Israel tuyên bố ngừng đưa hàng hóa thương mại vào Gaza

Người dân chờ được phát thực phẩm cứu trợ tại Beit Lahia, Dải Gaza. Ảnh: THX/TTXVN

Cơ quan Điều phối các hoạt động của chính phủ Israel tại các vùng lãnh thổ (COGAT), đơn vị phụ trách các vấn đề nhân đạo tại Gaza thuộc quân đội Israel, ngày 14/10 thông báo đình chỉ hoạt động đưa hàng hóa thương mại vào vùng lãnh thổ này. Tuy nhiên, cơ quan không nói rõ ai là bên đưa ra quyết định, mà cho biết chỉ truyền đạt thông báo từ các thương nhân tại Gaza.

Thông tin trên lập tức vấp phải phản ứng từ phía Palestine. Nahed Sheheiber, người đứng đầu nghiệp đoàn vận tải hàng hóa tư nhân tại Gaza, bác bỏ tuyên bố của Israel, khẳng định chính quyền Israel mới là bên áp đặt các hạn chế.

Nguy cơ đẩy giá thực phẩm tăng

Việc ngừng nhập hàng thương mại có thể khiến nguồn cung tại Gaza sụt giảm đáng kể. Vùng lãnh thổ với khoảng hai triệu dân này gần như phụ thuộc hoàn toàn vào lượng hàng hóa được Israel cho phép đi qua các cửa khẩu.

Quyết định cũng làm dấy lên lo ngại về khả năng tiếp cận thực phẩm của người dân, đặc biệt khi phần lớn gia đình tại Gaza vẫn chưa có đủ thức ăn. Các tổ chức cứu trợ cảnh báo viện trợ nhân đạo đơn thuần không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu, trong khi hoạt động thương mại đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì nguồn cung và kiềm chế giá cả.

“Riêng lĩnh vực nhân đạo không thể đáp ứng nhu cầu của tất cả mọi người”, Shaina Low, người phát ngôn của Hội đồng Người tị nạn Na Uy, tổ chức cứu trợ quốc tế, cho biết. Bà nhấn mạnh thị trường cần tiếp tục hoạt động để người dân có thể tiếp cận hàng hóa thiết yếu.

Theo truyền thông, cơ quan quốc tế chuyên đánh giá tình trạng mất an ninh lương thực hồi đầu năm nay nhận định tình hình tại Gaza đã cải thiện so với thời điểm nạn đói được tuyên bố vào tháng 8/2025. Tuy nhiên, mức độ khủng hoảng vẫn nghiêm trọng, phần lớn các gia đình chưa có đủ thực phẩm và bất kỳ gián đoạn nhỏ nào đối với hoạt động tiếp cận viện trợ cũng có thể nhanh chóng đảo ngược những tiến triển đạt được.

Trong bối cảnh mùa đông đang đến gần, việc hạn chế hàng hóa thương mại còn có thể ảnh hưởng đến nguồn cung vật liệu phục vụ chỗ ở và các nhu yếu phẩm khác, làm gia tăng khó khăn cho những người dân đã mất nhà cửa vì chiến sự.

Tranh cãi về nguyên nhân đình chỉ

COGAT cho rằng các thương nhân tại Gaza quyết định ngừng vận chuyển hàng hóa do bất mãn với việc Hamas thu phí đối với xe tải và đe dọa hoạt động kinh doanh của họ. Israel từ lâu cáo buộc Hamas áp các khoản thu lên hàng nhập khẩu để tài trợ cho hoạt động của lực lượng này.

Tuy nhiên, ông Sheheiber khẳng định các thương nhân không phải bên chủ động dừng vận chuyển hàng hóa.

“Các thương nhân không phải là những người ngừng các chuyến hàng”, ông nói, đồng thời cáo buộc Israel tìm cách quy trách nhiệm cho giới kinh doanh Gaza trong khi chính phía Israel áp đặt các hạn chế.

Sau thông báo của COGAT, nghiệp đoàn vận tải của Sheheiber đã làm việc với Bộ Kinh tế Gaza để bày tỏ quan ngại. Phía nghiệp đoàn cho rằng Israel đang lấy các khoản phí do cơ quan quản lý tại Gaza yêu cầu làm lý do để cắt nguồn hàng thương mại.

Bộ Kinh tế Gaza đã đề nghị các thương nhân đóng 10.000 shekel, tương đương khoảng 3.226 USD, cho mỗi xe tải đưa hàng vào vùng lãnh thổ này. Tại cuộc họp với nghiệp đoàn, Thứ trưởng Kinh tế Khaled Al-Raqab giải thích đây không phải khoản thuế mà là tiền đóng góp nhằm hỗ trợ chi trả lương cho các công chức tại Gaza.

Hiện chưa rõ quyết định đình chỉ hàng hóa thương mại có đi kèm biện pháp tăng viện trợ nhân đạo hay không. COGAT cũng chưa làm rõ liệu các tổ chức cứu trợ có được phép tăng lượng hàng vận chuyển vào Gaza để bù đắp phần nguồn cung bị thiếu hụt.

Lượng hàng vào Gaza thấp hơn cam kết ngừng bắn

Theo COGAT, khoảng hai triệu người dân Gaza cần lượng hàng hóa tương đương 250 xe tải mỗi ngày. Con số này thấp hơn đáng kể so với mức tối thiểu 600 xe tải mỗi ngày được quy định trong thỏa thuận ngừng bắn do Mỹ làm trung gian cách đây một năm.

Khoảng cách giữa lượng hàng được cho là cần thiết và mức cam kết trong thỏa thuận làm gia tăng câu hỏi về khả năng bảo đảm nguồn cung cho người dân, nhất là khi hàng hóa thương mại bị đình chỉ và chưa có phương án thay thế rõ ràng.

Xung đột hiện nay bùng phát ngày 7/10/2023, khi các tay súng do Hamas dẫn đầu tấn công Israel, khiến khoảng 1.200 người thiệt mạng và bắt giữ 251 con tin. Israel sau đó tiến hành chiến dịch không kích quy mô lớn và đưa bộ binh vào Gaza.

Theo Bộ Y tế Gaza, hơn 74.000 người Palestine đã thiệt mạng trong chiến sự. Trong số này, hơn 1.400 người tử vong kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực. Cùng thời gian, các cuộc tấn công rải rác tại Gaza khiến 5 binh sĩ Israel thiệt mạng.

Bộ Y tế Gaza thuộc chính quyền do Hamas điều hành duy trì hồ sơ thương vong chi tiết. Các cơ quan Liên hợp quốc và chuyên gia độc lập nhìn chung đánh giá số liệu của cơ quan này có độ tin cậy, dù thống kê không phân biệt dân thường với các tay súng. Bộ này cho biết phụ nữ và trẻ em chiếm khoảng một nửa số người thiệt mạng.

Trong khi những bất đồng về trách nhiệm đình chỉ hàng hóa chưa được giải quyết, nguy cơ nguồn cung tiếp tục suy giảm đang đặt người dân Gaza trước sức ép mới. Với phần lớn gia đình vẫn chật vật tìm kiếm thực phẩm và nơi trú ẩn, khả năng duy trì hoạt động thương mại cùng dòng viện trợ ổn định sẽ có ý nghĩa quyết định đối với tình hình nhân đạo trong những tháng tới.