Kết quả sau kiện toàn tổ hòa giải ở cơ sở

Thực trạng trước và sau sắp xếp

Trước sắp xếp, nhiều tổ hòa giải theo quy mô cũ, số lượng hòa giải viên ít, địa bàn chia nhỏ, dẫn đến việc tổ chức hoạt động đôi lúc còn mang tính hình thức. Chất lượng hòa giải viên không đồng đều, chủ yếu hoạt động dựa trên kinh nghiệm, uy tín cá nhân, hạn chế về kiến thức pháp luật; năng lực tiếp cận, ứng dụng các quy định pháp luật mới vào giải quyết tranh chấp chưa cao. Thiếu hòa giải viên có chuyên môn sâu để phân tích, đánh giá sát đáng vụ việc. Nguồn kinh phí hỗ trợ cho công tác hòa giải ở cơ sở còn hạn chế; tổ chức tập huấn, cung cấp tài liệu pháp luật chưa được đầu tư đồng bộ.

Tổ hòa giải ở cơ sở tại Khóm 3, phường Vĩnh Trạch (trước khi sắp xếp khóm, ấp) họp bàn phương án hòa giải vụ việc về hụi tại địa phương.

Khi hợp nhất, quy mô dân số và diện tích ấp, khóm tăng lên, mâu thuẫn phát sinh cũng đa dạng hơn. Nếu không kịp thời củng cố, kiện toàn, công tác hòa giải dễ bị gián đoạn hoặc bỏ ngỏ. Ðiều 12 Luật Hòa giải ở cơ sở quy định, mỗi ấp, khóm thành lập 1 tổ hòa giải. Do đó, việc kiện toàn, bầu hoặc công nhận lại hòa giải viên là yêu cầu bắt buộc để đảm bảo địa vị pháp lý của tổ hòa giải và tính hợp pháp của các văn bản hòa giải thành. Ðến nay, có 43/64 xã, phường đã triển khai thực hiện.

Những kết quả ban đầu

Nhằm bảo đảm hoạt động hòa giải ở cơ sở được duy trì liên tục, hiệu quả, phù hợp với tình hình thực tế, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và nhu cầu giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp ở cơ sở, sau khi hoàn thành thực hiện việc sắp xếp, tổ chức lại các ấp, nhiều địa phương đã ban hành kế hoạch, hướng dẫn kiện toàn tổ hòa giải.

Ðiển hình tại Xã Quách Phẩm, sau sắp xếp, các ấp khẩn trương rà soát, củng cố, kiện toàn các tổ hòa giải, bảo đảm mỗi ấp có 1 tổ hòa giải hoạt động. Xã Quách Phẩm hiện có 11 tổ hòa giải, với 79 hòa giải viên (68 hòa giải viên nam, 11 hòa giải viên nữ). Việc kiện toàn đáp ứng số lượng, cơ cấu, thành phần hòa giải viên phù hợp với quy mô dân cư, đặc điểm địa bàn và yêu cầu thực tiễn.

Tương tự, tại xã Vĩnh Mỹ, trước sắp xếp có 29 ấp, sau sắp xếp còn 20 ấp, trong đó giữ nguyên 11 ấp, cơ cấu mới 9 ấp. Việc kiện toàn các tổ hòa giải được xã triển khai ở 9 ấp mới sau sắp xếp, theo đó có 9 tổ hòa giải. Tiêu chí để kiện toàn tổ hòa giải theo Luật Hòa giải cơ sở và hướng dẫn của Sở Tư pháp. Nhân sự tổ hòa giải đảm bảo các thành phần: mặt trận, đoàn thể, người có uy tín và lực lượng an ninh cơ sở.

Ông Trần Thanh Toàn, chuyên viên Văn phòng HÐND, UBND xã Vĩnh Mỹ, phụ trách Tư pháp, cho biết: "Hiện nay, việc kiện toàn các tổ hòa giải có nhiều thuận lợi, sau sắp xếp ấp, nguồn lực về nhân sự được đảm bảo. Tuy nhiên, khó khăn chung là nhân sự mới của các tổ hòa giải sau sắp xếp, nhiều người chưa có kinh nghiệm và kỹ năng hòa giải ở cơ sở".

Sở Tư pháp tổ chức tập huấn kỹ năng hòa giải ở cơ sở cho các xã, phường khu vực Bạc Liêu (cũ).

Ông Trần Thanh Toàn cho biết thêm: "Ðể sớm khắc phục hạn chế này, Văn phòng UBND xã tham mưu UBND xã Vĩnh Mỹ ban hành kế hoạch phối hợp với Sở Tư pháp, tổ chức tập huấn cho đội ngũ hòa giải viên cơ sở trong thời gian sớm nhất".

Xây dựng và củng cố mô hình hòa giải ở cơ sở

Sau sắp xếp, kiện toàn các tổ hòa giải, Xã Quách Phẩm tiếp tục được lựa chọn là đơn vị chỉ đạo điểm thực hiện mô hình “Cấp xã điển hình về hòa giải ở cơ sở”. Ðể thực hiện mô hình này, xã chỉ đạo trưởng ấp và tổ hòa giải ở cơ sở tiếp tục triển khai đầy đủ các nội dung của mô hình; tăng cường theo dõi, kiểm tra, giám sát việc thực hiện; thường xuyên nắm bắt tình hình hoạt động của tổ hòa giải, kịp thời hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh. Ðồng thời, thực hiện tốt việc tiếp nhận, phân loại, theo dõi và tổ chức hòa giải các vụ việc thuộc phạm vi hòa giải ở cơ sở; nâng cao chất lượng, tỷ lệ hòa giải thành, giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng dân cư, hạn chế phát sinh khiếu nại, tranh chấp ngay từ cơ sở. Song song đó, xã duy trì và nâng cao chất lượng mô hình “Tổ hòa giải ở cơ sở 5 tốt”.

Không riêng Xã Quách Phẩm, nhiều xã, phường thực hiện triển khai mô hình điển hình về hòa giải ở cơ sở cũng đang chuẩn hóa các bước để kiện toàn.

Nhằm thực hiện tốt yêu cầu trên, các địa phương cho biết, cần đánh giá ưu điểm và thuận lợi. Cụ thể, việc kiện toàn đồng bộ giúp các tổ hòa giải không bị chồng chéo hay bỏ trống địa bàn sau khi hợp nhất ấp, khóm. Việc lựa chọn thành viên thực hiện công khai, dân chủ, có sự kết hợp giữa kinh nghiệm thực tế và nhiệt huyết, hiểu biết pháp luật; phân bố đồng đều hòa giải viên nam và nữ; đối với ấp có đồng bào dân tộc, ưu tiên chọn người có uy tín và là người dân tộc, qua đó giúp việc cảm hóa, thuyết phục và giải quyết mâu thuẫn đạt hiệu quả, giảm thiểu đơn thư khiếu kiện vượt cấp.

Việc kiện toàn tổ hòa giải ở cơ sở sau khi sắp xếp ấp, khóm giúp duy trì hoạt động tự quản, ổn định số lượng hòa giải viên mỗi tổ, kiện toàn cơ cấu hợp lý. Việc sắp xếp còn là quá trình chuẩn hóa đội ngũ theo Luật Hòa giải ở cơ sở, để mỗi hòa giải viên vững pháp luật, giàu kỹ năng, thực sự là những tấm “khiêng” pháp lý giữ gìn bình yên và thắt chặt tình làng nghĩa xóm ngay ở địa bàn dân cưu