Kết nối di sản và sáng tạo trong đào tạo nghệ thuật
Chiều 16-11, tại 19 Hàng Buồm (Hà Nội), diễn ra tọa đàm “Nghệ thuật liên ngành: Kết nối thực hành sáng tạo với chiến lược đào tạo đương đại” với sự tham gia của các nhà nghiên cứu, giảng viên, nghệ sĩ và giám tuyển đến từ Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) và Hội Văn nghệ dân gian Hà Nội.
Tọa đàm tập trung làm rõ bản chất của nghệ thuật liên ngành, sự gắn kết giữa nghiên cứu và thực hành sáng tạo, đồng thời gợi mở những hướng đổi mới đào tạo nghệ thuật trong bối cảnh hiện nay.
Nghệ thuật liên ngành không chỉ là sự kết hợp các loại hình
Đặt vấn đề về khuynh hướng liên ngành trong giáo dục nghệ thuật và thực hành sáng tạo, TS Phạm Minh Quân, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, cho rằng, hoạt động nghệ thuật ngày nay không còn giới hạn trong một loại hình hay chất liệu nhất định. Một nghệ sĩ có thể đồng thời sáng tác hội họa, thực hiện video, nghiên cứu, viết hoặc tham gia các dự án cộng đồng.
Theo TS Phạm Minh Quân, nghệ thuật liên ngành không đơn thuần là sự kết hợp nhiều phương tiện biểu đạt, mà là sự tích hợp về tư duy, phương pháp nghiên cứu và thực hành. Vai trò của nghệ sĩ cũng thay đổi, từ người tạo ra sản phẩm thẩm mỹ sang chủ thể tham gia kiến tạo tri thức và thúc đẩy đối thoại xã hội.
Minh chứng cho xu hướng này là những thực hành sáng tạo tại Việt Nam, như nghệ sĩ Nguyễn Trinh Thi kết hợp hình ảnh chuyển động với tư liệu lịch sử; nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn sử dụng nhiếp ảnh, kiến trúc và nghiên cứu đô thị để khảo cứu sự biến đổi không gian.

PGS.TS Trần Thị An, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Hà Nội phát biểu tại tọa đàm. Ảnh: Minh Châu
Từ góc nhìn di sản học và nghệ thuật phương Đông, PGS.TS Trần Thị An, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Hà Nội, đề cập mối quan hệ giữa nghệ thuật với tín ngưỡng, tri thức bản địa và đời sống cộng đồng, qua đó làm rõ tính liên ngành vốn hiện diện trong nhiều hình thức văn hóa, nghệ thuật truyền thống.
Ở phương diện thực hành, nghệ sĩ, giám tuyển Nguyễn Thế Sơn chia sẻ vai trò của giám tuyển trong kết nối các loại hình nghệ thuật, chất liệu và không gian sáng tạo. Thông qua những hoạt động tìm hiểu nghề thủ công truyền thống như lụa, giấy dó, diều, sơn mài; trải nghiệm tại bảo tàng, đình Thổ Hà và sử dụng không gian hội quán làm xưởng thử nghiệm, ông giới thiệu cách đưa di sản vào nghiên cứu, giảng dạy và sáng tác nghệ thuật.
Đổi mới đào tạo từ yêu cầu thực tiễn sáng tạo
Trong tham luận về giáo dục nghệ thuật, PGS.TS Phạm Xuân Thạch, Phó Trưởng khoa Nghệ thuật và Thiết kế, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, chỉ ra tình trạng “đứt gãy kép” trong đào tạo. Đó là sự tách biệt giữa sáng tác với lý luận, phê bình ở bậc đại học; đồng thời là khoảng trống giữa giáo dục nghệ thuật phổ thông và đại học, khi người học chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về lịch sử nghệ thuật, mỹ học và năng lực tiếp nhận tác phẩm.
Theo PGS.TS Phạm Xuân Thạch, trong khi nghệ sĩ ngày càng cần năng lực nghiên cứu, viết, tổ chức dự án và đối thoại với công chúng, việc đào tạo sáng tác và lý luận, phê bình vẫn thiếu sự kết nối.
Để khắc phục, ông đề xuất đa dạng hóa mô hình đào tạo, bổ sung kiến thức mỹ học, lịch sử nghệ thuật và phương pháp nghiên cứu cho sinh viên sáng tác; đồng thời tăng cường thực hành đối với người học lý luận, phê bình. Bên cạnh đó là phát triển các lĩnh vực đào tạo như giám tuyển, quản trị nghệ thuật, sáng tạo nội dung số và đổi mới giáo dục nghệ thuật từ bậc phổ thông.

TS Trần Hậu Yên Thế giới thiệu những ví dụ thực tiễn về đào tạo và thực hành nghệ thuật liên ngành. Ảnh: PV
Từ thực tiễn tại Đại học Quốc gia Hà Nội, TS Trần Hậu Yên Thế giới thiệu các học phần kết hợp nghiên cứu và thực hành như Vẽ du khảo, Tư duy liên ngành trong nghệ thuật, Dự án tích hợp trong nghệ thuật thị giác.
Điển hình là hoạt động Vẽ du khảo năm 2026, trong đó sinh viên khảo sát hệ thực vật tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám và thể hiện kết quả nghiên cứu qua bản đồ mang phong cách tranh Hàng Trống. Ở học phần Hình họa nâng cao, bài tập tự họa với một chai nhựa khơi gợi sự tìm tòi, sáng tạo và ý thức trách nhiệm với môi trường sống của sinh viên.
Tại phần đối thoại mở, các diễn giả trao đổi về vai trò của di sản, tri thức bản địa trong sáng tạo; những cơ hội và thách thức đối với mô hình đào tạo nghệ thuật trong môi trường đại học đa ngành.
Tọa đàm góp phần gợi mở hướng đổi mới giáo dục nghệ thuật, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực cho công nghiệp văn hóa và các ngành công nghiệp sáng tạo.



