JICA mở rộng hỗ trợ Việt Nam từ 'tuần hoàn chất xám' tới an ninh kinh tế
Ngày 7/10, Văn phòng Việt Nam của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) tổ chức họp báo giữa kỳ tài khóa 2026, cập nhật tình hình hợp tác giữa JICA và Việt Nam.
Ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện JICA Việt Nam nhận định, sau nhiều năm tăng trưởng dựa trên các ngành sản xuất sử dụng nhiều lao động, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và quá trình hội nhập sâu rộng với thị trường toàn cầu, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển với yêu cầu tìm kiếm những động lực tăng trưởng có giá trị gia tăng cao hơn, để hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045.
Theo ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện JICA Việt Nam, cơ quan này xây dựng gói hỗ trợ mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam gồm bốn trụ cột có tính bổ trợ lẫn nhau.
Trong bối cảnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, an ninh kinh tế, khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, chuyển đổi năng lượng, khoáng sản thiết yếu, trí tuệ nhân tạo (AI), chất bán dẫn và công nghệ vũ trụ ngày càng có vai trò quan trọng, JICA xây dựng gói hỗ trợ gồm bốn trụ cột có tính bổ trợ lẫn nhau và gói hỗ trợ này đã được Chủ tịch JICA Tanaka trình bày với Thủ tướng Lê Minh Hưng trong chuyến thăm Việt Nam vào đầu tháng 6 vừa qua.
Bốn trụ cột của gói hỗ trợ gồm thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực; phát triển doanh nghiệp trong nước và hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu; cải thiện môi trường đầu tư và phát triển hạ tầng chiến lược.
Theo đó, JICA đặt trọng tâm vào khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực. Hỗ trợ dự kiến trải rộng từ tư vấn chính sách, hoàn thiện thể chế đến giáo dục đại học, hợp tác nghiên cứu và tăng cường liên kết giữa nhà nước, doanh nghiệp với giới học thuật.
Trên cơ sở hợp tác với hơn 20 trường đại học và viện nghiên cứu tại Việt Nam, trong đó có Đại học Việt Nhật, Đại học Cần Thơ và Đại học Bách khoa Hà Nội, JICA sẽ ưu tiên các lĩnh vực như công nghệ vũ trụ, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số. Cơ quan này hiện trao đổi với chính phủ Việt Nam về khả năng cung cấp một khoản vay chương trình mới dành cho AI và chuyển đổi số.
Các công nghệ mới cũng được định hướng ứng dụng vào những lĩnh vực thiết thực như chuyển đổi xanh, quản lý rủi ro thiên tai, nông nghiệp, giao thông vận tải và y tế. Trong đó, tháng 3/2026, JICA đã ký khoản vay trị giá 50 tỷ yen (~316 triệu USD) cho chương trình hỗ trợ chuyển đổi xanh, hướng tới tăng trưởng xanh và nâng cao khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu.
Một số dự án hợp tác kỹ thuật đang được triển khai theo hướng này. Dự án đánh giá rủi ro tổng hợp và xây dựng hệ thống cảnh báo sớm số hóa đối với sạt lở đất, lũ bùn đá tại miền Trung Việt Nam dự kiến khởi động vào tháng 11/2026. Tại Hà Nội, dự án hỗ trợ chuyển đổi số trong vận tải công cộng và quản lý nhu cầu giao thông đã được triển khai từ tháng 7.
Cầu Nhật Tân trở thành biểu tượng hợp tác Việt -Nhật khi được xây dựng bằng nguồn vốn vay ODA của Chính phủ Nhật Bản thông qua JICA kết hợp với nguồn vốn đối ứng từ Chính phủ Việt Nam. Ảnh: Internet.
Song song với thúc đẩy công nghệ, JICA nhấn mạnh mục tiêu tăng cường “tuần hoàn chất xám” giữa Việt Nam và Nhật Bản, thông qua mở rộng trao đổi sinh viên, nhà nghiên cứu, kỹ sư và doanh nhân, qua đó tạo điều kiện để tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo được lưu chuyển mạnh mẽ hơn giữa hai nước.
