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư được điều trị, thì hoàn toàn có thể loại bỏ ung thư cổ tử cung như một vấn đề sức khỏe cộng đồng vào năm 2050.

Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế tổ chức hội thảo Triển khai công tác phòng chống ung thư vú và ung thư cổ tử cung khu vực phía Bắc - Ảnh: VGP

Sáu nhóm giải pháp đồng bộ, chỉ tiêu cụ thể đến năm 2035

Kế hoạch hành động quốc gia đặt mục tiêu tổng quát là nâng cao hiệu quả dự phòng, chẩn đoán, điều trị và quản lý sau điều trị, hướng tới loại trừ ung thư cổ tử cung và giảm tỷ lệ tử vong do ung thư vú.

Đối với ung thư vú, Kế hoạch đặt mục tiêu giảm tỷ lệ tử vong trung bình 2,5% mỗi năm. Đến năm 2035, phấn đấu 70% phụ nữ trong độ tuổi 40-70 được sàng lọc định kỳ, nâng tỷ lệ phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm (I-II) lên mức 60%.

Kế hoạch cũng chú trọng nâng cao chất lượng điều trị, bảo đảm ít nhất 80% người bệnh được tiếp cận và hoàn thành phác đồ điều trị đa mô thức chuẩn hóa, đồng thời thiết lập hệ thống quản lý, theo dõi tái khám định kỳ sau điều trị nhằm hạn chế tối đa nguy cơ tái phát, cải thiện chất lượng sống lâu dài cho người bệnh.

Đối với ung thư cổ tử cung, Kế hoạch quyết tâm thực hiện mục tiêu "90-70-90" vào năm 2035 theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới để tiến tới loại trừ bệnh, với các chỉ tiêu.

Cụ thể: 90% trẻ em gái 9-15 tuổi được tiêm đủ liều vaccine HPV tại các địa bàn triển khai, theo lộ trình tăng số lượng vaccine trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng giai đoạn 2021-2030 của Bộ Y tế. 70% phụ nữ trong độ tuổi 30-49 được sàng lọc bằng xét nghiệm hiệu năng cao và 90% phụ nữ có tổn thương cổ tử cung được xử trí đúng phác đồ.

Để thực hiện thành công các mục tiêu trên, Bộ Y tế xác định 6 nhóm giải pháp đồng bộ:

Về chính sách và tài chính, thực hiện lộ trình tăng số lượng vaccine trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng; vận động đưa sàng lọc ung thư vú và ung thư cổ tử cung vào danh mục Bảo hiểm y tế chi trả.

Về truyền thông, đẩy mạnh vận động, giáo dục sức khỏe, thay đổi hành vi của người dân theo hướng chủ động dự phòng, sàng lọc sớm để đẩy lùi hai loại ung thư này.

Về nhân lực và nâng cao năng lực, đào tạo nhân viên y tế các cấp theo quy trình đã được chuẩn hóa, chuyển giao kỹ thuật về sàng lọc, chẩn đoán, điều trị và theo dõi người bệnh theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế; phát triển các hình thức đào tạo, tư vấn, khám chữa bệnh từ xa.

Về cơ sở vật chất và trang thiết bị, đầu tư, nâng cấp hạ tầng và thiết bị y tế để tăng cường năng lực chẩn đoán, điều trị; bảo đảm cung ứng vật tư, thuốc, sinh phẩm và duy trì hệ thống bảo trì thiết bị định kỳ.

Về chuyên môn kỹ thuật và công nghệ, chuẩn hóa quy trình chuyên môn, ứng dụng số hóa và trí tuệ nhân tạo (AI) để nâng cao chất lượng sàng lọc, chẩn đoán và điều trị.

Về thông tin và giám sát, xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia tích hợp, kết nối với hồ sơ sức khỏe điện tử để quản lý trọn đời lộ trình sức khỏe của phụ nữ.