iPhone và các thiết bị Apple chưa thể chuyển sản xuất về Mỹ
Dù Apple chuyển dây chuyền sản xuất chip, linh kiện và Mac mini về Mỹ, phần lớn thiết bị chủ lực của hãng vẫn được lắp ráp tại châu Á.
Trong nhiều thập kỷ, Apple xây dựng đế chế công nghệ toàn cầu dựa trên một chuỗi cung ứng tập trung chủ yếu ở châu Á, đặc biệt là Trung Quốc và Đài Loan. Song vài năm gần đây, Apple đang thay đổi chiến lược khi từng bước đưa một phần sản xuất chip, linh kiện và thiết bị về Mỹ.
Động thái này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn cả địa chính trị, khi Mỹ muốn giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng nước ngoài. Tuy nhiên, không phải mọi thiết bị của Apple đều có thể sản xuất tại Mỹ ngay lúc này.
Apple bắt đầu với phần quan trọng nhất
Chiến lược đưa sản xuất về Mỹ của Apple không bắt đầu từ iPhone hay MacBook, mà từ nền tảng quan trọng nhất là chip và silicon.
Apple hiện là khách hàng lớn nhất của khu phức hợp sản xuất chip do TSMC (Đài Loan) xây dựng tại bang Arizona (Mỹ), với kế hoạch mua hơn 100 triệu chip từ nhà máy này trong năm 2026.
Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, một phần đáng kể chip do Apple thiết kế sẽ được sản xuất tại Mỹ thay vì hoàn toàn Đài Loan.
Chip là “bộ não” của mọi thiết bị Apple, từ iPhone, Mac đến máy chủ AI. Trước đây, gần như toàn bộ chip của Apple được sản xuất tại Đài Loan thông qua TSMC. Việc chuyển một phần sản xuất chip về Mỹ giúp Apple giảm bớt phụ thuộc vào khu vực có rủi ro địa chính trị cao.
Tuy nhiên, nhà máy TSMC ở bang Arizona (Mỹ) hiện chủ yếu sản xuất chip dựa trên tiến trình 4 nanomet và 5 nanomet. Trong khi các chip tiên tiến nhất của Apple vẫn phải sản xuất tại Đài Loan. TSMC cho biết không sản xuất chip 2 nanomet tại nhà máy ở Arizona cho đến năm 2030.
Apple đã góp phần đưa TSMC trở thành hãng sản xuất chip theo hợp đồng thống trị toàn cầu bằng cách cam kết sử dụng công nghệ tiên tiến nhất từ tập đoàn Đài Loan trong các thiết kế của mình. Điều này giúp TSMC tự tin đầu tư số tiền khổng lồ cần thiết cho mỗi tiến trình sản xuất chip mới.
Song song với sản xuất chip, Apple đang hỗ trợ sự phát triển của ngành sản xuất wafer tại bang Texas (Mỹ) thông qua đối tác như GlobalWafers. Đây là công ty Đài Loan chuyên biến silicon thô thành các wafer mà TSMC sẽ khắc các mạch điện tử siêu nhỏ để tạo thành hàng trăm hoặc hàng nghìn chip riêng lẻ.
Wafer là tấm vật liệu bán dẫn rất mỏng, thường làm từ silicon, được dùng làm nền để chế tạo chip. Trong quá trình sản xuất, các mạch điện tử siêu nhỏ sẽ được khắc và tạo lớp trực tiếp lên bề mặt wafer. Sau đó, wafer được cắt thành nhiều chip riêng lẻ để lắp vào các sản phẩm như chip nhớ, chip xử lý hay chip AI. Một wafer có thể tạo ra hàng trăm hoặc hàng nghìn chip, tùy kích thước và độ phức tạp của từng loại.
Sau khi được sản xuất, chip phải trải qua quá trình đóng gói trước khi đưa vào sử dụng trong thiết bị.
Apple đang đầu tư vào các nhà máy đóng gói chip tại bang Arizona, gồm cả cơ sở trị giá 7 tỉ USD do Amkor Technology (Mỹ) xây dựng. Nhà máy này sẽ cắt wafer thành chip riêng lẻ và thêm các kết nối cần thiết để tích hợp vào thiết bị.