Theo Dự án Học bổng Phát triển Nguồn nhân lực (JDS), hai chính phủ vừa trao đổi công hàm, dự kiến đưa các cán bộ lãnh đạo tương lai của chính phủ Việt Nam sang Nhật Bản học tập và nghiên cứu chương trình thạc sĩ, tiến sĩ. Bên cạnh đó, dự án hợp tác kỹ thuật với Đại học Việt Nhật đã bước sang giai đoạn thứ ba từ tháng 8/2026, thể hiện cam kết lâu dài của JICA trong lĩnh vực này.
Bên cạnh khoa học - công nghệ và nguồn nhân lực, JICA đặt trọng tâm vào nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước. Theo cơ quan này, sau nhiều năm đạt kết quả tích cực trong thu hút đầu tư nước ngoài, một trong những thách thức tiếp theo là tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào các hoạt động có giá trị gia tăng cao, nâng sức cạnh tranh và trở thành những mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất toàn cầu.
JICA cho biết sẽ hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam thông qua đổi mới sáng tạo, nâng cấp và chuyển giao công nghệ, kết nối kinh doanh và cải thiện khả năng tiếp cận tài chính.
Ông Fukuda Chihiro, Phó trưởng đại diện JICA Việt Nam phụ trách các dự án vốn vay (trái) và ông Ikeda Hiroyuki, Phó trưởng đại diện JICA Việt Nam phụ trách lĩnh vực nông nghiệp và quản trị, chia sẻ thông tin tại buổi họp báo.
Cơ quan này cũng tiếp tục hợp tác với Viện Phát triển Nguồn nhân lực Việt Nam - Nhật Bản (VJCC) trong đào tạo quản trị doanh nghiệp. Thông qua chương trình Keieijuku kéo dài 10 tháng, hơn 1.000 lãnh đạo và quản lý doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam đã được đào tạo về phương pháp quản trị kiểu Nhật.
Hợp tác trong thời gian tới cũng sẽ được mở rộng sang các lĩnh vực ngày càng có ý nghĩa đối với an ninh kinh tế như năng lượng, khoáng sản thiết yếu, an ninh lương thực và an ninh hàng hải.
JICA đồng thời dự kiến triển khai một nghiên cứu khảo sát về khả năng hỗ trợ Việt Nam tăng cường dự trữ dầu khí chiến lược.
Ở trụ cột cải thiện môi trường đầu tư, JICA nhấn mạnh vai trò của tính minh bạch, khả năng dự đoán, hiệu quả quản trị và niềm tin vào thể chế. Cơ quan này sẽ tiếp tục hỗ trợ Việt Nam trong các lĩnh vực pháp luật và tư pháp, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, chính sách thuế và đổi mới mô hình quản trị, trong đó có việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Hệ thống nhà giặt công nghệ Nhật Bản tại một bệnh viện trong dự án hỗ trợ về y tế của JICA. Ảnh: JICA.
Trụ cột cuối cùng là phát triển hạ tầng chiến lược. Theo JICA, đây là nền tảng hỗ trợ triển khai hiệu quả ba trụ cột còn lại, với các lĩnh vực từ cơ sở vật chất phục vụ giáo dục và nghiên cứu, hạ tầng công nghệ tiên tiến tới đường sắt đô thị, cảng biển, đường bộ, cầu, hệ thống thoát nước và xử lý nước thải.
Bên cạnh các dự án tại đô thị lớn, JICA tiếp tục hỗ trợ phát triển hạ tầng cơ bản tại những khu vực còn khó khăn. Tháng 5/2026, cơ quan này đã ký hai hiệp định vay với tổng giá trị khoảng 40 tỷ yen (~ 250 triệu USD), nhằm phát triển đường giao thông, thủy lợi, cấp nước và kè sông tại tám tỉnh miền núi phía Bắc.
Theo JICA, bốn trụ cột trên được thiết kế như một gói hỗ trợ tổng thể, bám sát chương trình cải cách của Việt Nam và tầm nhìn chung đã được lãnh đạo hai nước thống nhất. Qua đó, cơ quan này kỳ vọng tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong quá trình chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng mới, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, đồng thời tăng cường hợp tác Việt Nam - Nhật Bản trong các lĩnh vực liên quan tới an ninh kinh tế và phát triển bền vững.