Iran dỡ bỏ giới hạn tầm bắn tên lửa: Răn đe quân sự hay gây sức ép với Mỹ?

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tập trận bắn tên lửa và tấn công bằng thiết bị bay không người lái. Ảnh: IRNA/TTXVN

Thông điệp răn đe vượt ra ngoài Trung Đông

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố dỡ bỏ giới hạn tự áp đặt ở mức 2.000 km đối với tầm bắn tên lửa đạn đạo. Động thái này đặt ra câu hỏi liệu Tehran đang chuẩn bị mở rộng phạm vi tấn công ra ngoài Trung Đông hay chủ yếu muốn phát đi thông điệp răn đe trong bối cảnh căng thẳng với Mỹ và Israel chưa được giải quyết.

Theo hãng tin AP ngày 7/11, người phát ngôn IRGC, Chuẩn tướng Hossein Mohebbi, xác nhận Iran không còn duy trì giới hạn tầm bắn 2.000 km. Phát biểu tại cuộc họp báo ở Tehran, ông Mohebbi khẳng định giới hạn này đã được dỡ bỏ, đồng thời cho biết Iran sẽ thể hiện năng lực bằng hành động thay vì chỉ đưa ra tuyên bố.

Tuy nhiên, ông Mohebbi không xác nhận Tehran hiện sở hữu tên lửa có tầm bắn vượt quá 2.000 km hay chưa. Theo AP, chưa có thông tin xác nhận Iran sở hữu những tên lửa đạn đạo vượt quá giới hạn nói trên, dù giới chức Mỹ từng cảnh báo công nghệ từ chương trình không gian Iran có thể được ứng dụng để phát triển tên lửa đạn đạo liên lục địa.

Với tầm bắn 2.000 km, tên lửa Iran đã có khả năng vươn tới toàn bộ bán đảo Arab, khu vực Levant, phần lớn Ai Cập và một số khu vực thuộc Hy Lạp cùng bán đảo Balkan. Vì vậy, việc dỡ bỏ giới hạn không làm thay đổi đáng kể phạm vi đe dọa đối với các nước láng giềng, nhưng có thể mở rộng những khu vực nằm trong tầm tác chiến nếu Iran phát triển và triển khai thành công các hệ thống tên lửa xa hơn.

Theo kênh Al Jazeera ngày 10/11, thông báo dỡ bỏ giới hạn tầm bắn tên lửa của Iran được đưa ra vài ngày sau khi Lãnh tụ Tối cao nước này, ông Mojtaba Khamenei cảnh báo mọi hình thức đe dọa từ Mỹ hoặc Israel có thể phải đối mặt với phản ứng không bị giới hạn về mặt địa lý, phản ánh lập trường cứng rắn hơn của Tehran trong bối cảnh Mỹ tiếp tục duy trì các biện pháp phong tỏa hải quân nhằm vào Iran.

Trong nhiều năm, Tehran duy trì giới hạn 2.000 km như một chính sách tự nguyện. Giới chức IRGC từng giải thích rằng biện pháp này nhằm trấn an các quốc gia châu Âu rằng họ không nằm trong phạm vi mục tiêu của chương trình tên lửa Iran.

Việc dỡ bỏ giới hạn vì vậy có thể làm thay đổi cách các nước châu Âu đánh giá nguy cơ an ninh liên quan đến Tehran, đặc biệt đối với những quốc gia cho phép quân đội Mỹ sử dụng căn cứ trên lãnh thổ của mình.

Tuy nhiên, việc tuyên bố không còn giới hạn tầm bắn không đồng nghĩa Iran đã triển khai các hệ thống tên lửa mới có khả năng tấn công chính xác những mục tiêu ở khoảng cách xa hơn. Hiệu quả tác chiến còn phụ thuộc vào độ chính xác, khả năng dẫn đường, mức độ sẵn sàng triển khai và năng lực phòng thủ của đối phương.

Iran muốn mở rộng khả năng răn đe tới đâu?

Theo Al Jazeera ngày 10/11, việc dỡ bỏ giới hạn có thể giúp Iran mở rộng phạm vi răn đe đối với các căn cứ quân sự Mỹ tại châu Âu và Ấn Độ Dương. Trong đó, căn cứ quân sự chung Mỹ - Anh tại Diego Garcia, cách Iran khoảng 4.000 km, là một địa điểm được đề cập trong các đánh giá về khả năng phát triển tên lửa tầm xa của Tehran.

Tháng 3/2026, Anh cáo buộc Iran phóng tên lửa về phía căn cứ Diego Garcia. Tuy nhiên, Tehran bác bỏ cáo buộc này và cho rằng đây là một chiến dịch do Israel dàn dựng nhằm đổ trách nhiệm cho Iran. Đến nay, những thông tin được công bố chưa đủ để xác nhận độc lập việc Iran đã thực hiện cuộc tấn công bằng tên lửa ở khoảng cách này.

Trước đó, năm 2019, Anh, Pháp và Đức từng đánh giá một phiên bản tên lửa Khorramshahr của Iran sử dụng đầu đạn nhẹ hơn có thể đạt tầm bắn khoảng 3.000 km. Giới chức Mỹ cũng cảnh báo công nghệ từ chương trình không gian Iran có thể được ứng dụng để phát triển tên lửa đạn đạo liên lục địa.

Phó Giáo sư Muhanad Seloom, chuyên gia chính trị quốc tế và an ninh tại Viện Nghiên cứu Sau đại học Doha, nhận định các chương trình phóng vệ tinh và công nghệ tên lửa của Iran cho thấy nước này có nền tảng kỹ thuật để phát triển những hệ thống có tầm bắn xa hơn.

