Kết quả thử nghiệm tuần làm việc chỉ 4 ngày

Đề xuất đưa tuần làm việc 32 giờ trở thành tiêu chuẩn mới tại Mỹ một lần nữa được đưa ra Quốc hội, làm nóng tranh luận về khả năng người lao động giảm giờ làm nhưng vẫn giữ nguyên thu nhập, theo Newsweek.

Ngày 8/9, Thượng nghị sĩ độc lập Bernie Sanders của bang Vermont và Hạ nghị sĩ Dân chủ Mark Takano của California tái trình dự luật nhằm từng bước giảm tuần làm việc tiêu chuẩn liên bang từ 40 xuống 32 giờ, đồng thời bảo vệ mức lương và phúc lợi hiện tại của người lao động.

Dự luật sẽ sửa quy định liên bang về làm thêm giờ. Theo đó, việc yêu cầu những lao động thuộc diện áp dụng làm việc quá 32 giờ mỗi tuần có thể khiến doanh nghiệp phải trả thêm chi phí.

Sanders cho rằng tuần làm việc 32 giờ không phải ý tưởng cực đoan, đặc biệt khi công nghệ, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo đã giúp năng suất tăng mạnh trong nhiều thập kỷ. Theo ông, một phần lợi ích từ những tiến bộ này nên được chuyển thành thêm thời gian nghỉ cho người lao động, qua đó giảm căng thẳng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Hàng nghìn lao động đã thử tuần làm việc 4 ngày

Tuần làm việc 4 ngày không phải mô hình mới. Trong vài năm qua, hàng nghìn lao động tại Anh, Đức, Bồ Đào Nha và Nam Phi đã tham gia các chương trình thử nghiệm giảm giờ làm nhưng không giảm lương.

Kickstarter, nền tảng gọi vốn cộng đồng cho các dự án sáng tạo, áp dụng tuần làm việc 32 giờ từ năm 2022. Ảnh: @kickstartcoworking.

Một trong những thử nghiệm lớn nhất diễn ra tại Anh năm 2022, với 61 doanh nghiệp và khoảng 2.900 lao động tham gia trong 6 tháng. Nghiên cứu của Đại học Cambridge cho thấy 71% nhân viên ghi nhận mức độ kiệt sức giảm, số ngày nghỉ ốm giảm 65% và tỷ lệ nhân viên nghỉ việc giảm 57%. Doanh thu nhìn chung không thay đổi đáng kể ở những công ty cung cấp đủ dữ liệu để so sánh.

Sau thử nghiệm, 56 trong 61 doanh nghiệp cho biết có kế hoạch tiếp tục mô hình tuần làm việc 4 ngày, trong đó 18 đơn vị lập tức áp dụng lâu dài. Một khảo sát sau đó cho thấy ít nhất 54 doanh nghiệp vẫn duy trì chính sách này.

Đức tiến hành thử nghiệm tương tự vào năm 2024 với 45 tổ chức thuộc nhiều lĩnh vực, từ sản xuất, y tế đến công nghệ thông tin và dịch vụ chuyên môn. Các công ty được tự thiết kế cách giảm giờ làm, thay vì bắt buộc áp dụng tuần 32 giờ.

Kết quả từ Đại học Münster cho thấy thời gian làm việc trung bình giảm khoảng 4 giờ/tuần, trong khi tỷ lệ nghỉ việc và lợi nhuận nhìn chung ổn định. Người lao động cũng ghi nhận cải thiện về mức độ hài lòng với cuộc sống, giấc ngủ và hoạt động thể chất.

Song, mô hình không phù hợp với tất cả doanh nghiệp. Hai tổ chức lớn rút khỏi chương trình vì khó khăn kinh tế hoặc thiếu sự ủng hộ nội bộ. Nghiên cứu cũng không ghi nhận sự cải thiện về tình trạng nghỉ làm. Đến năm 2026, khoảng 70% tổ chức tham gia vẫn duy trì hình thức giảm thời gian làm việc, nhưng một số chuyển sang lịch linh hoạt thay vì cố định 4 ngày/tuần.

Khi tuần làm việc giảm xuống còn 4 ngày, nhiều doanh nghiệp vẫn duy trì doanh thu tốt, nhân viên cũng ít kiệt sức hơn. Ảnh minh họa: Mart Production/Pexels.

