Israel trước nguy cơ bế tắc chính trị hậu bầu cử

Theo kết quả thăm dò sau bỏ phiếu được 3 mạng truyền hình lớn của Israel cập nhật, khối đối lập do cựu Tổng Tham mưu trưởng quân đội Gadi Eisenkot dẫn dắt được dự báo giành 52 ghế, so với 50 ghế của liên minh ủng hộ ông Benjamin Netanyahu. Các đảng đại diện cho cộng đồng người Arab có thể giành 18 ghế còn lại. Được biết, trong Quốc hội gồm 120 ghế, mỗi bên cần ít nhất 61 ghế để nắm quyền.

Những người ủng hộ Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và lãnh đạo đảng Yashar Gadi Eisenkot theo dõi kết quả thăm dò sau bỏ phiếu. Ảnh: Reuters

Nếu kết quả này được xác nhận, liên minh của ông Benjamin Netanyahu sẽ mất khoảng 18 ghế so với Quốc hội mãn nhiệm. Tuy nhiên, đảng Likud của vị thủ tướng này vẫn được dự báo giành nhiều ghế nhất trong số các chính đảng, giúp nhà lãnh đạo kỳ cựu duy trì vị thế đáng kể trong các cuộc thương lượng thành lập chính phủ.

Đây là cuộc tổng tuyển cử đầu tiên tại Israel kể từ vụ tấn công do Hamas dẫn đầu ngày 7-10-2023, sự kiện khiến uy tín của ông Benjamin Netanyahu về năng lực bảo đảm an ninh bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Những chiến dịch quân sự tiếp theo tại Gaza, Lebanon và Iran càng làm gia tăng bất đồng trong xã hội. Người ủng hộ cho rằng, ông đã làm suy yếu các đối thủ và củng cố sức mạnh quân sự của Israel, trong khi phe chỉ trích quy trách nhiệm cho chính phủ về những thiếu sót an ninh trước vụ tấn công năm 2023, cũng như tổn thất từ các cuộc chiến kéo dài. Chính sách đối với người Palestine và việc mở rộng các khu định cư tại Bờ Tây cũng gây tranh cãi, khiến Israel chịu thêm sức ép quốc tế.

Đáng chú ý, tỷ lệ tham gia bỏ phiếu đạt 77,7%, cao nhất kể từ năm 1999. Trong đó, cử tri Arab chiếm khoảng 1/5 dân số Israel, đi bầu đông đảo, góp phần giúp các đảng đại diện cho cộng đồng này có thể giành 17-18 ghế. Kết quả này phản ánh sự huy động mạnh mẽ của cộng đồng người Arab, vốn có nhiều bất đồng với các chính sách của chính phủ ông Benjamin Netanyahu. Với số ghế dự kiến, các đảng Arab có thể giữ vai trò quyết định trong việc thành lập chính phủ mới.

Dù đảng Raam của người Arab từng tham gia liên minh cầm quyền năm 2021, việc hợp tác với các đảng Arab vẫn vấp phải sự phản đối của nhiều chính trị gia cánh hữu. Ông Benjamin Netanyahu cùng các đồng minh cũng liên tục cảnh báo cử tri về khả năng một chính phủ được thành lập nhờ sự hậu thuẫn của lực lượng này. Trong khi đó, nếu không đạt được thỏa thuận với các đảng Arab, ông Gadi Eisenkot sẽ phải tìm kiếm sự ủng hộ từ những lực lượng khác, kể cả các nghị sĩ thuộc phe cầm quyền hiện nay. Cả 2 phương án đều có thể gây bất đồng trong liên minh đối lập, vốn tập hợp nhiều chính đảng từ cánh hữu đến trung tả.

Sau bầu cử, ông Gadi Eisenkot tuyên bố, cử tri đã thể hiện sự bất tín nhiệm đối với chính phủ và cam kết nỗ lực thành lập một liên minh mới. Ông cũng cảnh báo, Thủ tướng Benjamin Netanyahu không nên sử dụng vấn đề an ninh quốc gia để phục vụ mục tiêu chính trị, trong bối cảnh truyền thông Israel đưa tin về khả năng nối lại hoạt động quân sự nhằm vào Iran.

Tuy nhiên, ngay cả khi phe đối lập thành lập được chính phủ, chính sách đối ngoại và an ninh của Israel chưa chắc đã thay đổi đáng kể.

Bản thân ông Gadi Eisenkot phản đối việc thành lập Nhà nước Palestine, đồng thời không loại trừ khả năng tiếp tục các chiến dịch quân sự tại Gaza nếu xét thấy cần thiết. Các lực lượng đối lập hiện thống nhất về mục tiêu thay thế ông Benjamin Netanyahu hơn là về một chương trình chính sách chung. Nếu phe đối lập không đạt được thỏa thuận, ông Benjamin Netanyahu có thể tiếp tục điều hành chính phủ lâm thời trong thời gian các đảng thương lượng.

Sau khi kết quả chính thức được xác nhận, Tổng thống Isaac Herzog sẽ giao nhiệm vụ thành lập chính phủ cho người có khả năng tập hợp đa số nghị sĩ. Trường hợp các cuộc đàm phán thất bại, Israel có thể phải tổ chức bầu cử lại, như từng xảy ra trong giai đoạn bất ổn chính trị 2019-2022 với 5 cuộc tổng tuyển cử.

Khó khăn hiện nay còn lớn hơn khi các cuộc chiến kéo dài đang gây sức ép đối với quân đội, nền kinh tế và quan hệ đối ngoại. Tranh cãi về nghĩa vụ quân sự của người Do Thái chính thống cũng khiến việc tìm kiếm thỏa hiệp giữa các đảng thêm phức tạp, nhất là khi quân đội Israel phải huy động lực lượng dự bị trong thời gian dài.

Một chính phủ được thành lập từ những thỏa thuận thiếu vững chắc sẽ phải liên tục tìm kiếm sự ủng hộ trong Quốc hội trước các quyết định quan trọng, từ ngân sách quốc phòng đến chính sách đối với Gaza và Bờ Tây. Điều này có thể hạn chế khả năng hoạch định chính sách dài hạn của Israel, đúng vào thời điểm nước này cần giải quyết những bất đồng nội bộ và xác định hướng đi trong môi trường an ninh khu vực còn nhiều bất ổn.