Hướng tới Tháng cao điểm vì người nghèo: Từ chia sẻ đến tạo sinh kế bền vững

Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Thới Bình (tỉnh Cà Mau) tham gia lễ khởi công xây nhà đại đoàn kết cho hộ nghèo. Ảnh: Nguyên Du.

Hơn một phần tư thế kỷ của một cuộc vận động từ lòng dân

Ngày 17/10/2000, hưởng ứng Ngày quốc tế xóa nghèo của Liên hợp quốc, Đoàn Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam phát động cuộc vận động “Ngày vì người nghèo”. Từ đó, ngày 17/10 hàng năm trở thành một dấu mốc quen thuộc trong đời sống xã hội; Tháng cao điểm “Vì người nghèo” từ ngày 17/10 đến 18/11 cũng dần trở thành khoảng thời gian mà nhiều cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân cùng hướng về người nghèo.

26 năm nhìn lại, giá trị lớn của cuộc vận động “Ngày vì người nghèo” không chỉ nằm ở số tiền vận động hay số ngôi nhà được xây mới, điều đáng quý hơn là khơi dậy và phát huy mạnh mẽ tinh thần tương thân tương ái, trách nhiệm với cộng đồng của mỗi người dân, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp. Từ đó, sự sẻ chia không chỉ dừng lại ở những hỗ trợ vật chất thiết thực, mà còn trở thành nguồn động viên tinh thần, tiếp thêm niềm tin và nghị lực để người nghèo vươn lên trong cuộc sống.

Những năm gần đây, kết quả chăm lo người nghèo càng cho thấy sức mạnh của sự đồng lòng ấy. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI cho biết, MTTQ Việt Nam các cấp đã vận động Quỹ “Vì người nghèo” và an sinh xã hội được gần 20.000 tỷ đồng; đồng thời cùng Chính phủ, các cấp, các ngành góp phần hoàn thành việc xóa 334.234 căn nhà tạm, nhà dột nát, huy động trên 24.700 tỷ đồng và hơn 2,7 triệu ngày công hỗ trợ.

Đằng sau mỗi con số đó là một mái nhà vững chãi hơn, một đứa trẻ có điều kiện tiếp tục đến trường, một người bệnh được sẻ chia, một gia đình có thêm nguồn sinh kế, thêm niềm tin để bước tiếp... Đó cũng chính là ý nghĩa sâu sắc nhất của công tác chăm lo người nghèo: Không chỉ hỗ trợ về vật chất, tháo gỡ những khó khăn trước mắt, mà còn khơi dậy ý chí tự lực, tự cường, giúp mỗi người, mỗi gia đình có thêm động lực vươn lên, từng bước ổn định cuộc sống.

Báo cáo kinh tế - xã hội năm 2025 của Chính phủ cho biết tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều hiện còn khoảng 1,3%, giảm 1 điểm phần trăm so với năm 2024. Nhưng tỷ lệ giảm không có nghĩa nhiệm vụ nhẹ đi. Những hoàn cảnh còn nghèo thường gắn với nhiều thiếu hụt cùng lúc: Thiếu việc làm, nhà ở, y tế, giáo dục, tư liệu sản xuất hoặc những rủi ro mà bản thân gia đình không thể tự vượt qua.

Tạo nền tảng để người nghèo thoát nghèo

Vì vậy, bước vào Tháng cao điểm “Vì người nghèo” năm nay, cần nhìn công tác giúp đỡ người nghèo ở một yêu cầu cao hơn. Chúng ta vẫn rất cần những phần quà cứu trợ kịp thời, nhất là khi người dân gặp thiên tai, hoạn nạn, bệnh tật hoặc thiếu những nhu cầu thiết yếu. Nhưng với những hộ có sức lao động và có khả năng vươn lên, nếu chỉ dừng ở hỗ trợ ngắn hạn thì chưa đủ.

MTTQ Việt Nam các cấp cần có thêm nhiều giải pháp hỗ trợ căn cơ, lâu dài, phù hợp với hoàn cảnh và nhu cầu của từng hộ gia đình, từ hỗ trợ vốn, phương tiện sản xuất, đào tạo nghề, tạo việc làm đến kết nối tiêu thụ sản phẩm. Quan trọng hơn, quá trình hỗ trợ phải gắn với việc hướng dẫn, đồng hành, theo dõi để người nghèo có điều kiện phát huy nội lực, từng bước ổn định sinh kế, nâng cao thu nhập và chủ động vươn lên trong cuộc sống.

Bởi một phần quà có thể giúp người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn vượt qua khó khăn vài ngày, vài tuần; còn một sinh kế phù hợp có thể mở ra con đường lâu dài. Một con giống tốt, một bộ dụng cụ làm nghề, học phí cho một khóa đào tạo nghề, vốn nhỏ để tạo việc làm tại nhà, kết nối đầu ra cho sản phẩm hay giới thiệu một việc làm ổn định chính là sự giúp đỡ mà nhiều người nghèo đang rất cần.

