Israel - Iran nối lại các đòn tấn công, lệnh ngừng bắn đối mặt thử thách lớn

Khói lửa bốc lên sau một vụ nổ ở Tel Aviv khi Iran tiến hành tấn công đáp trả Israel, ngày 28/2/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Theo trang Al Jazeera, các cuộc không kích diễn ra chỉ vài giờ sau khi Iran phóng một loạt tên lửa về phía miền Bắc Israel. Tehran cáo buộc Israel liên tục vi phạm lệnh ngừng bắn thông qua các chiến dịch quân sự đang diễn ra tại Liban. Trong khi đó, Israel khẳng định các hoạt động này nhằm vào lực lượng Hezbollah – đồng minh thân cận nhất của Iran tại quốc gia Trung Đông này.

Ngày 8/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi cả hai bên chấm dứt các hành động quân sự.

“Israel và Iran phải lập tức ngừng nổ súng”, ông viết ngắn gọn trên nền tảng Truth Social.

Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, bất đồng giữa Mỹ và Israel về cách thức xử lý các cuộc đàm phán với Iran dường như đang ngày càng lộ rõ.

Diễn biến leo thang nguy hiểm

Căng thẳng đã âm ỉ gia tăng trong nhiều ngày trước đó.

Ngày 7/6, Israel đã không kích khu vực ngoại ô phía nam thủ đô Beirut của Liban, khiến ít nhất hai người thiệt mạng và 20 người bị thương, bất chấp một thỏa thuận ngừng bắn khác do Mỹ bảo trợ vừa được Israel và Liban công bố hôm 4/6.

Vài giờ sau cuộc tấn công này, Iran phóng tên lửa về phía miền Bắc Israel nhằm đáp trả hành động của Tel Aviv tại Beirut. Theo các báo cáo ban đầu, phần lớn tên lửa đã bị đánh chặn, dù các mảnh vỡ được cho là đã rơi xuống cả Jordan và khu vực Bờ Tây trên đường bay tới Israel.

Đáp trả, Israel đã mở các cuộc không kích trong đêm nhằm vào miền Trung và miền Tây Iran. Sau đó, Tehran tiếp tục phát động đợt tấn công thứ hai.

Theo báo Haaretz của Israel, Iran đã phóng tổng cộng khoảng 30 tên lửa đạn đạo kể từ tối 7/6.

Ngoài ra, các tên lửa cũng được phóng từ Yemen, khi lực lượng Houthi tuyên bố chịu trách nhiệm về các cuộc tấn công hôm 9/6. Trong khi đó, Hezbollah vẫn tiếp tục tham gia đối phó chiến dịch quân sự của Israel tại miền Nam Liban.

Sáng 8/6, lực lượng Phòng vệ Dân sự Saudi Arabia phát cảnh báo tại tỉnh Al-Kharj, kêu gọi người dân tìm nơi trú ẩn trước nguy cơ đe dọa an ninh. Tuy nhiên, sau đó Đài truyền hình nhà nước Iran (IRIB) dẫn lời một quan chức quân sự bác bỏ thông tin cho rằng Iran đã tấn công căn cứ không quân Al-Kharj.

Đây là lần đầu tiên Iran trực tiếp phóng tên lửa vào Israel kể từ khi lệnh ngừng bắn do Pakistan làm trung gian được công bố ngày 8/4.

Đây cũng là lần đầu tiên Tehran đáp trả các cuộc tấn công của Israel tại Liban, vốn diễn ra gần như hằng ngày từ đầu tháng 3, bằng cách phóng tên lửa trực tiếp từ lãnh thổ Iran.

Động thái này diễn ra sau nhiều cảnh báo từ Tehran rằng bất kỳ cuộc tấn công nào của Israel nhằm vào khu vực ngoại ô phía Nam Beirut đều sẽ kéo theo phản ứng đáp trả.

Diễn biến mới cũng khiến xung đột giữa Israel và Hezbollah gắn kết chặt chẽ hơn với các cuộc đàm phán Mỹ - Iran. Tehran nhiều lần nhấn mạnh rằng tiến triển trong đàm phán với Washington phụ thuộc vào việc Israel thực sự chấm dứt các chiến dịch quân sự tại Liban, nơi quân đội Israel hiện kiểm soát khoảng 1/5 lãnh thổ.

Theo các chuyên gia, đợt leo thang mới có thể làm thay đổi cục diện vốn tồn tại kể từ sau lệnh ngừng bắn, đồng thời thử thách giới hạn về mức độ vi phạm mà mỗi bên sẵn sàng chấp nhận trong khuôn khổ thỏa thuận đình chiến hồi tháng 4.

Israel có đang đi ngược lập trường của Mỹ?

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng. Ảnh: THX/TTXVN

Tối 7/6, Tổng thống Donald Trump khẳng định Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cuối cùng sẽ phải chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào đạt được giữa Washington và Tehran bởi “người đưa ra quyết định là tôi”.

