'Kế hoạch hòa bình 20 điểm' Ukraine đề xuất: 800 tỷ USD tái thiết và vai trò đặc biệt của ông Trump

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tham dự cuộc họp báo trong khuôn khổ Hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) tại Brussels (Bỉ) ngày 18/12. Ảnh: Reuters

Theo hãng tin Reuters, dự thảo này được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng cho một thỏa thuận tương lai nhằm chấm dứt cuộc chiến với Nga. Sau nhiều tuần đàm phán căng thẳng để sửa đổi bản dự thảo 28 điểm trước đó vốn bị cho là nghiêng về các yêu cầu của Nga, Tổng thống Zelensky khẳng định các quan điểm hiện tại đã "xích lại gần nhau hơn rất nhiều".

Tuy nhiên, Ukraine và Mỹ vẫn chưa tìm được tiếng nói chung ở hai vấn đề cốt tử: kiểm soát lãnh thổ và nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia.

Sau đây là nội dung chi tiết của bản dự thảo đề xuất do phía Ukraine công bố:

Cam kết an ninh và quân sự

Những điểm đầu tiên tập trung vào việc củng cố chủ quyền và sức mạnh phòng thủ của Ukraine:

Chủ quyền của Ukraine sẽ được tái khẳng định mạnh mẽ.
Nga và Ukraine sẽ ký một thỏa thuận "toàn diện và không thể chối cãi". Một cơ chế giám sát bằng công nghệ vệ tinh và máy bay không người lái sẽ được thiết lập dọc theo đường ranh giới để phát hiện sớm các vi phạm.
Mỹ, NATO và các nước châu Âu sẽ cung cấp cho Ukraine các bảo đảm an ninh tương đương với Điều 5 (phòng thủ tập thể) của Hiến chương NATO.
Ukraine sẽ duy trì lực lượng vũ trang ở mức hiện tại là 800.000 quân. Đây là một thắng lợi của Kiev, khi dự thảo trước đó của Mỹ yêu cầu Ukraine phải cắt giảm quy mô quân đội.

Kinh tế và hội nhập châu Âu

Ukraine sẽ trở thành thành viên Liên minh châu Âu (EU) vào một ngày được xác định cụ thể, đồng thời nhận quyền tiếp cận ưu đãi ngắn hạn vào thị trường châu Âu.
Mục tiêu huy động 800 tỷ USD thông qua các quỹ phục hồi kinh tế và nhân đạo để giúp Ukraine tái thiết và phát huy tiềm năng.
Ukraine sẽ đẩy nhanh ký kết thương mại tự do với Mỹ. Tuy nhiên, phía Mỹ lưu ý rằng, nếu cấp quyền này cho Ukraine, Washington cũng dự định áp dụng các điều khoản tương tự cho Nga.

Hai "nút thắt": Hạt nhân và lãnh thổ

Đây là những điểm chưa đạt được sự đồng thuận hoàn toàn và dự kiến sẽ là tâm điểm tranh luận giữa ông Zelensky và ông Trump:

Nhà máy Điện hạt nhân Zaporizhzhia:

Mỹ đề xuất nhà máy hiện do Nga kiểm soát sẽ được vận hành bởi một liên doanh 3 bên gồm Ukraine, Mỹ và Nga với cổ phần ngang nhau, trong đó người Mỹ giữ vai trò quản lý chính.

Ukraine chỉ chấp nhận liên doanh 50-50 giữa Mỹ và Ukraine. Ukraine nhận 50% sản lượng điện, 50% còn lại do Mỹ tự quyết định phân bổ.

Vấn đề lãnh thổ:

Tổng thống Zelensky thừa nhận đây là điểm phức tạp nhất.

Nga yêu cầu Ukraine rút quân khỏi các phần lãnh thổ thuộc vùng Donetsk mà Kiev vẫn đang kiểm soát. Ukraine muốn đóng băng chiến sự tại các chiến tuyến hiện tại. Còn Mỹ đề xuất lập các vùng phi quân sự và một "khu kinh tế tự do" tại phần lãnh thổ Donetsk do Ukraine kiểm soát.

Cơ chế thực thi và vai trò của ông Trump

Thỏa thuận sẽ mang tính ràng buộc pháp lý, được giám sát bởi một "Hội đồng Hòa bình" do chính Tổng thống Donald Trump làm Chủ tịch. Các thành viên bao gồm Ukraine, châu Âu, NATO, Nga và Mỹ. Các biện pháp trừng phạt sẽ được áp dụng nếu có vi phạm.
Ukraine xác nhận duy trì quy chế quốc gia phi hạt nhân theo Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân.
Nga phải chính thức hóa chính sách không tấn công đối với châu Âu và Ukraine trong các văn bản luật, được Duma Quốc gia (Hạ viện Nga) phê chuẩn với đa số phiếu áp đảo.

Nhân đạo và các vấn đề khác

Trao đổi tù binh thực hiện theo nguyên tắc "Tất cả đổi tất cả", bao gồm cả việc trao trả dân thường và trẻ em bị giữ.
Về văn hóa - giáo dục, cả hai bên cam kết thực hiện các chương trình giáo dục xóa bỏ phân biệt chủng tộc và định kiến. Ukraine cam kết tuân thủ các quy định của EU về bảo vệ ngôn ngữ thiểu số.
Về tự do hàng hải, Nga không được cản trở Ukraine sử dụng sông Dnipro và Biển Đen cho mục đích thương mại. Khu vực Kinburn Spit sẽ được phi quân sự hóa.

Cuối cùng, bản dự thảo quy định rằng, ngay sau khi tất cả các bên đồng ý ký kết, một lệnh ngừng bắn toàn diện sẽ có hiệu lực ngay lập tức. Ukraine cũng cam kết sẽ tổ chức bầu cử sớm nhất có thể sau khi thỏa thuận được ký.