Bởi mục tiêu cuối cùng của công tác giảm nghèo không chỉ là giúp người dân vượt qua khó khăn trước mắt, mà còn tạo nền tảng để họ thoát nghèo bền vững, hạn chế nguy cơ tái nghèo, từng bước xây dựng cuộc sống tốt đẹp hơn.

Đây cũng là tinh thần mà Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đặt ra khi nhấn mạnh xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa tầng, hiện đại, bao phủ toàn dân, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau; đồng thời vừa khuyến khích làm giàu chính đáng, vừa giảm nghèo nhanh và bền vững. Đại hội XI MTTQ Việt Nam tiếp tục xác định phải đổi mới hoạt động chăm lo người nghèo, người yếu thế, triển khai sâu rộng phong trào “Vì người nghèo - Không để ai bị bỏ lại phía sau”, đa dạng hình thức hỗ trợ và kết nối nguồn lực xã hội.

Cần phát huy hiệu quả công tác giám sát

Từ nguồn Quỹ Vì người nghèo, MTTQ Việt Nam các cấp đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực, kịp thời hỗ trợ hộ nghèo, hộ cận nghèo và những hoàn cảnh khó khăn vươn lên trong cuộc sống. Tuy nhiên, để nguồn lực của các tổ chức, đơn vị cá nhân ủng hộ người nghèo tiếp tục phát huy hiệu quả, công tác giám sát việc vận động, quản lý và sử dụng quỹ cần được chú trọng hơn, thực hiện chặt chẽ hơn.

MTTQ Việt Nam các cấp cần phát huy vai trò giám sát ngay từ khâu rà soát, bình xét đối tượng thụ hưởng đến quá trình phân bổ, trao hỗ trợ và đánh giá kết quả sau hỗ trợ. Việc lựa chọn đối tượng phải bảo đảm công khai, minh bạch, đúng tiêu chí, đúng hoàn cảnh, ưu tiên những hộ nghèo, gia đình đặc biệt khó khăn, người yếu thế cần được trợ giúp kịp thời.

Đồng thời, cần tăng cường giám sát tại cơ sở, phát huy vai trò của cộng đồng dân cư, tiếp nhận ý kiến phản ánh của nhân dân và kịp thời chấn chỉnh những bất cập phát sinh. Trao sinh kế rồi, các hộ đó làm ăn ra sao? Hỗ trợ học nghề rồi, người học có việc làm không? Những câu hỏi như vậy cho biết nguồn lực đã tạo chuyển biến như thế nào trên thực tế.

Nếu sinh kế chưa phát huy hiệu quả, nguyên nhân do thiếu vốn, thiếu kỹ thuật, thiếu đầu ra cho sản phẩm hay do cách thức hỗ trợ chưa phù hợp với điều kiện thực tế của từng hộ? Việc làm rõ những vấn đề này sẽ giúp MTTQ Việt Nam các cấp kịp thời điều chỉnh phương thức hỗ trợ, tránh tình trạng hỗ trợ dàn trải, hình thức hoặc chưa sát nhu cầu.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là trao đi sự hỗ trợ, mà là giúp người nghèo có thêm điều kiện tự vươn lên, từng bước cải thiện đời sống, giảm nguy cơ tái nghèo. Khi mỗi nguồn lực được sử dụng đúng chỗ, mỗi chính sách thực sự đến được với người cần giúp đỡ, niềm tin của nhân dân đối với công tác an sinh xã hội sẽ ngày càng được củng cố.

Có thể khẳng định, mục tiêu cuối cùng của công tác vì người nghèo chính là giúp họ có thêm điều kiện, kiến thức, công cụ và niềm tin để tự vươn lên.

Trong giai đoạn phát triển mới, “không để ai bị bỏ lại phía sau” không chỉ là không để người dân thiếu ăn, thiếu mặc. Đó còn là không để trẻ em vì nghèo mà mất cơ hội học tập; không để người bệnh nghèo không được chữa trị; không để một gia đình mãi luẩn quẩn trong nghèo khó chỉ vì thiếu một khoản vốn, một nghề hoặc một sự kết nối.

Tháng cao điểm “Vì người nghèo” năm 2026 nên là dịp để cả xã hội vừa sẻ chia, vừa nhìn lại cách giúp người nghèo. Không nhất thiết chỉ đóng góp bằng tiền: người có nghề có thể truyền nghề, doanh nghiệp nhận lao động, nhà khoa học chuyển giao kỹ thuật, người có uy tín kết nối thị trường, cộng đồng góp ngày công. Khi nhiều bàn tay cùng góp đúng chỗ, nguồn lực sẽ tạo thay đổi lâu dài.

Để cuộc vận động ngày càng phát huy hiệu quả, lan tỏa sâu rộng và phát triển bền vững trong giai đoạn mới, cần tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức vận động, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực xã hội; phát huy tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái, khơi dậy trách nhiệm sẻ chia của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và các tầng lớp nhân dân trong chăm lo người nghèo.