Huy động trái phiếu Chính phủ: Điều tiết linh hoạt, giảm áp lực chi phí vay
Thị trường tài chính - tiền tệ trong và ngoài nước tiếp tục có những yếu tố khó lường, đặt công tác huy động vốn qua phát hành trái phiếu Chính phủ trước yêu cầu vừa bảo đảm nguồn lực cho ngân sách nhà nước, vừa hạn chế tác động đến mặt bằng lãi suất. Trong bối cảnh đó, Kho bạc Nhà nước đang điều tiết khối lượng và lãi suất phát hành theo diễn biến thị trường, đồng thời tính toán thêm các nguồn lực khác để giảm áp lực huy động trong những tháng cuối năm.
Nhu cầu vốn vẫn lớn, thị trường có tín hiệu cải thiện
Tính đến hết tháng 8/2026, Kho bạc Nhà nước (KBNN) đã thực hiện 33 phiên đấu thầu trái phiếu Chính phủ (TPCP), với tổng khối lượng gọi thầu 513.500 tỷ đồng. Khối lượng dự thầu đạt 442.205 tỷ đồng, tương đương khoảng 86% khối lượng gọi thầu.
So với kết quả 7 tháng, tỷ lệ dự thầu/gọi thầu đã được cải thiện, từ khoảng 82% lên khoảng 86%. Diễn biến này cho thấy, nhu cầu tham gia thị trường TPCP của các nhà đầu tư có dấu hiệu tích cực hơn, dù tâm lý vẫn chịu tác động từ những biến động trên thị trường tài chính - tiền tệ.
Nguồn: Kho bạc Nhà nước. Đồ họa: Phương Anh
Khối lượng TPCP trúng thầu trong 8 tháng đạt 228.921 tỷ đồng, tương đương 45,8% kế hoạch phát hành năm 2026 (là 500.000 tỷ đồng). Nhóm nhà đầu tư tham gia chủ yếu vẫn là Bảo hiểm Xã hội Việt Nam và các ngân hàng thương mại.
KBNN cho biết, kết quả này diễn ra trong bối cảnh thị trường tài chính thế giới tiếp tục có nhiều yếu tố bất định. Cụ thể, trong tháng 8, những diễn biến liên quan đến xung đột tại Trung Đông, giá dầu, nguồn cung năng lượng và chính sách thuế quan của Hoa Kỳ tiếp tục tác động tới tâm lý thị trường. Bên cạnh đó, lợi suất TPCP Hoa Kỳ kỳ hạn 30 năm ở mức cao cũng tạo thêm áp lực đối với thị trường trái phiếu toàn cầu.
Trong nước, thanh khoản hệ thống ngân hàng trong tháng 8 tiếp tục được cải thiện. Theo đó, tăng trưởng huy động vốn 8 tháng qua đạt 7,97%, thấp hơn tốc độ tăng trưởng tín dụng 9,71%, song khoảng cách đã thu hẹp đáng kể so với đầu năm. Đáng chú ý, việc huy động vốn bằng đồng Việt Nam trong 8 tháng đã tăng nhanh hơn tín dụng.
Lãi suất trên thị trường liên ngân hàng có xu hướng giảm ở các kỳ hạn. Tuy nhiên, lãi suất ở các kỳ hạn từ 1 tháng đến 1 năm vẫn ở mức tương đối cao, cho thấy thị trường vẫn thận trọng trước những tác động có thể phát sinh từ biến động kinh tế vĩ mô và tình hình quốc tế.
Những diễn biến này tác động trực tiếp tới nhu cầu và kỳ vọng của nhà đầu tư đối với TPCP. Trong điều kiện đó, việc phát hành không chỉ đặt ra yêu cầu về khối lượng vốn huy động, mà còn phải tính toán phù hợp về thời điểm, kỳ hạn và lãi suất.
Giữ nhịp phát hành, không tạo thêm áp lực lãi suất
Theo KBNN, trước nhu cầu và kỳ vọng của nhà đầu tư về lãi suất TPCP cũng như mặt bằng lãi suất trên thị trường thứ cấp, cơ quan này đã chủ động điều tiết khối lượng phát hành ở mức hợp lý, duy trì lãi suất phù hợp với diễn biến thị trường.
Theo đánh giá từ KBNN, đây là bài toán không đơn giản trong bối cảnh ngân sách nhà nước vẫn cần một lượng vốn lớn để đáp ứng các nhiệm vụ chi, trong đó có yêu cầu thúc đẩy tăng trưởng và đầu tư phát triển. Nếu tăng mạnh khối lượng phát hành trong thời điểm thị trường đòi hỏi mức lợi suất cao, chi phí vay của ngân sách có thể tăng lên. Ngược lại, nếu điều tiết quá thận trọng, tiến độ huy động vốn có thể không đáp ứng kịp nhu cầu của ngân sách.
Kho bạc Nhà nước chủ động điều tiết thị trường
Trong huy động vốn, Kho bạc Nhà nước không chỉ đặt mục tiêu hoàn thành kế hoạch phát hành, mà còn phải cân đối giữa nhu cầu vốn của ngân sách, diễn biến thị trường và chi phí vay. Vì vậy, khối lượng phát hành TPCP được điều tiết ở mức phù hợp, lãi suất được duy trì trên cơ sở bám sát mặt bằng thị trường và định hướng chính sách tiền tệ. Cách điều hành này giúp Kho bạc Nhà nước chủ động hơn trong lựa chọn thời điểm huy động, hạn chế tạo thêm áp lực lên lãi suất, đồng thời bảo đảm nguồn vốn cho ngân sách nhà nước.
