Kết luận thanh tra nhiều vi phạm tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Ảnh: baochinhphu.vn

Vi phạm một số quy định

Giai đoạn thanh tra (2016 - 2022), Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam là cơ quan thuộc Chính phủ. Kể từ 1/4/2026, cơ quan này là đơn vị sự nghiệp trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Giai đoạn 2016 - 2022, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và 8 đơn vị được kiểm tra, xác minh đã tổ chức triển khai thực hiện cơ chế tự chủ. Tuy nhiên, quá trình thực hiện cơ chế tự chủ về tổ chức bộ máy, tổ chức nhân sự, thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ, tài chính có một số hạn chế, thiếu sót, khuyết điểm, vi phạm nhiều quy định.

Tám đơn vị thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam được kiểm tra, xác minh gồm: Viện Hóa học; Viện Công nghệ môi trường; Viện Hải dương học; Viện Khoa học vật liệu; Viện Công nghệ sinh học; Viện Sinh học nhiệt đới; Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao công nghệ; Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội.

Trong đó, về tổ chức nhân sự, quá trình thực hiện Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và 8 đơn vị có hạn chế, thiếu sót, khuyết điểm, vi phạm nhiều quy định, đặc biệt trong công tác bổ nhiệm lãnh đạo, quản lý.

Đối với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, kết luận thanh tra xác định: Bổ nhiệm cấp trưởng, cấp phó của 8 đơn vị được kiểm tra, xác minh có 1 trường hợp thiếu Bằng tốt nghiệp cao cấp lý luận chính trị, 2 trường hợp thiếu Bằng tốt nghiệp trung cấp lý luận chính trị, chứng chỉ quản lý nhà nước chương trình chuyên viên chính, 1 trường hợp thiếu chứng chỉ quản lý nhà nước chương trình chuyên viên chính.

Đối với 8 đơn vị, có 24 trường hợp được bổ nhiệm nhưng chưa được quy hoạch chức vụ; 1 trường hợp thiếu trình độ tiến sĩ hoặc nghiên cứu viên chính; 24 trường hợp thiếu chứng chỉ quản lý nhà nước chương trình chuyên viên chính; 20 trường hợp thiếu chứng chỉ tin học; 39 trường hợp chưa có Bằng tốt nghiệp trung cấp lý luận chính trị; 33 trường hợp thiếu chứng chỉ quản lý lãnh đạo cấp phòng; 20 trường hợp được bổ nhiệm thiếu chứng chỉ tin học.

Từ những tồn tại, hạn chế và vi phạm được phát hiện, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ báo cáo cấp có thẩm quyền chỉ đạo tổ chức kiểm điểm, đồng thời xem xét, xử lý nghiêm trách nhiệm của Chủ tịch Viện Hàn lâm và các Phó Chủ tịch được phân công phụ trách từng lĩnh vực liên quan đến việc thực hiện cơ chế tự chủ qua các thời kỳ...

Nhiều khoản chi sai trong nghiên cứu đề tài khoa học

Kết luận thanh tra cho thấy, quá trình thực hiện nhiệm vụ khoa học - công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và 8 đơn vị có nhiều hạn chế, vi phạm trong việc lập và phê duyệt thuyết minh đề tài, dự toán, quyết toán đề tài, tổ chức lựa chọn nhà thầu mua sắm vật tư, hóa chất…

Công tác quản lý, sử dụng tài sản hình thành thông qua việc triển khai thực hiện các nhiệm vụ khoa học - công nghệ sử dụng vốn nhà nước và ứng dụng, triển khai, chuyển giao kết quả nghiên cứu khoa học - công nghệ, thương mại hóa sản phẩm khoa học - công nghệ để xảy ra rất nhiều vi phạm.

Theo kết luận, trong giai đoạn 2016 - 2022, các đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam triển khai 5.115 đề tài, nhiệm vụ khoa học và công nghệ với tổng kinh phí 4.100 tỷ đồng. Trong đó, tổng kinh phí được cấp hơn 3.200 tỷ đồng, đã quyết toán hơn 3.000 tỷ đồng. Viện Hàn lâm quản lý 1.476 đề tài; các đơn vị trực thuộc triển khai 2.928 đề tài cấp cơ sở.

Thanh tra Chính phủ kiểm tra 55 đề tài, nhiệm vụ khoa học và công nghệ tại 8 đơn vị cùng 3 đề tài do Ban Ứng dụng và Triển khai công nghệ tham mưu, giúp Chủ tịch Viện Hàn lâm quản lý, với tổng kinh phí hơn 345 tỷ đồng.

