Kết nối đô thị ASEAN bằng văn hóa, di sản và người dân

Thưa Chủ tịch, theo tinh thần của Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, lấy Người dân làm trung tâm”, Hà Nội đóng vai trò như thế nào trong việc kết nối các thành phố ASEAN thông qua văn hóa và giao lưu nhân dân?

Hà Nội đóng vai trò là đầu mối kết nối các đô thị ASEAN thông qua văn hóa, di sản và giao lưu nhân dân. Vai trò này xuất phát từ vị thế Thủ đô, trung tâm chính trị, văn hóa, đối ngoại của cả nước; đồng thời được củng cố bởi mạng lưới hợp tác quốc tế rộng, với quan hệ hữu nghị, hợp tác với hơn 100 thủ đô, thành phố lớn trên thế giới và quan hệ hợp tác chính thức với 58 thủ đô, thành phố, địa phương lớn.

Hội nghị Lãnh đạo các Thành phố ASEAN do Hà Nội phối hợp với Bộ Ngoại giao tổ chức vào chiều ngày 8/6, trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN năm nay, là dịp cụ thể hóa vai trò này. Trong khuôn khổ Hội nghị, các đại biểu đã cùng trao đổi nhiều nội dung quan trọng và thiết thực như: ứng dụng AI và chuyển đổi số trong quản trị đô thị; phát triển đô thị xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu; thúc đẩy hợp tác giữa các thành phố ASEAN; chia sẻ kinh nghiệm về phát triển bền vững và lấy người dân làm trung tâm. Việc Hà Nội đăng cai tổ chức Hội nghị cho thấy rõ tinh thần trách nhiệm và chủ động hội nhập quốc tế của Thủ đô, qua đó góp phần quảng bá hình ảnh Hà Nội là Thành phố vì hòa bình, là điểm đến an toàn, thân thiện, năng động và giàu bản sắc văn hóa.

Điểm nổi bật là Hà Nội không chỉ kết nối với ASEAN qua các phiên họp mà còn thông qua không gian văn hóa mở. Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hoàng thành Thăng Long, Đền Ngọc Sơn, Nhà tù Hỏa Lò, phố đi bộ Hồ Hoàn Kiếm, không gian Phố Sách… đã trở thành điểm gặp gỡ của đoàn ngoại giao, du khách, nghệ sĩ, thanh niên và người dân. Thành phố đã hình thành gần 100 không gian sáng tạo; riêng không gian đi bộ Hồ Hoàn Kiếm trong khoảng 4 năm đã tổ chức gần 600 sự kiện văn hóa, nghệ thuật trong nước và quốc tế.

Đây là nền tảng để Hà Nội phát huy vai trò “nhịp cầu” đưa người dân ASEAN đến gần nhau qua trải nghiệm văn hóa.

Hà Nội đã có những hoạt động hoặc mô hình hợp tác nào nhằm lan tỏa bản sắc văn hóa ASEAN, tăng cường sự hiểu biết giữa người dân các quốc gia trong khu vực, đặc biệt là thế hệ trẻ, thưa Chủ tịch?

Hà Nội đã triển khai nhiều hoạt động cụ thể nhằm lan tỏa bản sắc văn hóa ASEAN. Chương trình Giao lưu văn hóa, nghệ thuật quốc tế Hà Nội các năm 2023, 2024 và 2025 có sự tham gia của các nước Campuchia, Lào, Philippines, Myanmar, Malaysia và Thái Lan. Lễ hội Văn hóa ẩm thực Hà Nội năm 2023 và 2024 có sự tham gia của Myanmar, Lào, Malaysia và Philippines. Phối hợp tổ chức Giải bóng đá Công an, Cảnh sát các nước ASEAN mở rộng năm 2025 gồm 5 nước: Thái Lan, Campuchia, Lào, Singapore và Timor-Leste. Đặc biệt, Lễ hội Văn hóa thế giới tại Hà Nội lần thứ nhất năm 2025 có sự tham gia của nhiều nước ASEAN như Campuchia, Lào, Philippines, Thái Lan, Malaysia, Myanmar, Indonesia và Singapore.

Bên cạnh đó, Hà Nội đã phối hợp, hỗ trợ các Đại sứ quán tổ chức nhiều hoạt động giao lưu như sự kiện “Nhịp đập Thái Lan”, Chương trình giới thiệu Du lịch, Nghệ thuật và Văn hóa Malaysia 2025, Tuần văn hóa Lào… tại các điểm di tích và không gian văn hóa tiêu biểu của Thủ đô. Đây là bằng chứng rất rõ cho thấy Hà Nội không tiếp cận ASEAN như một khái niệm chính trị, kinh tế, mà đã chuyển nó thành các hoạt động văn hóa ngay trên địa bàn thành phố.

Một mô hình hiệu quả là sử dụng không gian di sản và không gian công cộng làm “điểm đến” văn hóa. Các đoàn văn hóa từ Indonesia, Lào, Malaysia đã đến tham quan, trao đổi kinh nghiệm tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Đền Ngọc Sơn và các di tích của Thủ đô. Với thế hệ trẻ, Hà Nội có lợi thế từ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội, Photo Hanoi, các cuộc thi thiết kế, ký họa, sáng tạo từ di sản, cũng như các hoạt động giáo dục truyền thống tại các di tích. Đây là cách để thanh niên không chỉ xem biểu diễn mà còn tham gia sáng tạo, đối thoại và chia sẻ bản sắc văn hóa ASEAN bằng ngôn ngữ gần gũi hơn.