Vì vậy, thay vì chạy theo khối lượng phát hành bằng mọi giá, việc điều hành được đặt trong mối tương quan giữa nhu cầu vốn của ngân sách và diễn biến của thị trường.
Tính đến hết tháng 8/2026, kỳ hạn phát hành bình quân lũy kế của TPCP đạt 9,03 năm. Lãi suất phát hành bình quân ở mức 4,15%/năm, tăng 0,02 điểm phần trăm so với mức bình quân của 7 tháng qua.
Mức tăng không lớn, nhưng cho thấy mặt bằng lãi suất phát hành đã có sự dịch chuyển trong tháng 8 khi điều kiện thị trường thay đổi. KBNN cho biết, lãi suất phát hành TPCP được điều hành phù hợp với tình hình thị trường và định hướng điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
Với kỳ hạn bình quân trên 9 năm, việc huy động vốn qua TPCP tiếp tục góp phần tạo nguồn vốn tương đối ổn định cho ngân sách, đồng thời kéo dài thời gian đáo hạn của danh mục nợ. Tuy nhiên, trong bối cảnh lãi suất và thị trường tài chính còn nhiều biến động, việc lựa chọn thời điểm và quy mô từng phiên đấu thầu vẫn là yếu tố quan trọng để kiểm soát chi phí vay.
Tính toán thêm nguồn lực cho những tháng cuối năm
Từ nay đến cuối năm, áp lực đối với công tác huy động vốn vẫn còn, trong khi diễn biến thị trường tài chính - tiền tệ được dự báo khó lường.
KBNN cho biết, sẽ tiếp tục bám sát tình hình thị trường để triển khai đồng bộ các giải pháp huy động vốn, bảo đảm đáp ứng kịp thời, đầy đủ nhu cầu vốn cho ngân sách nhà nước, đồng thời góp phần ổn định thị trường.
Điểm đáng chú ý trong định hướng này là huy động TPCP sẽ được đặt trong tổng thể cân đối thu - chi ngân sách và dòng tiền của ngân sách nhà nước, thay vì chỉ tập trung vào việc phát hành.
Theo đó, KBNN sẽ phối hợp với các đơn vị liên quan đánh giá tình hình thu, chi ngân sách, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công trong những tháng còn lại của năm và khả năng ngân quỹ nhà nước tạm thời nhàn rỗi.
Trường hợp có nguồn ngân quỹ nhà nước tạm thời nhàn rỗi, việc ưu tiên sử dụng nguồn này để cho ngân sách trung ương vay được tính đến. Cách làm này nhằm vừa bảo đảm khả năng cân đối nhu cầu chi của ngân sách trung ương, vừa giảm áp lực huy động vốn trên thị trường.
Đây cũng là một trong những hướng đi có thể góp phần tiết kiệm chi phí vay cho ngân sách nhà nước. Khi một phần nhu cầu vốn được đáp ứng từ nguồn ngân quỹ nhà nước tạm thời nhàn rỗi, nhu cầu phát hành trái phiếu Chính phủ có thể được điều tiết phù hợp hơn với điều kiện thị trường tại từng thời điểm.
Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng kinh tế đặt ra yêu cầu lớn về nguồn lực, bài toán huy động vốn vì vậy không chỉ nằm ở việc hoàn thành kế hoạch phát hành 500.000 tỷ đồng TPCP trong năm 2026. Quan trọng hơn là huy động với kỳ hạn, lãi suất và thời điểm phù hợp, qua đó vừa đáp ứng nhu cầu vốn của ngân sách, vừa hạn chế tác động bất lợi tới mặt bằng lãi suất và chi phí vay.
Kết quả 8 tháng cho thấy, thị trường đã có một số tín hiệu tích cực hơn khi tỷ lệ dự thầu/gọi thầu được cải thiện. Tuy nhiên, khối lượng trúng thầu mới đạt 45,8% kế hoạch năm, trong khi phía trước vẫn còn những tháng cuối năm với nhiều yếu tố khó dự báo.
Trong điều kiện đó, việc KBNN tiếp tục theo sát diễn biến lãi suất, nhu cầu của nhà đầu tư và khả năng cân đối nguồn ngân sách sẽ có ý nghĩa quan trọng. Điều hành linh hoạt khối lượng phát hành, thay vì chỉ chạy theo tiến độ, giúp cơ quan quản lý có thêm dư địa lựa chọn thời điểm huy động phù hợp.
Cùng với đó, việc tính toán sử dụng nguồn ngân quỹ nhà nước tạm thời nhàn rỗi để hỗ trợ nhu cầu vốn của ngân sách trung ương, nếu đáp ứng đủ các điều kiện về cân đối ngân quỹ, sẽ tạo thêm một kênh điều hòa dòng tiền. Qua đó, công tác huy động vốn những tháng cuối năm có thể chủ động hơn, hướng tới mục tiêu kép: bảo đảm đủ nguồn lực cho ngân sách và kiểm soát chi phí vay trong điều kiện thị trường còn nhiều biến động.