Hưởng ứng ngày Pháp luật Việt Nam 9-11: Đưa trợ giúp pháp lý đến gần hơn với người dân Thủ đô

Phát huy hiệu quả trong bảo vệ quyền lợi người dân

Thời gian qua, công tác trợ giúp pháp lý trên địa bàn Hà Nội được triển khai bằng nhiều hình thức, chú trọng truyền thông tại cơ sở và hỗ trợ trực tiếp trong quá trình giải quyết các vụ việc pháp lý. Qua đó, nhận thức của người dân về quyền được trợ giúp pháp lý từng bước được nâng lên, tạo điều kiện để người thuộc diện thụ hưởng chủ động tìm đến Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước thành phố Hà Nội và các chi nhánh khi phát sinh nhu cầu.

Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước thành phố Hà Nội, Chi nhánh số 9 phối hợp UBND xã Quốc Oai tổ chức phiên toà giả định tuyên truyền pháp luật về phòng chống bạo lực học đường. Ảnh: PV

Một trong những kết quả nổi bật là việc triển khai cơ chế trực trợ giúp pháp lý trong điều tra hình sự và tại Tòa án nhân dân. Thông qua phối hợp giữa Sở Tư pháp với Công an thành phố và Tòa án nhân dân thành phố, yêu cầu cử Trợ giúp viên pháp lý tham gia tố tụng được tiếp nhận, xử lý kịp thời. Cơ chế này góp phần bảo đảm 100% người có yêu cầu trợ giúp pháp lý được hỗ trợ, qua đó bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người thuộc diện thụ hưởng.

Cùng với đó, số vụ việc trợ giúp pháp lý bằng hình thức tham gia tố tụng tăng mạnh trong những năm qua. Sự tham gia của Trợ giúp viên pháp lý giúp người được trợ giúp có thêm điều kiện thực hiện quyền bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong quá trình giải quyết vụ án. Nhiều vụ việc đạt tiêu chí thành công theo quy định của Bộ Tư pháp, cho thấy vai trò thiết thực của hoạt động trợ giúp pháp lý trong bảo đảm quyền tiếp cận công lý.

Tuy nhiên, hoạt động trợ giúp pháp lý vẫn đang gặp một số rào cản trong việc bảo đảm người có nhu cầu trợ giúp pháp lý thực sự biết đến chính sách, nhận diện được quyền lợi và tiếp cận dịch vụ đúng thời điểm. Theo bà Nguyễn Thu Ngân, Trưởng phòng Hành chính - Tổng hợp, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước thành phố Hà Nội, thực tiễn cho thấy vẫn tồn tại khoảng cách đáng kể giữa nhu cầu trợ giúp pháp lý và khả năng tiếp cận dịch vụ của người dân.

Những nhóm đối tượng như người nghèo, người dân tộc thiểu số cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em, nạn nhân bạo lực gia đình, nạn nhân mua bán người và người bị buộc tội có hoàn cảnh đặc biệt vẫn phải đối mặt với nhiều rào cản về nhận thức pháp luật, điều kiện kinh tế, địa lý, ngôn ngữ, sức khỏe, tâm lý và khả năng tiếp cận thông tin.

Đáng chú ý, một bộ phận người dân dù có nhu cầu trợ giúp pháp lý nhưng chưa biết mình thuộc diện được thụ hưởng chính sách, chưa nhận diện được quyền được hỗ trợ hoặc không có điều kiện chủ động tìm đến các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý. Điều này cho thấy, nếu chỉ chờ người dân tìm đến, chính sách khó có thể phát huy đầy đủ hiệu quả, nhất là với những người gặp nhiều trở ngại trong cuộc sống.

Tuyên truyền pháp luật cho học sinh. Ảnh: PV

Bên cạnh đó, các vụ việc trợ giúp pháp lý có phạm vi rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực như hình sự, dân sự, hành chính. Trong đó, lĩnh vực hình sự chiếm khối lượng vụ việc lớn, thường gặp là các vụ án liên quan đến tội phạm về ma túy; xâm phạm sở hữu; xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm; xâm phạm trật tự công cộng. Các vụ việc dân sự chủ yếu liên quan đến quyền sở hữu tài sản, quyền sử dụng đất, quan hệ thừa kế và nghĩa vụ dân sự. Với lĩnh vực hành chính, các vụ án thường liên quan đến khiếu kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính trong quản lý đất đai.

