Indonesia trước sức ép cải cách thị trường vốn

Sức ép từ nguy cơ hạ hạng

Ngày 2-11, Bloomberg công bố cuộc điều tra về những giao dịch cổ phiếu bất thường tại Indonesia, giữa lúc nước này đang nỗ lực giải quyết các quan ngại của MSCI, tổ chức cung cấp chỉ số được nhiều quỹ đầu tư quốc tế sử dụng. Cuộc điều tra đề cập đến nghi vấn một số công ty môi giới dàn xếp giao dịch nhằm tác động đến giá và khối lượng cổ phiếu, qua đó tăng cơ hội đưa doanh nghiệp vào các chỉ số quốc tế.

Thị trường chứng khoán Indonesia đang phải trải qua những biến động mạnh trước lo ngại về tính minh bạch và nguy cơ bị MSCI hạ hạng. Ảnh: Reuters

Một trong những trường hợp được Bloomberg đề cập là PT Abadi Lestari Indonesia, doanh nghiệp có cổ phiếu từng tăng khoảng 5.000% chỉ trong bảy tuần. Công ty chứng khoán Samuel Sekuritas bị cáo buộc thực hiện các giao dịch bất thường liên quan đến cổ phiếu này, song đã bác bỏ cáo buộc vi phạm. Những nghi vấn trên chưa phải là kết luận chính thức của cơ quan quản lý Indonesia.

Trước đó, MSCI cảnh báo về tình trạng thiếu minh bạch trong cơ cấu sở hữu cổ phiếu, các giao dịch có dấu hiệu phối hợp và hiệu quả thực thi quy định quản lý. Tổ chức này đang xem xét chuyển Indonesia từ nhóm thị trường mới nổi xuống nhóm được đánh giá riêng biệt, không thuộc nhóm mới nổi hay cận biên. Quyết định cuối cùng dự kiến được công bố trước ngày 30-6-2027.

Một ví dụ khác là Barito Renewables Energy, nơi cổ đông kiểm soát là cùng một nhóm nhà đầu tư nhỏ từng nắm giữ khoảng 97% cổ phần. Tình trạng sở hữu tập trung khiến lượng cổ phiếu thực sự được mua bán trên thị trường bị hạn chế, tạo điều kiện để giá tăng mạnh khi các quỹ đầu tư theo chỉ số gia tăng mua vào. Ngược lại, việc cổ phiếu bị loại khỏi danh mục có thể gây áp lực bán lớn, khiến nhà đầu tư chịu thiệt hại.

Những lo ngại về tính minh bạch cùng nguy cơ bị MSCI hạ hạng đang làm gia tăng sức ép lên thị trường tài chính Indonesia. Chỉ số chứng khoán chủ chốt của nước này đã giảm khoảng 40% từ đầu năm 2026, trong khi đồng rupiah chịu áp lực từ nguy cơ dòng vốn nước ngoài rút đi. Nếu Indonesia bị hạ hạng, các quỹ theo dõi chỉ số thị trường mới nổi có thể phải bán cổ phiếu để điều chỉnh danh mục, ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn của doanh nghiệp.

Dù vậy, biến động chứng khoán chưa phản ánh toàn bộ triển vọng kinh tế Indonesia. Khác với các quỹ đầu tư theo chỉ số, nhà đầu tư dài hạn còn cân nhắc sức mua trong nước, môi trường kinh doanh và khả năng sinh lời của doanh nghiệp. Vì thế, nguy cơ dòng vốn rút khỏi thị trường chứng khoán không đồng nghĩa với việc toàn bộ hoạt động đầu tư nước ngoài hay nền kinh tế Indonesia sẽ suy giảm tương ứng.

Cải cách để củng cố niềm tin

Các biện pháp chấn chỉnh thị trường đang được Indonesia triển khai trên cả phương diện giám sát và xử lý vi phạm. Cơ quan Dịch vụ Tài chính Indonesia (OJK) đã quyết định xử phạt các tổ chức và cá nhân vi phạm quy định liên quan đến cổ phiếu của ba doanh nghiệp Dian Swastatika Sentosa, Barito Renewables Energy và Petrindo Jaya Kreasi, với tổng mức phạt khoảng 2.100 tỷ rupiah, tương đương 116 triệu USD.

Indonesia cũng đang thúc đẩy công bố thông tin về cổ đông sở hữu trên 1% cổ phần, tăng giám sát các doanh nghiệp có tỷ lệ sở hữu tập trung và xây dựng lộ trình nâng tỷ lệ cổ phiếu được tự do giao dịch lên tối thiểu 15%. Những biện pháp này nhằm mở rộng lượng cổ phiếu thực sự được mua bán trên thị trường, hạn chế nguy cơ giá bị chi phối bởi một nhóm nhà đầu tư.

Tuy nhiên, việc nâng tỷ lệ cổ phiếu tự do giao dịch khó phát huy tác dụng nếu quyền kiểm soát thực tế vẫn nằm trong tay một nhóm cổ đông thông qua các tài khoản đứng tên người khác. Lãnh đạo OJK Friderica Widyasari Dewi cũng thừa nhận hiệu quả thực thi quy định là nội dung MSCI chưa hài lòng, đồng thời cam kết tiếp tục tăng cường giám sát. Điều này cho thấy những thay đổi về quy định cần đi kèm khả năng xác định chủ sở hữu thực sự và xử lý kịp thời các giao dịch vi phạm.

Trong khi thị trường chứng khoán chịu sức ép, nhiều chỉ tiêu kinh tế của Indonesia vẫn duy trì ở mức tương đối ổn định. Lạm phát tháng 9-2026 đạt 3,28%, nằm trong biên độ mục tiêu của ngân hàng trung ương, còn tín dụng tăng 13,26% so với cùng kỳ. Hệ thống ngân hàng duy trì tỷ lệ an toàn vốn 24,10% vào tháng 8, trong khi hoạt động sản xuất tiếp tục mở rộng. Những số liệu này cho thấy biến động chứng khoán chưa phản ánh đầy đủ tình hình của nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á.

Tuy vậy, sức ép từ thị trường tài chính có thể lan sang hoạt động sản xuất, kinh doanh nếu tình trạng bất ổn kéo dài. Dòng vốn rút ra có nguy cơ gây áp lực lên đồng rupiah, làm tăng chi phí huy động vốn và ảnh hưởng đến kế hoạch đầu tư của doanh nghiệp. Lãnh đạo Ngân hàng Trung ương Indonesia nhận định cảnh báo MSCI là cú sốc ngắn hạn và kỳ vọng thị trường phục hồi khi những quan ngại được giải quyết. Trong khi đó, một số đại diện giới doanh nghiệp lo ngại đồng nội tệ mất giá mạnh có thể kéo theo những hệ lụy kinh tế rộng hơn.

Ngân hàng Trung ương Indonesia đang tập trung ổn định đồng rupiah, còn OJK tiếp tục hoàn thiện các quy định về công bố thông tin và giám sát giao dịch. Việc triển khai đồng bộ những biện pháp này có thể giúp hạn chế biến động tài chính, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp duy trì khả năng tiếp cận nguồn vốn đầu tư dài hạn.