Iran diễn tập 'kiểm soát thông minh' eo biển Hormuz, phát tín hiệu răn đe trước vòng đàm phán với Mỹ

Ngày 16/2/2026, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) mở cuộc diễn tập hải quân với tên gọi “Kiểm soát Thông minh eo biển Hormuz” tại khu vực eo biển Hormuz, tuyến đường biển nối vịnh Ba Tư với biển Oman.

Đây là một trong những vị trí chiến lược quan trọng nhất thế giới, nơi dòng chảy dầu mỏ toàn cầu đi qua với mật độ cao.

Theo thông tin được công bố, cuộc diễn tập do các đơn vị hải quân của IRGC chủ trì và được giám sát ở cấp chỉ huy cao. Thông điệp chính mà Tehran muốn phát đi là khả năng kiểm soát thực địa ở khu vực mà họ xem như “cửa ngõ sinh tử” của an ninh năng lượng.

Eo biển Hormuz không chỉ là vấn đề quân sự. Về mặt kinh tế, đây là tuyến vận tải hàng hải có ý nghĩa đặc biệt, với khoảng 20-21 triệu thùng dầu đi qua mỗi ngày, tương đương 20%–30% sản lượng dầu mỏ toàn cầu.

Vì vậy, bất kỳ hoạt động quân sự nào ở đây đều lập tức thu hút sự chú ý của các nước tiêu thụ dầu, các tập đoàn năng lượng và cả thị trường tài chính.

Trong tuyên bố đi kèm, IRGC nhấn mạnh mục tiêu của diễn tập là kiểm tra mức độ sẵn sàng chiến đấu và khả năng phản ứng trước “những mối đe dọa an ninh và quân sự tiềm tàng”.

Điểm đáng chú ý nằm ở cụm từ “kiểm soát thông minh”, cho thấy Tehran muốn nhấn mạnh yếu tố tác chiến hiện đại, thay vì chỉ tập trung vào các hoạt động hải quân truyền thống như tuần tra, cơ động tàu chiến hay bắn đạn thật.

Một chi tiết quan trọng khác là phạm vi diễn tập kéo dài quanh khu vực đảo Abu Musa. Đây là hòn đảo mà Iran coi là mắt xích then chốt trong hệ thống phòng thủ, bởi vị trí đủ gần để kiểm soát tuyến hàng hải, đồng thời đủ xa để bố trí hỏa lực chống hạm.

Truyền thông Iran từng đề cập rằng các đơn vị trên đảo này được trang bị các hệ thống vũ khí có khả năng uy hiếp mục tiêu trong bán kính tới 1.000 km.

Nếu nhìn theo cấu trúc năng lực, con số này phù hợp với nhóm vũ khí gồm tên lửa hành trình chống hạm phóng từ bờ, tên lửa đạn đạo chống hạm, và các phương tiện bay không người lái tầm xa.

Về mặt kỹ thuật, ưu thế của Iran ở Hormuz nằm ở chiến lược “chống tiếp cận - phong tỏa khu vực” (A2/AD).

Thay vì đối đầu trực diện với các nhóm tác chiến tàu sân bay, Iran có thể triển khai một mạng lưới gồm radar bờ biển, hệ thống trinh sát điện tử, máy bay không người lái, tàu cao tốc vũ trang và tên lửa chống hạm phóng từ bờ.

Trong số các vũ khí thường được Iran sử dụng trong kịch bản này có: tên lửa hành trình chống hạm dẫn đường bằng radar chủ động, tên lửa đạn đạo chống hạm có khả năng đánh mục tiêu cơ động, thủy lôi rải nhanh bằng tàu nhỏ, và máy bay không người lái cảm tử mang đầu đạn nổ mạnh.

Khi kết hợp, các lớp vũ khí này tạo ra rủi ro cao cho tàu chiến đối phương ngay cả khi Iran không phong tỏa hoàn toàn eo biển.

Diễn tập ngày 16/2/2026 cũng diễn ra trong bối cảnh Tehran và Washington chuẩn bị bước vào vòng đàm phán tiếp theo về chương trình hạt nhân tại Geneva.

Việc chọn thời điểm sát đàm phán cho thấy Iran muốn nâng “đòn bẩy chiến lược” trước khi bước vào bàn đối thoại.

Đây là kiểu tín hiệu quen thuộc: vừa khẳng định thiện chí ngoại giao, vừa nhắc rằng Tehran vẫn sở hữu công cụ gây sức ép nếu tình hình chuyển xấu.

Từ góc nhìn quân sự, việc phô diễn năng lực ở Hormuz có 3 tác dụng. Thứ nhất, củng cố tâm lý răn đe đối với Mỹ và đồng minh trong khu vực. Thứ 2, trấn an dư luận trong nước rằng IRGC vẫn kiểm soát tuyến đường trọng yếu. Thứ 3, tạo sức ép gián tiếp lên thị trường năng lượng, nơi chỉ cần nguy cơ gián đoạn cũng đủ làm giá dầu biến động.

Tuy nhiên, Iran cũng phải cân bằng. Một cuộc phong tỏa thực sự sẽ kéo theo phản ứng quân sự mạnh từ các nước có lợi ích trực tiếp, đồng thời khiến Tehran chịu thiệt hại kinh tế lớn vì xuất khẩu dầu của chính họ cũng phụ thuộc vào tuyến đường này.

Vì vậy, diễn tập “kiểm soát thông minh” được xem như lựa chọn tối ưu: đủ mạnh để răn đe, đủ linh hoạt để không vượt ngưỡng khiến đối phương coi đó là hành động chiến tranh.

Việt Hùng