“Ông ấy không có lựa chọn nào khác. Tôi là người quyết định. Tôi quyết định mọi việc. Ông ấy không phải người quyết định”, ông Trump nói trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại với Financial Times.

Phát biểu này được đưa ra không lâu sau khi Iran phóng tên lửa đạn đạo về phía Israel, trong động thái được xem là hành vi vi phạm nghiêm trọng nhất đối với khuôn khổ ngừng bắn được thiết lập hồi tháng 4.

Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau tuyên bố của ông Trump và trong bối cảnh truyền thông Mỹ đưa tin Washington đang thúc giục các bên kiềm chế, Israel lại tiến hành các cuộc tấn công bên trong lãnh thổ Iran.

Hiện chưa rõ liệu khác biệt giữa Washington và Tel Aviv có phản ánh một bất đồng thực sự hay không. Những thông tin về các cuộc trao đổi căng thẳng giữa ông Trump và ông Netanyahu đã xuất hiện nhiều lần trong những tuần gần đây, song Mỹ vẫn luôn khẳng định sự ủng hộ vững chắc đối với Israel.

Sáng 8/6, Đại sứ Mỹ tại Israel Mike Huckabee viết trên mạng xã hội X rằng Iran không chỉ muốn “thiêu rụi” Israel mà còn nhằm vào cả nước Mỹ.

Một số chuyên gia cho rằng các hành động của Israel có nguy cơ làm suy giảm uy tín của ông Trump trong khu vực.

“Bằng việc phớt lờ ông Trump, Israel không chỉ thách thức cách tiếp cận mới của Iran mà còn làm suy yếu uy tín của Tổng thống Mỹ. Nếu sự bất tuân của Israel không kéo theo bất kỳ hệ quả nào, Iran sẽ càng tin rằng ông Trump hoặc không thể, hoặc không muốn kiềm chế Israel”, ông Trita Parsi, Phó Chủ tịch Viện Quincy về Chính sách Nhà nước Có trách nhiệm, nhận định.

Theo giới quan sát, khoảng cách ngày càng lớn giữa lời kêu gọi kiềm chế từ Washington và xu hướng leo thang từ phía Israel có thể trở thành một trong những nhân tố quyết định cục diện giai đoạn tiếp theo của cuộc khủng hoảng.

Tác động đối với lệnh ngừng bắn tại Liban

Khói bốc lên tại miền Nam Liban sau vụ tấn công của quân đội Israel, ngày 31/5/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Xung đột giữa Israel và Hezbollah tại Liban, từng được xem là một mặt trận tương đối tách biệt với cuộc đối đầu Mỹ - Israel - Iran, hiện đang trở thành tâm điểm của làn sóng leo thang mới.

Mặc dù lệnh ngừng bắn đầu tiên do Mỹ làm trung gian được công bố ngày 16/4, quân đội Israel vẫn tiếp tục chiến dịch tấn công và kiểm soát miền Nam Liban. Đây được xem là cuộc tiến quân sâu nhất của Israel vào lãnh thổ Liban trong hơn 25 năm qua.

Hiện Israel kiểm soát khoảng 2.000 km² lãnh thổ Liban, tương đương gần 1/5 diện tích quốc gia này.

Kể từ đầu tháng 3, trên 3.000 người đã thiệt mạng tại Liban và hơn một triệu người phải rời bỏ nhà cửa ở khu vực phía Nam.

Israel cũng tiếp tục tiến hành các cuộc không kích định kỳ nhằm vào vùng ngoại ô phía Nam Beirut, nơi nước này cho là thành trì của Hezbollah. Trên 600 người đã thiệt mạng tại Liban kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực.

Một bước ngoặt quan trọng xảy ra vào tuần trước khi Israel đe dọa tấn công khu vực Dahiyeh ở phía nam Beirut và phát cảnh báo sơ tán cưỡng bức. Giới chức Israel cho biết động thái này liên quan đến các cuộc tấn công của Hezbollah nhằm vào miền Bắc Israel.

Các nhà phân tích nhận định đây là một phần trong nỗ lực của Israel nhằm thiết lập các “luật chơi” mới, theo đó bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào Israel cũng sẽ bị đáp trả bằng đòn đánh vào ngoại ô phía nam Beirut.

Tuy nhiên, cách tiếp cận này đã không diễn ra như dự kiến khi Tehran phát tín hiệu rằng bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào Dahiyeh sẽ kéo theo hậu quả vượt ra ngoài biên giới Liban và có thể dẫn tới phản ứng trực tiếp từ Iran.

Cảnh báo đó đã thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao vào phút chót của Tổng thống Trump. Ông cho biết đã trao đổi với Thủ tướng Netanyahu, trong khi nhiều nguồn tin cho rằng Washington đang gây sức ép để Israel tránh làm bùng phát một cuộc khủng hoảng quy mô lớn hơn.

Chính quyền Tổng thống Trump ngày 3/6 thông báo Israel và Liban đã nhất trí về một lệnh ngừng bắn mới do Mỹ làm trung gian. Tuy nhiên, Hezbollah lập tức bác bỏ đề xuất này.