Trước đây, phần lớn hoạt động đóng gói chip của Apple được thực hiện tại Đài Loan, Trung Quốc và Malaysia. Việc chuyển hoạt động này về Mỹ giúp Apple kiểm soát tốt hơn chuỗi cung ứng và giảm phụ thuộc vào các khu vực bên ngoài.
Điều này đặc biệt quan trọng khi chip ngày càng đóng vai trò trung tâm trong các sản phẩm AI và điện toán hiệu năng cao.
Sản xuất máy chủ AI tại Mỹ từ 2025
Một trong những thiết bị hoàn chỉnh đầu tiên Apple đưa sản xuất về Mỹ là máy chủ AI.
Apple và đối tác Foxconn (Đài Loan) đã xây dựng một dây chuyền lắp ráp máy chủ AI tại thành phố Houston (bang Texas). Nhà máy này sản xuất khoảng 10 máy chủ mỗi giờ. Các máy chủ sẽ được sử dụng trong trung tâm dữ liệu của Apple, đóng vai trò quan trọng trong hệ thống Apple Intelligence và Private Cloud Compute, cung cấp sức mạnh xử lý cho nhiều tính năng AI trên iPhone, iPad Mac và các thiết bị khác.
Các công nhân lắp ráp và kiểm tra máy chủ của Apple tại Houston - Ảnh: WSJ
Các công nhân lắp ráp bo mạch và di chuyển giá đựng máy chủ của Apple tại Houston - Ảnh: WSJ
Máy chủ AI là lựa chọn hợp lý để sản xuất tại Mỹ vì sản lượng thấp hơn nhiều so với iPhone, giá trị cao hơn và ít phụ thuộc vào chuỗi cung ứng phức tạp.
Đây là bước quan trọng trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng AI nội địa của Apple.
Đưa dây chuyền sản xuất Mac mini từ châu Á về Mỹ
Sau máy chủ AI, Apple đang mở rộng nhà máy ở Houston để lắp ráp Mac mini, một trong những dòng máy tính để bàn của hãng. Apple và Foxconn đang chuyển đổi một nhà kho lớn tại Houston thành hơn 1,86 hecta không gian sản xuất để lắp ráp Mac mini, dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2026.
Đây là một bước tiến quan trọng vì Mac mini trở thành một trong số ít thiết bị tiêu dùng của Apple được sản xuất tại Mỹ. Song, cần lưu ý là quy trình sản xuất Mac mini đơn giản hơn so với các thiết bị khác của Apple.
Apple hiện chỉ chuyển một phần sản xuất Mac mini về Mỹ, không phải toàn bộ. Trước đây, Mac mini chủ yếu được lắp ráp tại các quốc gia châu Á như Trung Quốc, Việt Nam, Thái Lan và Malaysia.
Sản xuất nhiều linh kiện quan trọng tại Mỹ
Ngoài chip và thiết bị hoàn chỉnh, Apple cũng đang chuyển sản xuất nhiều linh kiện quan trọng về Mỹ. Công ty đã đầu tư vào sản xuất kính bảo vệ thiết bị tại bang Kentucky, tái chế nam châm đất hiếm ở bang California, sản xuất linh kiện silicon tại bang Texas. Những linh kiện này đóng vai trò quan trọng trong các thiết bị Apple.
Ngoài ra, Apple đang thúc đẩy các nhà cung cấp xây dựng nhà máy tại Mỹ bằng cách cam kết mua sản phẩm từ họ.
Mac Pro được sản xuất tại Mỹ từ năm 2013
Dòng máy tính để bàn cao cấp Mac Pro của Apple đã được sản xuất tại Mỹ từ năm 2013. Tuy nhiên, quy mô sản xuất Mac Pro tương đối nhỏ vì sản phẩm này có nhu cầu thấp hơn nhiều so với iPhone hoặc MacBook.
Apple sản xuất Mac Pro tại thành phố Austin (bang Texas) từ năm 2013, nhưng hoạt động này đã thu hẹp. Những người quen thuộc với dự án cho biết nguyên nhân là do nhu cầu thấp và những thách thức liên quan đến lao động tại Mỹ.