Theo Chủ tịch, việc thúc đẩy kết nối văn hóa giữa các đô thị ASEAN không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao mà còn có thể tạo ra những giá trị kinh tế cụ thể cho Hà Nội và các thành phố trong khu vực?

Kết nối văn hóa giữa các đô thị ASEAN tạo ra giá trị kinh tế rõ nét thông qua du lịch, dịch vụ sự kiện, kinh tế ban đêm và công nghiệp văn hóa. Với Hà Nội, các số liệu cho thấy văn hóa đã trở thành nguồn lực phát triển quan trọng: Năm 2025, Thành phố đón 33,7 triệu lượt khách du lịch, trong đó có 7,82 triệu lượt khách quốc tế; giai đoạn 2021-2025, các di tích trọng điểm do Thành phố quản lý như Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Đền Ngọc Sơn, Nhà tù Hỏa Lò, Bảo tàng Hà Nội, Trung tâm Hoàng Thành Thăng Long đón hơn 12 triệu lượt khách.

Mỗi hoạt động giao lưu văn hóa, lễ hội, triển lãm hay chương trình nghệ thuật quốc tế đều có thể kéo theo nhu cầu lưu trú, ăn uống, đi lại, mua sắm, trải nghiệm di sản, làng nghề và các dịch vụ sáng tạo. Các sản phẩm như tour đêm Hỏa Lò, Văn Miếu, Ngọc Sơn, Hoàng Thành Thăng Long; trình diễn múa rối nước; phố đi bộ; lễ hội ẩm thực; không gian sách, không gian sáng tạo là những sản phẩm có khả năng tăng thời gian lưu trú và mức chi tiêu của du khách.

Bài học SEA Games 31 năm 2022 cũng tiêu biểu. Hà Nội đã tham mưu tổ chức Đại hội với sự tham dự của 11 quốc gia Đông Nam Á, đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ quan trọng và tổ chức Lễ khai mạc, bế mạc quy mô lớn, được đánh giá trên nhiều phương diện. Điểm đáng chú ý là đây là sự kiện quốc tế, có quy mô lớn, được tổ chức ngay sau khi đại dịch COVID-19 được kiểm soát. Khi gắn với văn hóa và nghệ thuật, sự kiện thể thao khu vực không chỉ tạo hiệu ứng ngoại giao mà còn quảng bá điểm đến an toàn, thân thiện.

Với các đô thị ASEAN, hợp tác văn hóa có thể mở ra chuỗi giá trị về du lịch nội khối, hội nghị - triển lãm, ẩm thực, thiết kế, làng nghề, giáo dục sáng tạo và nội dung số.

Trong bối cảnh ASEAN hướng tới một cộng đồng gắn kết và lấy người dân làm trung tâm, Hà Nội cần làm gì để trở thành điểm đến văn hóa, sáng tạo và đối thoại khu vực, góp phần xây dựng hình ảnh một ASEAN đoàn kết, hòa bình và phát triển bền vững?

Để trở thành điểm đến văn hóa, sáng tạo và đối thoại, Hà Nội cần tiếp tục phát triển theo định hướng “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo - Hội nhập - Kết nối”. Trước hết, Thành phố cần biến Hội nghị Lãnh đạo các Thành phố ASEAN thành cơ chế kết nối lâu dài, không dừng ở một hội nghị. Hà Nội có thể đề xuất duy trì kênh trao đổi thường niên giữa các đô thị ASEAN về văn hóa, đô thị sáng tạo, kinh tế đêm, chuyển đổi số, di sản và phát triển xanh.

Thứ hai, Hà Nội cần kết nối các tài sản văn hóa hiện có thành một hệ sinh thái trải nghiệm quanh năm. Hoàng Thành Thăng Long, Văn Miếu, không gian phố đi bộ Hồ Hoàn Kiếm, phố cổ, Bát Tràng, Vạn Phúc cho tới các nhà hát, bảo tàng, phố sách, không gian thiết kế và các lễ hội theo mùa. Khi đó, thông điệp “thành phố sáng tạo”, “thành phố vì hòa bình” sẽ trở thành trải nghiệm cụ thể đối với từng người dân, đoàn khách, từng bạn trẻ và từng đối tác trong khu vực. Đồng thời, có thể tổ chức Tuần văn hóa các thành phố ASEAN, liên hoan ẩm thực ASEAN, diễn đàn thiết kế trẻ ASEAN, triển lãm di sản số ASEAN… tại Hà Nội.

Thứ ba, ưu tiên thế hệ trẻ và đẩy mạnh nội dung số đa ngôn ngữ trong giao lưu văn hóa khu vực. Trên cơ sở các mô hình đã có như Lễ hội Thiết kế sáng tạo, Photo Hanoi, các cuộc thi sáng tạo dựa trên di sản, giao lưu học sinh - giáo viên và trải nghiệm văn hóa, giáo dục truyền thống tại di tích, Hà Nội có thể nghiên cứu xây dựng Mạng lưới thanh niên sáng tạo ASEAN tại Hà Nội; tăng cường trao đổi học sinh, sinh viên; ứng dụng VR/AR và sản xuất nội dung song ngữ, đa ngữ về văn hóa Hà Nội và ASEAN.

Khi thế hệ trẻ được tham gia trực tiếp vào các hoạt động giao lưu, sáng tạo và quảng bá văn hóa, Hà Nội sẽ không chỉ là nơi tổ chức sự kiện văn hóa, nghệ thuật, mà còn trở thành không gian đối thoại, kết nối và đồng sáng tạo của khu vực.