Theo kế hoạch, Hezbollah sẽ rút quân về phía bắc sông Litani, song thỏa thuận không đề cập bất kỳ cam kết tương ứng nào về việc Israel rút khỏi miền Nam Liban. Trong khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz khẳng định các chiến dịch quân sự vẫn sẽ tiếp tục.

Các nhà phân tích cho rằng Washington và Tel Aviv đã cố gắng tách riêng mặt trận Liban khỏi tiến trình đàm phán Mỹ - Iran. Tuy nhiên, động thái can dự mới nhất của Tehran cho thấy nỗ lực đó có thể đã thất bại.

Nguy cơ tái bùng phát chiến tranh toàn diện

Hiện xung đột tại Liban dường như đã gắn chặt với cuộc đối đầu rộng lớn hơn giữa Iran và liên minh Mỹ - Israel.

Theo giới quan sát, việc Israel tiếp tục các hoạt động quân sự tại miền Nam Liban cùng những cuộc tấn công lặp đi lặp lại nhằm vào Dahiyeh đang tạo ra một “lằn ranh đỏ” mới trong khu vực.

Ông Hamidreza Azizi, chuyên gia về chính sách đối ngoại Iran tại Viện Các vấn đề Quốc tế và An ninh Đức, nhận định điểm đáng chú ý nhất là việc Tehran lựa chọn đáp trả một cuộc tấn công ở Liban bằng tên lửa phóng trực tiếp từ lãnh thổ Iran.

Theo ông, quyết định này đã biến tuyên bố trước đó của Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, rằng lệnh ngừng bắn phải được áp dụng trên mọi mặt trận và vi phạm ở một nơi đồng nghĩa vi phạm ở mọi nơi, từ khẩu hiệu chính trị thành hành động thực tế.

Ông Azizi cũng cho rằng việc Iran trực tiếp đáp trả, thay vì thông qua Hezbollah hay các lực lượng thuộc “trục kháng chiến”, mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

“Điều này phản ánh xu hướng đã định hình cuộc xung đột thời gian qua: khi mạng lưới đồng minh khu vực bị thu hẹp, lực lượng tên lửa trở thành công cụ chủ yếu để Tehran thực hiện các đòn trả đũa và phát tín hiệu răn đe”, ông nói.

Tuy nhiên, chuyên gia này cũng lưu ý phản ứng của Iran dường như vẫn được tính toán cẩn trọng.

“Quy mô cuộc tấn công còn hạn chế, phần lớn tên lửa bị đánh chặn và chưa có thông tin về thương vong”, ông cho biết.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng cho biết các cuộc tấn công quy mô lớn hơn nhằm vào mục tiêu Mỹ và Israel chỉ được tính đến nếu những hành động tương tự tiếp diễn. Điều này cho thấy Tehran đang ưu tiên răn đe và tạo đòn bẩy hơn là theo đuổi một cuộc chiến tranh toàn diện.

Câu hỏi quan trọng hiện nay là liệu Mỹ có trực tiếp tham chiến hay không?

Theo giới chuyên gia, khả năng này hiện được đánh giá là chưa cao, khi Tổng thống Trump liên tục khẳng định một lệnh ngừng bắn rộng hơn vẫn có thể đạt được. Washington cũng dường như muốn tránh một cuộc chiến mới tại Trung Đông do những tác động tiêu cực đối với giá dầu và nền kinh tế Mỹ.

Về phía Iran, nước này vẫn còn những đòn bẩy đáng kể. Dù căng thẳng leo thang, chưa có thông tin xác nhận về bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào các cơ sở quân sự của Mỹ tại khu vực vùng Vịnh.

Theo các nhà phân tích, nếu Mỹ can dự trực tiếp, nguy cơ Iran trả đũa các căn cứ quân sự và cơ sở hạ tầng trong khu vực sẽ tăng mạnh – điều mà Washington và các đồng minh Arab chắc chắn muốn tránh.

Tuy vậy, theo ông Azizi, những diễn biến gần đây cho thấy Tehran ngày càng tin rằng sức ép quân sự, chứ không chỉ ngoại giao, mới là yếu tố tạo ra đòn bẩy thực sự.

“Điều đó củng cố quan điểm của giới tinh hoa an ninh Iran rằng ảnh hưởng được xây dựng bằng sức mạnh thể hiện trên thực tế và nhượng bộ thường đến sau áp lực, chứ không phải lời nói”, ông nhận định.

Israel cũng có cách nhìn tương tự về cuộc xung đột, trong bối cảnh các tính toán của nước này còn chịu ảnh hưởng từ vị thế chính trị trong nước của Thủ tướng Netanyahu và cam kết đáp trả mọi cuộc tấn công trực tiếp từ Iran.

Theo ông Azizi, khoảng cách giữa mong muốn kiềm chế của Washington và xu hướng đáp trả mạnh mẽ từ phía Israel chính là nơi dễ bùng phát một vòng xoáy leo thang mới nhất trong thời gian tới.