Qua kiểm tra, cơ quan thanh tra chỉ ra nhiều thiếu sót, khuyết điểm, vi phạm trong phê duyệt nội dung thuyết minh, tổ chức thực hiện, thẩm định tài chính, kiểm tra tiến độ, gia hạn và nghiệm thu đề tài.

Đáng chú ý, tại một số đề tài, nội dung thuyết minh chưa nêu rõ số lượng, mục tiêu của từng thí nghiệm để làm cơ sở xây dựng quy trình, kiểm nghiệm, tách chiết... Vì vậy, cơ sở xây dựng danh mục và dự toán hóa chất, vật tư, thiết bị phục vụ đề tài chưa được làm rõ.

Tại một số đề tài của 8 đơn vị được kiểm tra, Viện Hàn lâm phê duyệt dự toán tiền điện, nước ngoài mục “chi phí quản lý chung nhiệm vụ khoa học và công nghệ”, không đúng quy định với số tiền hơn 7,4 tỷ đồng. Viện Hàn lâm cũng phê duyệt 200 triệu đồng kinh phí hội đồng nghiệm thu quy trình, trong khi khoản chi này không có trong quy định.

Tại 39 đơn vị thuộc Viện Hàn lâm, việc lập, phân bổ dự toán kinh phí đề tài cấp cơ sở, đề tài cơ sở chọn lọc với số tiền 144,28 tỷ đồng được xác định không đúng nguồn kinh phí đối với nhiệm vụ khoa học và công nghệ có sử dụng ngân sách nhà nước. Riêng 7/8 đơn vị được kiểm tra, xác minh đã lập dự toán nội dung này với số tiền 44,7 tỷ đồng không đúng nguồn kinh phí quy định.

Chế độ phụ cấp độc hại, nguy hiểm và bồi dưỡng bằng hiện vật cũng được xác định còn nhiều vi phạm. Viện Hàn lâm lập, phân bổ dự toán và các đơn vị trực thuộc đã chi hơn 72 tỷ đồng cho các khoản này, nhưng việc xác định và chi trả chưa bảo đảm chính xác, đầy đủ cơ sở.

Thanh tra Chính phủ đánh giá những thiếu sót, vi phạm, nhất là trong xây dựng thuyết minh, dự toán, quản lý và sử dụng vật tư, hóa chất phục vụ đề tài, ảnh hưởng đến kết quả thực hiện và tiềm ẩn nguy cơ lãng phí nguồn lực đầu tư.

Kiến nghị xử lý trách nhiệm

Thanh tra Chính phủ kiến nghị Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam báo cáo cấp có thẩm quyền để tổ chức kiểm điểm, xử lý nghiêm trách nhiệm của Chủ tịch, các Phó Chủ tịch Viện qua từng thời kỳ, căn cứ lĩnh vực được phân công và những vi phạm liên quan.

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam được yêu cầu tăng cường kiểm tra việc thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ thuộc thẩm quyền quản lý; hạn chế tối đa các nhiệm vụ không đạt yêu cầu, việc gia hạn nhiệm vụ; nâng cao chất lượng, hiệu quả nghiên cứu, bảo đảm tiết kiệm, chống lãng phí.

Đối với các đề tài nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ, cơ quan thanh tra kiến nghị đổi mới phương thức lựa chọn, thẩm định, đánh giá và nghiệm thu theo hướng thực chất, tránh đầu tư dàn trải; kiên quyết loại bỏ những đề tài không phục vụ trực tiếp sản xuất, đời sống, không có khả năng ứng dụng hoặc không tạo ra sản phẩm có thể thương mại hóa.

Thanh tra Chính phủ đồng thời kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định việc Viện Hàn lâm lập, phê duyệt và phân bổ hơn 144 tỷ đồng kinh phí cho đề tài cấp cơ sở, đề tài cơ sở chọn lọc tại 39 đơn vị không đúng nguồn kinh phí.

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cũng được yêu cầu thực hiện đúng quy định về phụ cấp độc hại, nguy hiểm và bồi dưỡng bằng hiện vật. Riêng Viện Công nghệ sinh học (nay là Viện Sinh học) phải chấm dứt việc chuyển tiền từ các tài khoản cá nhân vào tài khoản của Viện để chi trả tiền lương và chế độ bảo hiểm cho người lao động hợp đồng.

Thanh tra Chính phủ yêu cầu trong quá trình rà soát, kiểm tra các nội dung được nêu trong kết luận, nếu phát hiện dấu hiệu tội phạm hoặc gây thiệt hại đến tiền, tài sản của Nhà nước, phải kịp thời chuyển hồ sơ đến cơ quan điều tra có thẩm quyền để xem xét, xử lý theo quy định.