Kể cả xung đột Trung Đông dừng lại, ngành bán dẫn vẫn chịu dư chấn

Sự leo thang của xung đột Trung Đông, nhu cầu bùng nổ đối với cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) và những rào cản nghiêm trọng về giới hạn công suất sản xuất đang cộng hưởng, đẩy chi phí của mọi mặt hàng trong chuỗi cung ứng lên mức kỷ lục. Từ các bảng mạch in (PCB) phức tạp, hệ thống laser quang học cho đến những vật liệu cơ bản như bao bì nhựa và chi phí vận tải, tất cả đều đang chứng kiến đà tăng giá không ngừng.

Chuỗi cung ứng cho ngành bán dẫn đang bị siết chặt do xung đột Trung Đông

Các nhà quản lý mua sắm tại hàng loạt tập đoàn công nghệ lớn đang bị "nhấn chìm" trong các thông báo tăng giá và giới hạn nguồn cung từ các đối tác trên khắp nước Mỹ, châu Âu, Nhật Bản và 2 bờ eo biển Đài Loan. Cuộc khủng hoảng này đã vượt xa khỏi phạm vi thiếu hụt của các vi mạch nhớ hay bộ xử lý trung tâm (CPU) truyền thống, lan rộng ra toàn bộ hệ sinh thái sản xuất.

Áp lực chi phí từ nguyên vật liệu cơ bản đến linh kiện công nghệ cao

Nguyên nhân cốt lõi của đợt tăng giá lần này bắt nguồn từ sự leo thang chi phí ở tầng sâu nhất của chuỗi cung ứng: nguyên vật liệu thô và năng lượng. STMicroelectronics, nhà phát triển vi mạch hàng đầu châu Âu, đã chính thức thông báo cho khách hàng về việc điều chỉnh tăng giá bắt đầu từ tháng 4. Quyết định này được đưa ra dựa trên sự gia tăng của phí vật liệu, chi phí năng lượng, phí vận tải, cũng như các khoản phụ phí khổng lồ phải bỏ ra để bảo đảm công suất tại các nhà máy sản xuất và đóng gói vi mạch.

Tương tự, gã khổng lồ sản xuất linh kiện điện tử Nhật Bản Murata Manufacturing cũng buộc phải thông báo tăng giá đối với hàng loạt sản phẩm từ tháng 4 do giá nguyên liệu thô, đặc biệt là bạc, tăng vọt. Các sản phẩm bị ảnh hưởng bao gồm cuộn cảm và cuộn cảm chế độ chung, vốn là những linh kiện thiết yếu dùng để lọc nhiễu điện từ trong các thiết bị điện tử, ô tô và nhiều ứng dụng công nghiệp khác.

Sức nóng của lạm phát cũng lan tỏa mạnh mẽ tại thị trường Trung Quốc. Kingboard Laminates Group, nhà cung cấp tấm laminate phủ đồng (CCL) lớn nhất thế giới xét về công suất, mới đây đã phát đi thông báo khẩn yêu cầu tăng giá 10% đối với cả vật liệu và phí gia công. Lệnh tăng giá này có hiệu lực ngay lập tức nhằm phản ánh sự leo thang chóng mặt của giá hóa dầu do tác động từ cuộc chiến tranh tại khu vực Trung Đông. Theo các nguồn tin trong chuỗi cung ứng, Kingboard đã tăng giá tới ba lần chỉ trong vòng ba tháng qua, phản ánh một thực trạng rằng mọi yếu tố đầu vào đều đang trở nên đắt đỏ hơn từng ngày.

Theo một cuộc khảo sát quy mô lớn do SEMI, hiệp hội công nghiệp bán dẫn hàng đầu toàn cầu thực hiện, có tới gần 70% các công ty thành viên xác định chi phí mua sắm tăng cao do giá nguyên liệu thô leo thang chính là thách thức lớn nhất của họ trong năm nay. Hơn 35% doanh nghiệp khác bày tỏ sự lo ngại sâu sắc về thời gian giao hàng bị kéo dài một cách bất thường đối với các vật tư và linh kiện thiết yếu. Những ví dụ từ STMicroelectronics, Murata hay Kingboard chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, cho thấy một hiện tượng lạm phát mang tính cấu trúc đang diễn ra trên toàn bộ mạng lưới cung ứng khổng lồ.

Tình trạng khan hiếm và điểm nghẽn nghiêm trọng trong khâu hậu cần

Bên cạnh áp lực từ nguyên vật liệu, những đứt gãy trong hệ thống logistics toàn cầu đang tiếp tục xát thêm muối vào vết thương của ngành công nghiệp điện tử. Sự gián đoạn tại khu vực Trung Đông đã khiến các công ty vận tải và quản lý chuỗi cung ứng, điển hình như UPS của Mỹ, phải liên tục tăng cước phí kể từ cuối tháng 2. Việc giá dầu mỏ duy trì ở mức trên 100 USD/thùng, cùng với giá các kim loại thiết yếu như đồng và nhôm giao dịch ở mức cao nhất trong nhiều năm, đã tạo ra một gánh nặng chi phí vận hành khổng lồ không thể tránh khỏi.

Tuy nhiên, điều gây đau đầu không kém cho các nhà sản xuất là sự thiếu hụt trầm trọng của những linh kiện điện tử chuyên dụng mà ít người chú ý tới. Các giám đốc điều hành cấp cao trong ngành tiết lộ rằng các loại laser điều biến ngoài (EML) và laser sóng liên tục (CW) được sử dụng trong các bộ thu phát tín hiệu quang học, cũng như các loại bảng mạch in (PCB) đặc chủng, đều đang rơi vào tình trạng thiếu hụt nguồn cung nghiêm trọng. Sự bùng nổ của hạ tầng AI đòi hỏi các hệ thống mạng băng thông cực rộng để kết nối hàng vạn máy chủ, từ đó hút cạn nguồn cung của các linh kiện quang học và bảng mạch chất lượng cao này.