Theo chuyên gia Seloom, khả năng đưa một vật thể tới khoảng cách lớn không đồng nghĩa với khả năng thực hiện một cuộc tấn công quân sự hiệu quả. Độ chính xác, khả năng xuyên thủng hệ thống phòng thủ và mức độ tin cậy của tên lửa vẫn là những yếu tố cần được đánh giá riêng.

Đối với châu Âu, ông Seloom cho rằng tuyên bố của Iran đáng lo ngại nhưng chưa đến mức báo động. Khoảng cách địa lý lớn có thể tạo thêm thời gian cảnh báo sớm và đánh chặn cho các nước thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Chuyên gia này cũng nhận định việc trực tiếp đe dọa châu Âu có thể gây bất lợi cho Tehran, bởi nhiều chính phủ châu Âu vẫn ủng hộ giải pháp ngoại giao và không muốn xung đột tiếp tục leo thang.

Tuy nhiên, quan hệ giữa Iran và một số nước châu Âu đã trở nên căng thẳng hơn do việc Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự tại châu lục này.

Theo Al Jazeera ngày 10/11, Bulgaria là một ví dụ. Tháng 4/2026, Tehran gửi công hàm cảnh báo Sofia không cho phép máy bay quân sự Mỹ sử dụng các sân bay của Bulgaria để tiến hành hoạt động chống Iran.

Đến tháng 7, khi Quốc hội Bulgaria chấp thuận cho triển khai tối đa tám máy bay tiếp dầu KC-135 của Mỹ tại căn cứ Bezmer, Bộ Ngoại giao Iran tiếp tục cảnh báo các nhà hoạch định chính sách Bulgaria phải chịu trách nhiệm về quyết định này.

Những diễn biến trên cho thấy tuyên bố dỡ bỏ giới hạn tầm bắn có thể được Tehran sử dụng để gây sức ép không chỉ với Mỹ và Israel mà còn với những quốc gia hỗ trợ hoạt động quân sự của Washington.

Hình ảnh về thành phố tên lửa ngầm mới do Lực lượng Hàng không Vũ trụ thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) công bố ngày 10/11/2026 được hãng thông tấn bán chính thức Mehr của Iran đăng tải cùng ngày

Gia tăng sức ép trên bàn đàm phán với Mỹ

Bên cạnh mục tiêu răn đe, các chuyên gia cho rằng quyết định của Tehran còn mang ý nghĩa ngoại giao, nhất là khi Mỹ và Iran đang tìm kiếm phương án chấm dứt cuộc xung đột kéo dài từ cuối tháng 2.

Do giới hạn 2.000 km là chính sách tự áp đặt, Iran có thể đơn phương dỡ bỏ hoặc khôi phục mà không cần sửa đổi một hiệp ước quốc tế. Điều này khiến giới hạn tầm bắn trở thành một yếu tố có thể được Tehran đưa vào các cuộc thương lượng.

Theo cách lý giải này, Iran đang phát tín hiệu rằng những biện pháp kiềm chế quân sự trước đây không còn được duy trì vô điều kiện. Nếu Washington muốn Tehran khôi phục giới hạn tầm bắn, vấn đề đó có thể phải được đặt trong một thỏa thuận rộng hơn về an ninh và chấm dứt xung đột.

Phó Giáo sư Seloom nhận định cả hai động cơ răn đe quân sự và gây sức ép ngoại giao đều hiện diện trong quyết định của Iran.

Ông Seloom cho rằng Tehran nhận thấy một khoảng thời gian thuận lợi nhưng tương đối ngắn trước khi Quốc hội Mỹ khóa mới nhóm họp vào tháng 1/2027. Trong giai đoạn này, Tổng thống Donald Trump có thể muốn đạt được một thỏa thuận để chứng minh hiệu quả của cách tiếp cận ngoại giao.

Theo chuyên gia Seloom, quyết định dỡ bỏ giới hạn về cơ bản nhằm thúc đẩy chính quyền Trump lựa chọn một thỏa thuận, thay vì mở chiến dịch quân sự mới.

Thông điệp của Iran vì vậy có thể được hiểu theo hai hướng: Tehran muốn đối phương nhận thức rõ nguy cơ xung đột lan rộng, đồng thời tạo thêm động lực để Washington cân nhắc các nhượng bộ ngoại giao.

Động thái này diễn ra khi Tổng thống Trump đưa ra những tín hiệu về khả năng giải quyết xung đột thông qua đàm phán.

Sau cuộc gặp Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani ngày 9/11, ông Trump cho biết các nỗ lực chấm dứt chiến sự với Iran đang có tiến triển tích cực và nhận định việc tiếp tục các hoạt động quân sự quy mô lớn có thể không còn cần thiết.

Tuy nhiên, Washington vẫn duy trì sức ép kinh tế và các biện pháp phong tỏa nhằm vào Iran, đồng thời khẳng định không chấp nhận việc Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân.

Trong bối cảnh đó, tuyên bố của IRGC có thể được xem là một phần của quá trình gia tăng sức ép trước đàm phán. Tehran tìm cách chứng minh rằng việc kéo dài đối đầu không chỉ gây tổn thất kinh tế mà còn có nguy cơ mở rộng phạm vi bất ổn an ninh.

Dù vậy, chiến thuật này cũng tiềm ẩn rủi ro. Nếu các quốc gia châu Âu coi tuyên bố của Iran là mối đe dọa trực tiếp đối với an ninh của mình, Tehran có thể phải đối mặt với sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa Mỹ và các đồng minh.