IMF cảnh báo nguy cơ gia tăng các cú sốc giá lương thực, năng lượng

Khu vực bán nông sản tại một siêu thị ở Washington, D.C., Mỹ. (Ảnh: Ngọc Quang/TTXVN)

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo những đợt tăng mạnh giá lương thực và năng lượng có thể xảy ra thường xuyên hơn, khiến kỳ vọng lạm phát duy trì ở mức cao trong thời gian dài, làm gia tăng nghèo đói và đe dọa ổn định kinh tế.

Nghiên cứu của IMF công bố ngày 6/10 phân tích các biện pháp mà chính phủ các nước đã áp dụng trong 3 thập kỷ qua để ứng phó với các đợt tăng giá, đồng thời sử dụng một mô hình kinh tế mới có tính đến mức lạm phát cao hơn mà các hộ gia đình nghèo phải đối mặt do phải dành tỷ trọng ngân sách lớn hơn cho các nhu yếu phẩm.

Những đợt tăng mạnh giá nhu yếu phẩm vốn không thường xuyên xảy ra, đặc biệt ở quy mô toàn cầu. Tuy nhiên, trong 5 năm qua, các cú sốc giá đã liên tục gây sức ép kinh tế và xã hội, trong đó có tác động từ cuộc xung đột Nga-Ukraine từ năm 2022 và chiến sự tại Trung Đông trong năm nay.

Nghiên cứu mới của IMF cho thấy mức lạm phát mà các hộ gia đình thực tế phải đối mặt cao hơn 0,8 điểm phần trăm so với mức lạm phát được tính theo phương pháp thông thường. Vì vậy, IMF ước tính số người rơi xuống dưới ngưỡng nghèo cùng cực trong giai đoạn 2021-2024 có thể cao hơn 23 triệu người so với con số được tính trước đây.

Tháng trước, IMF cho biết kinh tế toàn cầu đã ứng phó với cú sốc năng lượng do xung đột tại Trung Đông tốt hơn dự kiến và vẫn dự báo tăng trưởng khoảng 3% trong năm 2026. Tuy nhiên, định chế tài chính này cảnh báo rủi ro vẫn ở mức cao.

Mức dự báo này thấp hơn mức tăng trưởng trung bình 3,5% trong hai năm 2024 và 2025. IMF lưu ý rằng kỳ vọng lạm phát trong ngắn và trung hạn tăng đáng kể trong các cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt và vẫn cao hơn rõ rệt so với trước khủng hoảng ngay cả 3 năm sau đó.

Kỳ vọng lạm phát trong 5 năm tới ban đầu chỉ tăng nhẹ nhưng tiếp tục duy trì ở mức cao sau 3 năm. Điều này có thể tạo thêm sức ép buộc các ngân hàng trung ương phải tăng lãi suất.

Theo IMF, hỗ trợ trực tiếp có mục tiêu là cách hiệu quả nhất để bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương mà vẫn duy trì tín hiệu giá trên thị trường. Ngược lại, các biện pháp kìm giá như kiểm soát giá và giảm thuế tiêu dùng có thể khiến chính phủ phải chi phí cao gấp 3-6 lần, trong khi trợ cấp cho nhà sản xuất có thể tốn kém gấp 22 lần.

Các biện pháp hỗ trợ trên diện rộng cũng có thể kém hiệu quả nếu nhiều nước đồng thời áp dụng trợ cấp. Bà Chiara Maggi, chuyên gia kinh tế IMF và đồng chủ trì nghiên cứu, cho rằng trợ cấp cho nhà sản xuất đặc biệt kém hiệu quả vì có thể làm giảm giá những mặt hàng sau đó được xuất khẩu, khiến người nộp thuế trong nước về thực chất phải trợ cấp cho người tiêu dùng ở nước ngoài.

Ông Shantayanan Devarajan, Giáo sư Đại học Georgetown và cựu chuyên gia kinh tế của Ngân hàng Thế giới (WB), cho rằng các nước đang phát triển đang chịu sức ép lớn do giá dầu tăng, nợ cao, chi phí vay tăng và những tác động dự kiến từ hiện tượng thời tiết siêu El Niño trong năm nay.

Theo ông Devarajan, một số nước như Ai Cập và Indonesia đã bắt đầu chuyển từ trợ cấp trên diện rộng sang hỗ trợ tiền mặt có mục tiêu. Ông kêu gọi các nước đẩy mạnh cải cách để thúc đẩy tăng trưởng và hạn chế tác động tiêu cực từ xung đột tại Trung Đông./.