IPO trở lại: Thị trường chứng khoán trước phép thử thanh khoản

Làn sóng IPO thứ ba, cơ hội lớn và bài toán dòng tiền

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước một chu kỳ IPO mới, trong bối cảnh kinh tế vĩ mô ổn định hơn, cải cách thể chế được đẩy mạnh và kỳ vọng nâng hạng thị trường ngày càng rõ ràng. Theo đánh giá của BSC Research, làn sóng IPO thứ ba đang dần hình thành, hứa hẹn mang lại chiều sâu mới cho thị trường vốn, nhưng đồng thời cũng đặt ra bài toán cân bằng dòng tiền trong ngắn hạn.

Nhìn lại hai làn sóng IPO trước

Trong hơn hai thập kỷ phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua hai làn sóng IPO đáng chú ý. Làn sóng thứ nhất diễn ra giai đoạn 2007–2009, gắn liền với thời kỳ đầu mở cửa và hình thành thị trường vốn. Các thương vụ IPO khi đó có quy mô còn khiêm tốn, mang tính thử nghiệm, song đóng vai trò quan trọng trong việc đặt nền móng cho sự phát triển sau này.

Làn sóng IPO thứ hai quay trở lại mạnh mẽ từ năm 2016 và đạt đỉnh trong giai đoạn 2017 - 2018, đặc biệt là năm 2018 với tổng giá trị IPO lên tới khoảng 73.500 tỷ đồng là mức cao nhất trong lịch sử thị trường. Hoạt động IPO giai đoạn này tập trung vào các doanh nghiệp lớn thuộc nhóm ngân hàng, bất động sản và doanh nghiệp Nhà nước, với những cái tên tiêu biểu như TCB, VHM, VRE, VPB, HDB, BSR, POW hay OIL. Động lực chính đến từ môi trường vĩ mô thuận lợi, dòng vốn ngoại tích cực và tiến trình cổ phần hóa, thoái vốn Nhà nước được đẩy nhanh.

Tuy nhiên, sau giai đoạn cao trào, hoạt động IPO nhanh chóng hạ nhiệt. Từ năm 2019 đến 2022, số lượng và quy mô IPO sụt giảm rõ rệt khi Luật Chứng khoán sửa đổi siết chặt điều kiện chào bán, trong khi thị trường liên tục biến động. Nhiều doanh nghiệp chuyển sang các kênh huy động vốn khác như phát hành riêng lẻ hoặc chào bán cho cổ đông hiện hữu thay vì IPO.

Làn sóng IPO thứ ba dần hình thành

Bước sang năm 2025, BSC Research nhận định thị trường chứng khoán Việt Nam đang “ấm lên” trở lại sau thời gian dài trầm lắng. Làn sóng IPO thứ ba bắt đầu xuất hiện, với trọng tâm là nhóm dịch vụ tài chính, đặc biệt là các công ty chứng khoán lớn. Nhiều thương vụ được kỳ vọng đến từ các đơn vị như VPS, Techcombank Securities, VPBank Securities, cùng một số doanh nghiệp trong các lĩnh vực tiềm năng như hạ tầng, nông nghiệp công nghệ cao và bán lẻ.

Song song với IPO, hoạt động tăng vốn và đấu giá cổ phần cũng diễn ra sôi động. Theo thống kê của BSC, tổng giá trị vốn huy động qua IPO, phát hành thêm và đấu giá trong năm 2025 đã vượt 148.000 tỷ đồng. Riêng nhóm công ty chứng khoán thu hút hơn 35.600 tỷ đồng thông qua IPO, trong khi hoạt động tăng vốn chiếm trên 106.000 tỷ đồng.

Một điểm đáng chú ý là các đợt IPO và huy động vốn quy mô lớn thường đi kèm hiệu ứng “hút thanh khoản” khỏi thị trường thứ cấp trong ngắn hạn. Thống kê cho thấy, sau các giai đoạn huy động vốn lớn, thanh khoản thị trường thường suy giảm trong khoảng một đến ba tháng, trước khi dần ổn định trở lại. Dòng tiền có xu hướng dịch chuyển từ giao dịch cổ phiếu sang tham gia IPO hoặc các đợt phát hành mới.

Hiệu ứng này lý giải vì sao thị trường có thể rung lắc hoặc giao dịch kém sôi động trong một số thời điểm, ngay cả khi triển vọng trung và dài hạn được đánh giá tích cực. Theo BSC, việc cân bằng giữa hấp thụ nguồn cung mới và duy trì thanh khoản thị trường sẽ là yếu tố then chốt quyết định mức độ bền vững của làn sóng IPO lần này.

IPO gắn với nền kinh tế thực và cải cách thể chế

Theo ông Trần Thăng Long, Giám đốc Phân tích Công ty Chứng khoán BIDV (BSC) nhận định, làn sóng IPO sắp tới nhiều khả năng sẽ tập trung vào các lĩnh vực gắn với nền kinh tế thực. Trong nhóm bán lẻ và dịch vụ tiêu dùng, những thương hiệu quen thuộc như Bách Hóa Xanh, Điện Máy Xanh, Long Châu, Highland Coffee hay Golden Gate được đánh giá có sức hút lớn nhờ nền tảng kinh doanh vững chắc và thương hiệu đã được kiểm chứng. Bên cạnh đó là các doanh nghiệp hạ tầng, công nghệ và dịch vụ doanh nghiệp như: Viet IDC, MISA là những cái tên được kỳ vọng tạo điểm nhấn dài hạn cho thị trường.

Một vai trò quan trọng khác của làn sóng IPO thứ ba là tái cân bằng cấu trúc thị trường. Hiện nhóm ngân hàng, tài chính, chứng khoán chiếm khoảng 40% vốn hóa và tới 45 - 50% tổng lợi nhuận toàn thị trường, cho thấy sự lệch pha so với các thị trường phát triển. Việc bổ sung thêm cổ phiếu từ các lĩnh vực khác được kỳ vọng sẽ giúp thị trường đa dạng hơn và phản ánh sát hơn sức khỏe nền kinh tế.

Cải cách thể chế cũng là động lực quan trọng thúc đẩy IPO. Việc sửa đổi Nghị định 155 và các quy định mới gắn IPO với niêm yết đã rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ từ khoảng 90 ngày xuống còn 30 ngày, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và tăng cường bảo vệ quyền lợi cổ đông. Trong bối cảnh cạnh tranh với các thị trường mới nổi trong khu vực như Indonesia hay Thái Lan, cải cách khung pháp lý được xem là chìa khóa nâng tầm thị trường vốn Việt Nam.

Dù mang lại nhiều kỳ vọng, các chuyên gia lưu ý không phải mọi thương vụ IPO đều mang lại hiệu quả như nhau. IPO không còn là “vé số”, nhà đầu tư cần tránh tâm lý FOMO, thay vào đó tập trung đánh giá kỹ lưỡng về định giá, triển vọng kinh doanh và khả năng đồng hành dài hạn cùng doanh nghiệp.

Làn sóng IPO thứ ba vì thế vừa là cơ hội, vừa là phép thử cho khả năng hấp thụ vốn của thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

B.Minh