Kết nối nguồn lực sáng tạo, phát triển nghề thủ công

Từ giá trị nghề truyền thống đến những sáng tạo mới

Anh Nguyễn Công Đạt giới thiệu tranh mộc bản cùng kỹ thuật khắc, in truyền thống cho khách thăm quan. Ảnh: PV

Sinh ra và lớn lên tại làng Thanh Liễu (phường Tân Hưng, thành phố Hải Phòng), anh Nguyễn Công Đạt dành nhiều tâm huyết cho việc khôi phục, phát huy nghề khắc in Mộc bản Thanh Liễu, có lịch sử gần 600 năm.

Tại chương trình “Giúp nhau làm nghề”, anh giới thiệu các bộ kinh sách, tranh mộc bản cùng kỹ thuật khắc, in truyền thống, giúp công chúng hiểu thêm về giá trị văn hóa và những đóng góp của làng nghề đối với lịch sử dân tộc.

Theo anh Đạt, từ năm 2010, khi còn là sinh viên đại học, anh bắt đầu tìm hiểu tư liệu về làng nghề và nhận thấy nhiều di sản do người dân Thanh Liễu trực tiếp chế tác chưa được biết đến rộng rãi. Anh cho rằng, nếu những kỹ thuật tinh xảo và giá trị của làng nghề chỉ được ghi nhận, lưu giữ trong tủ kính thì di sản khó có thể tiếp tục phát huy sức sống. Vì vậy, anh mong muốn khôi phục hoạt động thực hành, lan tỏa kỹ thuật nghề truyền thống và tạo điều kiện để các thế hệ tiếp nối.

Từ năm 2020, anh Đạt chính thức trở lại với công việc khôi phục nghề. Một số người dân trong làng cũng tham gia đồng hành. Đến nay, có khoảng 5-7 người cùng thực hành nghề, đồng thời tích cực giới thiệu kỹ thuật khắc in mộc bản tại các sự kiện.

Bên cạnh việc phục dựng các bản khắc cổ, anh còn sáng tạo những bản khắc tranh, chữ với đề tài gần gũi đời sống, qua đó đưa kỹ thuật khắc in truyền thống vào các sản phẩm mới, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa Việt Nam.

Bên cạnh hướng đi khôi phục nghề khắc in mộc bản truyền thống, mô hình Soi Handmade tại Hội An lại lựa chọn khai thác nguồn vải vụn để sáng tạo sản phẩm mới, kết hợp sản xuất thủ công với bảo vệ môi trường và tạo sinh kế cho cộng đồng.

Gian hàng của anh Hồ Đăng Chính với khoảng 40 sản phẩm được giới thiệu tại chương trình. Ảnh: PV

Anh Hồ Đăng Chính là người đồng sáng lập thương hiệu Soi Handmade, cho biết năm 2017, trong quá trình quan sát thực tế tại Hội An, anh nhận thấy một lượng lớn vải thừa bị bỏ đi, không được xử lý mà thải trực tiếp ra môi trường. Qua tìm hiểu, anh biết rằng một số loại vải cần từ 70 đến 100 năm mới có thể phân hủy. Từ thực tế đó, hai vợ chồng anh đặt câu hỏi tại sao không tận dụng nguồn nguyên liệu này để tạo ra những sản phẩm có giá trị.

Ban đầu, thương hiệu tập trung vào các sản phẩm vẽ trên lụa và hoa giấy. Sau đó, hai vợ chồng chuyển hướng nghiên cứu, sáng tạo sản phẩm từ vải vụn. Đến nay, Soi Handmade đã có khoảng 100 sản phẩm, 100 mẫu mã. Tham gia Craft Toolkit Hanoi 2026, anh Chính mang đến khoảng 40 sản phẩm tiêu biểu.

Đáng chú ý, thương hiệu không chỉ hướng đến phát triển sản phẩm mà còn xây dựng mô hình tạo sinh kế cho nhiều người, trong đó có cộng đồng phụ nữ lớn tuổi đã nghỉ hưu và các bà mẹ đơn thân.

Tuy nhiên, theo anh Chính, do nguồn vải vụn chủ yếu được thu gom nên thương hiệu chưa thể chủ động hoàn toàn về nguyên liệu. Màu sắc và chất liệu giữa các đợt thu gom không đồng nhất, gây khó khăn khi thực hiện những đơn hàng lớn.

