IMF: Kinh tế toàn cầu rung chuyển nếu làn sóng bùng nổ AI đảo chiều mạnh

IMF cảnh báo rằng nền kinh tế toàn cầu vốn được đánh giá là “bền bỉ đáng ngạc nhiên” đang đứng trước nguy cơ bị xáo trộn nếu làn sóng bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI) đảo chiều mạnh; trong bối cảnh các nhà lãnh đạo thế giới nhóm họp tại thị trấn Davos của Thụy Sĩ.

IMF là tổ chức tài chính quốc tế được thành lập năm 1944, có trụ sở tại Washington D.C (thủ đô Mỹ), với mục tiêu thúc đẩy ổn định tài chính, hợp tác tiền tệ và tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Tổ chức này theo dõi tình hình kinh tế của các quốc gia thành viên, đưa ra khuyến nghị chính sách, cung cấp hỗ trợ tài chính cho những nước gặp khó khăn về cán cân thanh toán, đồng thời hỗ trợ kỹ thuật và tư vấn nhằm giúp các nền kinh tế vận hành ổn định và bền vững hơn.

Trong bản cập nhật Báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới, IMF cho rằng các rủi ro với sự mở rộng kinh tế toàn cầu đang “nghiêng về phía tiêu cực”, lập luận rằng tăng trưởng hiện phụ thuộc vào một số động lực khá hẹp, đặc biệt là lĩnh vực công nghệ của Mỹ và đợt bùng nổ thị trường chứng khoán đi kèm.

IMF dự báo tăng trưởng của nền kinh tế Mỹ sẽ vượt trội rõ rệt so với phần còn lại trong nhóm G7 năm nay, với mức tăng dự kiến là 2,4% trong 2026 và 2% vào 2027. Đầu tư vào công nghệ đã tăng mạnh, chiếm tỷ trọng cao nhất trong tổng sản lượng kinh tế của Mỹ kể từ năm 2001, qua đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng, theo IMF.

Pierre-Olivier Gourinchas, nhà kinh tế trưởng của IMF - Ảnh: Bloomberg

Ông Pierre-Olivier Gourinchas, nhà kinh tế trưởng của IMF, cảnh báo rằng có nguy cơ xảy ra một đợt điều chỉnh của thị trường nếu những kỳ vọng về việc AI giúp nâng cao năng suất và lợi nhuận không trở thành hiện thực. Ông nói rằng hiện thị trường chưa đạt tới mức quá hưng phấn như giai đoạn bong bóng dotcom, nhưng vẫn có những lý do để phải phần nào lo ngại.

Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến sẽ tới Davos để tham dự hội nghị của Diễn đàn Kinh tế Thế giới. Hội nghị này dự kiến sẽ là sự pha trộn giữa những đánh giá lạc quan về đầu tư AI tại Mỹ với nỗi lo ngại về định giá thị trường chứng khoán và các mối đe dọa đến những tổ chức rất quan trọng trong hệ thống kinh tế-chính trị toàn cầu, gồm cả Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) và NATO.

Các cuộc thảo luận tại hội nghị nhiều khả năng sẽ bị chi phối bởi lời đe dọa từ Tổng thống Trump về việc áp thuế 10% với các quốc gia châu Âu nếu họ không đồng ý ủng hộ ông trong nỗ lực giành quyền kiểm soát Greenland.

IMF nâng dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026

Báo cáo của IMF cho thấy tăng trưởng kinh tế toàn cầu thời gian qua vững chắc hơn dự kiến, bất chấp căng thẳng thương mại do ông Trump khơi mào và hàng loạt rủi ro địa chính trị ngày càng gia tăng.

IMF đã nâng dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 từ 3,1% lên 3,3%, trước khi giảm nhẹ xuống 3,2% vào 2027. Tuy nhiên, IMF cảnh báo rằng nếu xung đột thương mại leo thang trở lại, triển vọng tăng trưởng có thể một lần nữa bị xáo trộn. "Căng thẳng thương mại có nguy cơ bùng phát, kéo dài sự bất ổn và gây áp lực lớn hơn lên hoạt động kinh tế", trích báo cáo của IMF.

Nền kinh tế Trung Quốc được dự báo sẽ tăng trưởng 4,5% trong năm 2026 (cao hơn 0,3 điểm phần trăm so với dự báo hồi tháng 10.2025 của IMF), sau đó đạt mức tăng 4% vào 2027.

Trong nhóm G7, Canada được dự báo là nền kinh tế tăng trưởng mạnh thứ hai trong năm 2026 sau Mỹ, với mức 1,6%, và có thể tăng lên 1,9% vào 2027.

IMF giữ nguyên dự báo tăng trưởng của Vương quốc Anh, với mức tăng 1,3% trong năm 2026 và 1,5% vào 2027.

Nền kinh tế Đức được dự báo tăng 1,1% trong 2026 và 1,5% trong 2027, theo IMF.