Ông Natarajan Ramachandran, giám đốc của Broadcom, nhà phát triển vi mạch mạng và AI hàng đầu, chia sẻ rằng những thách thức về chuỗi cung ứng đang xuất hiện ở vô số công đoạn khác nhau. Điểm nghẽn bất ngờ nhất đối với họ chính là các bảng mạch in. Thời gian chờ giao hàng đối với PCB trước đây chỉ mất khoảng sáu tuần, nhưng hiện tại đã bị kéo dài lên tới sáu tháng, đặc biệt là đối với các loại bảng mạch phục vụ cho máy thu phát tín hiệu dữ liệu tốc độ cao.

Cùng lúc đó, Unimicron, nhà cung cấp chất nền vi mạch lớn nhất thế giới, cho biết họ đã phải khởi xướng nhiều đợt tăng giá kể từ quý 4 năm 2025 và vừa tung ra một đợt tăng giá với biên độ lớn hơn nữa trong quý 1 năm 2026. Hàng loạt các nhà sản xuất chip và cung cấp dịch vụ đóng gói vi mạch khác cũng đang đồng loạt áp dụng các biểu giá mới để bù đắp chi phí.

Làn sóng tăng giá lan rộng đến người tiêu dùng cuối và các ngành khác

Áp lực lạm phát từ thượng nguồn chuỗi cung ứng giờ đây đã bắt đầu tràn xuống hạ nguồn, tác động trực tiếp đến giá thành sản phẩm cuối cùng và túi tiền của người tiêu dùng. Ông Jose Liao, tổng giám đốc mảng kinh doanh hệ thống tại Asus, nhà sản xuất máy tính cá nhân lớn thứ 5 thế giới, xác nhận hãng sẽ tăng giá các mẫu máy mới từ 25% đến 30% trong quý từ tháng 4 đến tháng 6 năm nay. Ông nhấn mạnh mức tăng này không chỉ áp dụng riêng cho Asus mà là bức tranh chung của toàn bộ ngành công nghiệp PC, nơi không một doanh nghiệp nào có thể thoát khỏi vòng xoáy chi phí.

Sự leo thang giá cả của các thành phần cốt lõi là vô cùng khủng khiếp. Một thanh RAM DRAM 32G chỉ có giá 3.000 Đài tệ (khoảng 93 USD) vào cùng kỳ năm ngoái, nhưng hiện tại mức giá đã vọt lên hơn 20.000 Đài tệ cho mỗi linh kiện. Với chi phí đầu vào tăng phi mã như vậy, các nhà sản xuất thiết bị gốc không còn cách nào khác ngoài việc phản ánh nó vào giá bán lẻ.

Hệ quả tất yếu là các sản phẩm công nghệ thế hệ mới đang trở nên đắt đỏ hơn đáng kể. Mẫu máy tính AI mới nhất của Asus, ZenBook A14 trang bị màn hình OLED 14 inch và vi xử lý Qualcomm, vừa được ra mắt với mức giá khởi điểm lên tới 63.999 Đài tệ, cao hơn rất nhiều so với các thế hệ trước đây vốn chỉ dao động ở mức 40.000 Đài tệ. Ngành công nghiệp PC cũng dự kiến sẽ có thêm nhiều đợt tăng giá trong nửa cuối năm nay khi các nhà cung cấp bộ nhớ DRAM và ổ cứng SSD liên tục phát đi các tín hiệu điều chỉnh giá mới.

Làn sóng tăng giá này không chỉ giới hạn trong lĩnh vực máy tính. Ông Anson Chiu, chủ tịch Lite-On Technology, nhà cung cấp giải pháp quản lý năng lượng hàng đầu và là đối tác của Nvidia, cho biết ngành của ông cũng buộc phải chuyển phần chi phí tăng thêm sang cho khách hàng. Ngoại trừ nhu cầu kiên định đối với cơ sở hạ tầng AI, triển vọng cho phần còn lại của thị trường trong năm nay là khá u ám và áp lực tài chính đè nặng lên các khách hàng doanh nghiệp là vô cùng lớn.

Tác động của cuộc khủng hoảng này được dự báo sẽ còn kéo dài và có nguy cơ lan rộng ra khỏi ranh giới của ngành công nghệ. Các chuyên gia vật liệu cảnh báo rằng giá cả đang tăng trên mọi loại bao bì, bao gồm cả các loại nhựa cơ bản nhất. Điều này đồng nghĩa với việc chi phí cho các loại hộp carton, thùng chứa và vật liệu đóng gói công nghiệp cũng đang đội lên.

Ông Henry Chen, Giám đốc điều hành nhóm kinh doanh vật liệu nhựa tại Eternal Materials, đưa ra một viễn cảnh đáng lo ngại: Nếu xung đột tại Trung Đông tiếp diễn, tác động sẽ vượt xa khỏi lĩnh vực vật liệu điện tử. Sẽ chỉ là vấn đề thời gian trước khi người dân bình thường bắt đầu cảm thấy khó khăn và phải chi trả nhiều tiền hơn để mua các mặt hàng thiết yếu hằng ngày như chai lọ, túi nilon, găng tay và vô số các sản phẩm tiêu dùng khác. Sẽ là quá ngây thơ nếu kỳ vọng rằng giá cả và nguồn cung sẽ lập tức trở lại bình thường ngay khi chiến tranh kết thúc, bởi những dư chấn của sự đứt gãy này sẽ còn âm ỉ và định hình lại cấu trúc chi phí toàn cầu trong một thời gian dài.

Bùi Tú