Sabih Khan, Giám đốc vận hành Apple, cho biết công ty tự tin hơn vào kế hoạch sản xuất Mac Mini tại Houston so với Mac Pro ở Austin, một phần do nhu cầu cao hơn và ổn định hơn.
iPhone và những thiết bị Apple chưa thể chuyển sản xuất về Mỹ
Dù Apple chuyển dây chuyền sản xuất chip, linh kiện và Mac mini về Mỹ, phần lớn thiết bị chủ lực của hãng vẫn được lắp ráp tại châu Á. Điều này phản ánh thực tế rằng chuỗi cung ứng toàn cầu của Apple đã được xây dựng và tối ưu hóa ở châu Á trong hơn hai thập kỷ, đặc biệt tại Trung Quốc, Đài Loan, Việt Nam và gần đây là Ấn Độ.
Trong số đó, iPhone vẫn là sản phẩm quan trọng nhất và khó chuyển sản xuất về Mỹ nhất. iPhone là nguồn doanh thu lớn nhất của Apple, chiếm hơn một nửa tổng doanh thu hằng năm. Mỗi năm Apple bán ra khoảng 200 triệu chiếc iPhone trên toàn cầu. Quy mô sản xuất khổng lồ này đòi hỏi một hệ sinh thái sản xuất cực kỳ phức tạp, gồm hàng trăm nhà cung cấp linh kiện và hàng triệu lao động tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào quá trình lắp ráp.
Hiện nay, phần lớn iPhone được lắp ráp tại Trung Quốc bởi Foxconn và Pegatron, cùng sự mở rộng nhanh chóng sang Ấn Độ. Hai quốc gia này có lợi thế lớn về lực lượng lao động đông đảo, chi phí thấp hơn và hệ thống nhà cung cấp linh kiện nằm gần nhau. Ví dụ, nhiều linh kiện quan trọng như màn hình, camera, pin, bảng mạch và vỏ kim loại đều được sản xuất tại các nhà máy nằm trong cùng khu vực địa lý, giúp giảm chi phí vận chuyển và tăng tốc độ sản xuất.
Việc chuyển sản xuất iPhone về Mỹ sẽ đòi hỏi Apple phải xây dựng lại gần như toàn bộ hệ sinh thái này từ đầu. Điều này không chỉ bao gồm việc xây nhà máy lắp ráp, mà còn phải phát triển mạng lưới hàng trăm nhà cung cấp linh kiện nội địa hoặc thuyết phục các đối tác hiện tại mở cơ sở tại Mỹ. Đây là một quá trình có thể mất nhiều năm và tiêu tốn hàng chục tỉ USD.
iPhone, iPad, MacBook, Apple Watch và AirPods vẫn được sản xuất ở châu Á - Ảnh: MTG
Ngoài iPhone, nhiều sản phẩm quan trọng khác của Apple cũng vẫn được sản xuất chủ yếu tại châu Á, gồm MacBook, iPad, Apple Watch và AirPods. MacBook và iPad là các thiết bị có thiết kế phức tạp, sử dụng nhiều linh kiện chính xác cao và đòi hỏi quy trình sản xuất tinh vi. Apple Watch và AirPods dù nhỏ hơn nhưng cũng yêu cầu quy trình lắp ráp cực kỳ chính xác và sản xuất với số lượng lớn.
Một yếu tố quan trọng khác là lực lượng lao động. Các nhà máy tại Trung Quốc, Ấn Độ và Việt Nam có thể tuyển dụng và đào tạo hàng chục nghìn công nhân trong thời gian ngắn để đáp ứng nhu cầu sản xuất tăng đột biến khi Apple ra mắt sản phẩm mới. Điều này rất khó thực hiện tại Mỹ, nơi chi phí lao động cao hơn.
Ngoài ra, châu Á hiện là trung tâm sản xuất điện tử lớn nhất thế giới. Trong nhiều năm, các nhà cung cấp linh kiện đã tập trung tại đây, tạo thành các cụm công nghiệp hoàn chỉnh. Điều này cho phép Apple sản xuất thiết bị với tốc độ nhanh, chi phí thấp và hiệu quả cao. Nếu chuyển sản xuất sang Mỹ, Apple có thể phải đối mặt với chi phí cao hơn, thời gian sản xuất dài hơn và rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng.
Vì những lý do trên, dù Apple đang từng bước đưa một số dây chuyền sản xuất về Mỹ, đặc biệt là trong lĩnh vực chip và máy chủ AI, phần lớn thiết bị tiêu dùng chủ lực của hãng vẫn sẽ tiếp tục được lắp ráp ở châu Á trong tương lai gần.