IMF cho biết tăng trưởng toàn cầu dựa trên "nền tảng hẹp" của sự bùng nổ đầu tư vào AI tại Mỹ - Ảnh: Dreamstime

“Nền tảng hẹp”

IMF nhấn mạnh rằng tăng trưởng toàn cầu hiện được xây dựng trên một “nền tảng hẹp”, chủ yếu dựa vào làn sóng đầu tư AI tại Mỹ. Nếu kỳ vọng về những cải thiện năng suất nhờ AI tỏ ra quá lạc quan, IMF cảnh báo có nguy cơ xảy ra một “đợt sụt giảm mạnh” của đầu tư và sự đảo chiều của thị trường chứng khoán.

Theo IMF, việc đầu tư AI giảm sút cùng với một đợt “điều chỉnh vừa phải” trong định giá cổ phiếu công nghệ cũng có thể khiến tăng trưởng toàn cầu giảm khoảng 0,4 điểm phần trăm trong năm 2026.

Pierre-Olivier Gourinchas cho rằng các tập đoàn công nghệ hiện có giá trị vốn hóa thị trường quá lớn so với quy mô của nền kinh tế, thậm chí lớn hơn nhiều thời kỳ bong bóng dotcom cách đây 25 năm. Vì vậy, chỉ cần thị trường công nghệ giảm nhẹ hoặc đảo chiều, thì tài sản của người dân (gồm cả cổ phiếu) có thể sụt giảm mạnh so với khoản mà họ kiếm được.

Ông cũng cảnh báo rằng việc các hãng AI lớn ngày càng dựa nhiều vào nợ để tài trợ cho làn sóng đầu tư ồ ạt là nguyên nhân đáng lo, bởi khi đòn bẩy tài chính gia tăng, rủi ro cũng theo đó mà tăng lên.

IMF nói thêm rằng một đợt điều chỉnh mạnh của thị trường chứng khoán Mỹ còn có thể gây ra “những tổn thất tài sản đáng kể” bên ngoài nước Mỹ, qua đó làm suy giảm tiêu dùng toàn cầu.

Dù vậy, IMF cũng nêu ra một kịch bản lạc quan hơn, trong đó những cải thiện về năng suất nhờ AI xuất hiện sớm hơn so với dự kiến của quỹ này. Nếu điều đó xảy ra, tăng trưởng toàn cầu có thể được nâng thêm 0,3 điểm phần trăm năm 2026 và từ 0,1 đến 0,8 điểm phần trăm mỗi năm trong trung hạn.

Tuy nhiên, một nghiên cứu riêng do PwC công bố cho thấy nhiều doanh nghiệp hiện vẫn gặp khó khăn ở việc khai thác lợi ích từ AI, ít nhất là trong giai đoạn trước mắt. Cuộc khảo sát 4.454 giám đốc điều hành tại 95 quốc gia và vùng lãnh thổ cho thấy chỉ 26% doanh nghiệp cắt giảm được chi phí nhờ đầu tư vào AI, trong khi 30% tăng được doanh thu nhờ công nghệ này.

PwC là một trong bốn hãng tư vấn và kiểm toán lớn nhất thế giới, thường được gọi là Big Four (cùng với KPMG, Deloitte và Ernst & Young).

Tính độc lập của các ngân hàng trung ương

IMF nhấn mạnh tầm quan trọng về tính độc lập của các ngân hàng trung ương, sau khi thông tin về việc chính quyền Trump mở cuộc điều tra hình sự với Jay Powell (Chủ tịch Fed) gây ra phản ứng dữ dội trên diện rộng vào tuần trước.

Thông tin về cuộc điều tra được chính Jay Powell tiết lộ ngày 12.1, khi ông xác nhận rằng Fed đã nhận được trát đòi hồ sơ từ Bộ Tư pháp Mỹ. Cuộc điều tra này được phê duyệt và khởi động bởi công tố viên Jeanine Pirro, một đồng minh thân cận của ông Trump, mà không có sự đồng thuận hay thậm chí thông báo trước cho Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi hay Thứ trưởng Todd Blanche.

Dù bề ngoài, cuộc điều tra tập trung vào các phát biểu từ Jay Powell trước Quốc hội về một dự án cải tạo trị giá 2,5 tỉ USD tại trụ sở Fed, giới quan sát nhận định đây là một hành động nhằm đe dọa trực tiếp tính độc lập của ngân hàng trung ương quyền lực nhất thế giới.

Pierre-Olivier Gourinchas khẳng định rằng sự độc lập của ngân hàng trung ương là yếu tố then chốt để duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và tài chính, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững. Riêng trong trường hợp Fed, điều này càng quan trọng hơn nữa do vị thế chi phối của hệ thống tài chính Mỹ trong nền kinh tế toàn cầu, cũng như vai trò trung tâm của đồng USD với hệ thống tiền tệ quốc tế.

Sơn Vân