Tại Bồ Đào Nha, chương trình do chính phủ hỗ trợ năm 2023 thu hút 41 doanh nghiệp và hơn 1.000 lao động. Các công ty thử nhiều phương án, gồm tuần làm việc 4 ngày hoặc làm 9 ngày trong hai tuần. Thời gian làm việc trung bình giảm từ khoảng 41,6 xuống 36,5 giờ/tuần.

Người lao động cho biết sức khỏe tinh thần, thể chất và tình trạng kiệt sức được cải thiện. Khoảng 80% quản lý đánh giá việc giảm giờ làm không gây tác động đáng kể về mặt tài chính.

Dù vậy, doanh nghiệp vẫn gặp khó trong những kỳ nghỉ lễ, đáp ứng yêu cầu khách hàng và xử lý cùng khối lượng công việc trong thời gian ngắn hơn. Trong 21 công ty thuộc nhóm thử nghiệm được điều phối, chỉ 4 đơn vị quay lại tuần làm việc 5 ngày; số còn lại tiếp tục thử nghiệm hoặc áp dụng hình thức rút ngắn thời gian làm việc.

Rita Fontinha, phó giáo sư về quản trị nhân sự chiến lược tại Henley Business School (Anh), cho biết phụ nữ có xu hướng đánh giá cao tuần làm việc 4 ngày hơn. Mô hình cũng được nhóm lao động thu nhập thấp coi trọng do họ thường ít có khả năng chủ động sắp xếp giờ làm hoặc chi tiền thuê các dịch vụ giúp tiết kiệm thời gian.

Một thử nghiệm năm 2023 tại Nam Phi và Botswana cũng ghi nhận kết quả tương tự. Mức độ kiệt sức của người tham gia giảm 57%, trong khi 36% ghi nhận giảm mệt mỏi và 35% cho biết sức khỏe tinh thần được cải thiện.

Khoảng 92% doanh nghiệp tham gia có ý định tiếp tục mô hình. Tuy nhiên, những đơn vị chuẩn bị ít, chỉ áp dụng chính sách cho một số bộ phận hoặc có lãnh đạo vẫn duy trì lịch làm việc truyền thống thường gặp nhiều khó khăn hơn.

Không phải ngành nào cũng có thể giảm giờ làm

Các kết quả trên cho thấy giảm giờ làm không nhất thiết đồng nghĩa với giảm năng suất. Tuy nhiên, khả năng áp dụng còn phụ thuộc vào đặc thù từng ngành.

Khác với công việc văn phòng, cửa hàng bán lẻ khó bù số giờ làm giảm bằng cách cắt họp hay tinh giản quy trình. Ảnh minh họa: Kyle Grillot/Bloomberg.

Jay Aldebert, Giám đốc tăng trưởng tại Công ty tư vấn phát triển kinh doanh và quản trị doanh nghiệp tư nhân International Services, nhận định những doanh nghiệp như công ty phần mềm có nhiều dư địa cắt giảm các cuộc họp không cần thiết, tinh giản quy trình và tăng hiệu quả để bù lại số giờ làm bị mất.

Ngược lại, bệnh viện, nhà hàng, cửa hàng bán lẻ hay nhà máy phải duy trì nhân sự trong những khung giờ nhất định. Nếu muốn giữ nguyên thời gian hoạt động trong khi nhân viên làm ít giờ hơn, doanh nghiệp có thể phải tuyển thêm người, trả tiền làm thêm giờ hoặc tăng giá để bù chi phí.

Áp lực này đặc biệt lớn với các doanh nghiệp nhỏ có biên lợi nhuận thấp. Aldebert cũng cảnh báo hệ quả khác, đó là doanh nghiệp có thể yêu cầu nhân viên hoàn thành cùng khối lượng công việc trong thời gian ngắn hơn. Khi đó, tuần làm việc 4 ngày có nguy cơ trở thành việc dồn 5 ngày áp lực vào 4 ngày.

Robert Bird, giáo sư luật kinh doanh tại Đại học Connecticut, cho rằng tuần làm việc tiêu chuẩn 32 giờ có thể thực hiện được, nhưng không đơn giản bằng việc cắt bỏ một ngày làm việc. Doanh nghiệp sẽ phải thiết kế lại lịch làm, điều chỉnh hoạt động và bố trí nhân sự để vẫn đáp ứng nhu cầu của khách hàng.