Động lực địa chính trị và kinh tế
Việc Apple đưa một phần hoạt động sản xuất trở lại Mỹ không chỉ đơn thuần là quyết định kinh doanh nhằm tối ưu chi phí hay nâng cao hiệu quả vận hành, mà còn chịu ảnh hưởng lớn từ các yếu tố địa chính trị và chiến lược dài hạn. Những năm gần đây, căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc đã gia tăng đáng kể, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ và bán dẫn. Chính phủ Mỹ ngày càng lo ngại về việc các công ty công nghệ nước này phụ thuộc quá nhiều vào chuỗi cung ứng đặt tại Trung Quốc, nơi sản xuất phần lớn thiết bị điện tử của thế giới, gồm cả iPhone, MacBook và nhiều sản phẩm Apple khác.
Ngoài Trung Quốc, Đài Loan cũng là một mắt xích cực kỳ quan trọng trong chuỗi cung ứng của Apple, vì đây là nơi đặt các nhà máy sản xuất chip tiên tiến nhất thế giới của TSMC. Tuy nhiên, căng thẳng địa chính trị giữa Trung Quốc và Đài Loan đã làm dấy lên lo ngại rằng bất kỳ sự gián đoạn nào trong khu vực này cũng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng sản xuất và cung ứng thiết bị của Apple.
Nếu nguồn cung chip bị gián đoạn, các đối tác của Apple có thể không sản xuất đủ iPhone, Mac và các sản phẩm khác, dẫn đến thiệt hại lớn về doanh thu cho gã khổng lồ công nghệ Mỹ.
Thế nên Apple đang thực hiện chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng, không còn phụ thuộc quá nhiều vào một quốc gia hoặc khu vực duy nhất. Việc chuyển một phần sản xuất chip, linh kiện và thiết bị về Mỹ giúp Apple giảm rủi ro nếu xảy ra xung đột thương mại, lệnh trừng phạt hoặc các sự kiện địa chính trị bất ngờ. Việc sản xuất trong nước cũng giúp Apple kiểm soát tốt hơn các công nghệ quan trọng, đặc biệt là các công nghệ liên quan đến AI, vốn đang trở thành lĩnh vực cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia.
Chính phủ Mỹ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy xu hướng này. Trong những năm gần đây, Mỹ đã triển khai nhiều chương trình nhằm khuyến khích các hãng công nghệ sản xuất trong nước, gồm việc cung cấp ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính và đầu tư vào cơ sở hạ tầng. Một ví dụ điển hình là đạo luật CHIPS and Science, hỗ trợ hàng chục tỉ USD để phát triển ngành công nghiệp bán dẫn tại Mỹ. Những chính sách này giúp giảm chi phí đầu tư và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho Apple cùng các đối tác xây dựng nhà máy tại Mỹ.
Apple đã cam kết đầu tư khoảng 600 tỉ USD tại Mỹ trong vòng 4 năm tới, gồm chi tiêu trực tiếp cho sản xuất, xây dựng cơ sở hạ tầng, hợp tác với các nhà cung cấp trong nước và trả lương cho nhân viên. Khoản đầu tư này không chỉ giúp Apple mở rộng năng lực sản xuất tại Mỹ mà còn góp phần tạo ra hàng chục nghìn việc làm và thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghệ trong nước. Ví dụ, Apple đang hợp tác với các công ty sản xuất chip, wafer và đóng gói chip để xây dựng một hệ sinh thái bán dẫn hoàn chỉnh tại Mỹ, từ nguyên liệu thô đến sản phẩm cuối cùng.
Những động thái đó cũng cho thấy Apple đang tham gia vào quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu. Trong bối cảnh công nghệ ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với kinh tế và an ninh quốc gia, việc xây dựng năng lực sản xuất trong nước trở thành ưu tiên chiến lược của Mỹ. Với vị thế là một trong những hãng công nghệ lớn nhất thế giới, Apple đang đóng vai trò trung tâm trong nỗ lực này, giúp thúc đẩy sự hồi sinh của ngành sản xuất công nghệ cao tại Mỹ sau nhiều thập kỷ phụ thuộc vào châu Á.