Chủ động tiếp cận, nâng cao chất lượng trợ giúp pháp lý

Trước những khó khăn trong tiếp cận dịch vụ, công tác trợ giúp pháp lý cần chuyển mạnh từ cung cấp dịch vụ thụ động sang chủ động phát hiện, tiếp cận, kết nối và hỗ trợ người thuộc diện thụ hưởng. Trong đó, người được trợ giúp phải thực sự là trung tâm của hoạt động, còn các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý cần chủ động tìm đến những trường hợp có nhu cầu nhưng gặp trở ngại trong việc tiếp cận chính sách.

Bà Nguyễn Thu Ngân cho rằng, trước hết, công tác truyền thông cần được đổi mới theo hướng phù hợp với đặc điểm của từng nhóm đối tượng. Với người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo, cần ưu tiên những hình thức thông tin ngắn gọn, dễ hiểu thông qua hệ thống truyền thanh cơ sở, sinh hoạt cộng đồng và các cơ quan báo chí. Với người trẻ, có thể tăng cường truyền thông trên mạng xã hội và các nền tảng số.

Các sản phẩm truyền thông trực quan như video ngắn, đồ họa thông tin, tình huống hỏi - đáp, tờ gấp điện tử và mã QR giới thiệu dịch vụ cũng cần được chú trọng. Các chuyên mục về trợ giúp pháp lý có thể được xây dựng trên Cổng thông tin điện tử của Sở Tư pháp, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước, cổng thông tin xã, phường và các cơ quan báo chí của thành phố. Qua đó, người dân có thêm kênh tìm hiểu chính sách, nhận diện trường hợp được hỗ trợ và biết cách gửi yêu cầu khi cần thiết.

Việc tổ chức các buổi truyền thông, tư vấn pháp luật và sinh hoạt chuyên đề tại xã, phường cần được tăng cường; đồng thời phát huy vai trò của cán bộ tư pháp cơ sở, hòa giải viên và các tổ chức đoàn thể trong phát hiện, giới thiệu người thuộc diện được trợ giúp. Ngoài ra, cần đơn giản hóa quy trình tiếp nhận, giải quyết yêu cầu và đẩy mạnh chuyển đổi số. Các phương thức gửi yêu cầu, trao đổi thông tin thuận tiện sẽ giúp người dân giảm thời gian, công sức khi tìm kiếm sự hỗ trợ…

Người dân trao đổi và thảo luận tại buổi trợ giúp pháp lý cho người dân trên địa bàn phường Thanh Liệt. Ảnh: Đào Tuyết

Bên cạnh đó, nâng cao chất lượng đội ngũ thực hiện trợ giúp pháp lý có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả bảo vệ quyền lợi người dân. Bà Nguyễn Thu Ngân cho rằng, cần thường xuyên bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, quy tắc nghề nghiệp; xây dựng đội ngũ có chuyên môn sâu, đủ khả năng giải quyết những vụ việc phức tạp và có bản lĩnh nghề nghiệp. Cùng với đó, cần quan tâm chế độ đãi ngộ phù hợp để thu hút, giữ chân những người có năng lực, tâm huyết với công việc.

Hoạt động trợ giúp pháp lý cũng cần sự phối hợp chặt chẽ giữa tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý với cơ quan tiến hành tố tụng, chính quyền địa phương và các tổ chức chính trị - xã hội. Đặc biệt, nâng cao chất lượng nghiên cứu hồ sơ, tư vấn, chuẩn bị và tranh tụng; tăng cường kiểm tra, đánh giá trong quá trình giải quyết vụ việc; tập trung nguồn lực cho những vụ việc phức tạp, liên quan đến người chưa thành niên, người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm dễ bị tổn thương.