Dù vậy, khách hàng vẫn sẵn sàng hợp tác bởi tin tưởng vào chất lượng sản phẩm và thương hiệu. Đây là kết quả của quá trình Soi Handmade kiên trì xây dựng uy tín, đồng thời cho thấy khả năng phát triển của mô hình sản xuất thủ công gắn với cộng đồng.

Kết nối để người làm nghề đi đường dài

Nghệ sĩ thêu Phạm Ngọc Trâm chia sẻ tại chương trình. Ảnh: PV

Thực tế, nhiều người làm thủ công có thế mạnh về kỹ thuật và khả năng sáng tạo nhưng còn gặp khó khăn trong tổ chức sản xuất, xây dựng thương hiệu, tiếp cận khách hàng và phát triển thị trường. Đây cũng là những vấn đề mà chương trình “Giúp nhau làm nghề” hướng tới hỗ trợ.

Anh Chính cho biết, đây là lần thứ hai Craft Toolkit được Hội đồng Anh tổ chức. Trước đó, anh từng tham gia Craft Toolkit tại Hội An. Lần này, anh là thành viên duy nhất từ Hội An ra Hà Nội để gặp gỡ, giao lưu với các nhà sáng tạo khác.

Theo anh Chính, ý nghĩa của chương trình không chỉ nằm ở việc giới thiệu sản phẩm mà còn tạo cơ hội để những người làm thủ công chia sẻ năng lực, thế mạnh và cả những hạn chế trong quá trình phát triển nghề, từ đó tìm cách hỗ trợ lẫn nhau.

“Không có một khuôn mẫu chung có thể áp dụng cho tất cả mọi người. Việc nhìn nhận những trường hợp, tình huống thực tế của người khác sẽ giúp mỗi người đánh giá lại cách làm, điều chỉnh và hoàn thiện sản phẩm của mình. Cùng với việc học hỏi lẫn nhau, sự đồng hành của người điều phối, cố vấn tại chương trình có vai trò quan trọng, giúp các thành viên tìm ra hướng đi phù hợp”, anh Chính nhấn mạnh.

Theo nghệ sĩ thêu Phạm Ngọc Trâm (Meo Meo Atelier) tổ chức, điều phối và phối hợp cùng Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, trong khuôn khổ lễ hội, chương trình “Giúp Nhau Làm Nghề - Craft Toolkit Hanoi 2026” tổ chức hoạt động Mở Xưởng từ ngày 15-28/11, với sự tham gia của 10 nhà sáng tạo thuộc các lĩnh vực thủ công.

Chương trình thu hút đông đảo khách tham quan trong nước và quốc tế. Ảnh: PV

Với tinh thần “5 ngày cùng học, 2 tuần cùng làm”, chương trình tạo điều kiện để người làm nghề giới thiệu sản phẩm, chia sẻ kinh nghiệm, tìm kiếm cơ hội hợp tác và thử nghiệm ý tưởng phát triển công việc. Hoạt động cũng giúp công chúng tham gia trải nghiệm, gặp gỡ trực tiếp các nhà sáng tạo, tìm hiểu giá trị sản phẩm thủ công và đưa ra phản hồi về cách tiếp nhận sản phẩm, trải nghiệm sáng tạo.

Là một trong những khách tham quan, anh Nguyễn Đình Thượng, người dân làng nghề dệt đũi Nam Cao (Kiến Xương, Thái Bình cũ, nay thuộc tỉnh Hưng Yên), bày tỏ ấn tượng với các sản phẩm thủ công tại chương trình. Anh đặc biệt đánh giá cao sự sáng tạo và khả năng tận dụng hiệu quả cả những mảnh vải vụn có kích thước nhỏ để tạo nên những sản phẩm có giá trị.

Theo anh Thượng, nghề thủ công cần tiếp tục được gìn giữ và phát huy. Với sức sáng tạo của mình, thế hệ trẻ có thể đưa những chất liệu, giá trị truyền thống vào các sản phẩm mới, phù hợp hơn với đời sống hiện đại.

các nhà sáng tạo thuộc các lĩnh vực thủ công tham gia chương trình "Giúp nhau làm nghề". Ảnh: PV

Với những hoạt động kết nối, chia sẻ và thực hành sáng tạo, “Giúp nhau làm nghề” đã và đang góp phần mở ra hướng tiếp cận mới trong bảo tồn và phát triển nghề thủ công, để các giá trị truyền thống tiếp tục được kế thừa, làm mới và phù hợp với nhu cầu xã hội.