Khai mạc Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực: Để văn hóa và di sản soi đường cho hôm nay và mai sau

Các đại biểu tham dự lễ khai mạc sáng 28-9. Ảnh: Hoàng Linh

Hội nghị do Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, UBND thành phố Hà Nội và UBND tỉnh Ninh Bình phối hợp cùng Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO và Văn phòng UNESCO tại Hà Nội tổ chức, quy tụ hơn 200 chuyên gia, nhà quản lý, nhà nghiên cứu cùng đại diện các cơ quan trung ương, địa phương và cộng đồng trong, ngoài nước.

Tham dự hội nghị có Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung; Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, Chủ tịch Ủy ban UNESCO quốc gia Việt Nam Ngô Lê Văn. Về phía thành phố Hà Nội có Phó Bí thư Thành ủy Nguyễn Văn Phong; Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đỗ Anh Tuấn. Cùng dự hội nghị còn có đại diện lãnh đạo tỉnh Ninh Bình, tỉnh Thanh Hóa, cùng các ban quản lý di sản, cộng đồng các địa phương...

Về phía đại biểu quốc tế có Giám đốc Trung tâm Di sản thế giới (UNESCO) Lazare Eloundou Assomo; Đại diện thường trực của Thổ Nhĩ Kỳ tại UNESCO, Chủ tịch Khóa họp thứ 49 của Ủy ban Di sản thế giới UNESCO năm 2027; Trưởng Đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam Jonathan Wallace Baker...

Phát biểu khai mạc hội nghị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung chào mừng các đại biểu, nhấn mạnh hội nghị diễn ra trong thời điểm có nhiều ý nghĩa khi Việt Nam và UNESCO kỷ niệm 50 năm quan hệ hợp tác. Đồng thời, Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 80 ngày 4-9 vừa qua đã thông qua Nghị quyết tuyên bố giai đoạn 2027-2036 là Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì Phát triển bền vững, sáng kiến do Việt Nam khởi xướng cùng 103 nước đồng bảo trợ. Ngoài ra, năm 2027 cũng đánh dấu 55 năm Công ước năm 1972 về bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung phát biểu khai mạc hội nghị. Ảnh: Hoàng Linh

Theo Bộ trưởng Lê Hoài Trung, thế giới đang trải qua những biến đổi mang tính thời đại. Cạnh tranh chiến lược, xung đột, thiên tai, dịch bệnh, biến đổi khí hậu và những bất ổn khó lường đang tác động sâu sắc đến mọi quốc gia, mọi dân tộc. Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số mở ra nhiều cơ hội to lớn, nhưng cũng đặt ra những thách thức chưa từng có đối với bản sắc văn hóa và ký ức của mỗi dân tộc. Hơn lúc nào hết, nhân loại cần đối thoại, hiểu biết và tin cậy lẫn nhau.

"Trong bối cảnh ấy, văn hóa là nhịp cầu hiểu biết, vun đắp lòng tin giữa các dân tộc; là nền tảng của hòa bình, hợp tác và phát triển. Với tinh thần ấy, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao đã gợi ý một số vấn đề để hội nghị trao đổi", Bộ trưởng khẳng định.

Thứ nhất là nhìn nhận tính xác thực trên nền tảng tôn trọng sự đa dạng văn hóa. Thứ hai là đề cao trách nhiệm với lịch sử và với các thế hệ tương lai. Thứ ba, lấy người dân, cộng đồng làm trung tâm, làm chủ thể. Thứ tư là tăng cường đoàn kết, hợp tác và chuyển nhận thức thành hành động, cần coi bảo vệ di sản trước thiên tai, xung đột là trách nhiệm chung của cộng đồng quốc tế, trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao tin tưởng hội nghị sẽ thành công tốt đẹp, với Văn kiện Hà Nội sẽ trở thành dấu mốc, thể hiện đóng góp của châu Á – Thái Bình Dương vào nỗ lực chung của nhân loại vì hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững, để văn hóa và di sản thực sự soi đường cho hôm nay và mai sau.

Phát biểu đại diện thành phố đăng cai hội nghị, Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong nhấn mạnh, di sản là sự kết tinh của lịch sử, văn hóa, ký ức và bản sắc; những giá trị được hình thành, bồi đắp và trao truyền qua nhiều thế hệ.

Theo Phó Bí thư Thành ủy, bảo tồn di sản không chỉ là gìn giữ những công trình, địa điểm hay dấu tích vật chất của quá khứ, mà cốt lõi là bảo vệ những giá trị làm nên ý nghĩa, bản sắc và sức sống của di sản; bảo đảm sự tiếp nối, trao truyền và phát huy những giá trị ấy cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Đối với Hà Nội, Phó Bí thư Thành ủy cho biết, thành phố hiện có hơn 6.000 di tích, hàng nghìn di sản văn hóa phi vật thể được kiểm kê, nhiều bảo vật quốc gia cùng các di sản được UNESCO ghi danh. "Những giá trị đó vừa là niềm tự hào, vừa đặt lên thành phố trách nhiệm lớn lao trong gìn giữ, bảo vệ tính toàn vẹn, tính xác thực và bản sắc của di sản, đồng thời phát huy di sản trở thành nguồn lực cho giáo dục truyền thống, bồi đắp bản sắc văn hóa, phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân" - Phó Bí thư Thành ủy Nguyễn Văn Phong nhấn mạnh.

Phó Bí thư Thành ủy Nguyễn Văn Phong cũng cho biết, một trong những mục tiêu quan trọng mà hội nghị hướng tới là xây dựng “Văn kiện Hà Nội về Tính xác thực và Di sản”, tiếp nối tiến trình quốc tế từ Venice, Nara đến Nairobi, đồng thời phản ánh những yêu cầu mới của thực tiễn bảo tồn di sản.

Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong phát biểu tại lễ khai mạc. Ảnh: Hoàng Linh

"Hà Nội kiên định quan điểm “bảo tồn để phát triển, phát triển để bảo tồn”, hài hòa giữa gìn giữ di sản với xây dựng một Thủ đô hiện đại, văn minh, sáng tạo và hội nhập", Phó Bí thư Thành ủy Nguyễn Văn Phong khẳng định.

Theo Phó Bí thư Thành ủy, trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, Hà Nội xác định “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo” là giá trị cốt lõi, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của Thủ đô. "Đó là trách nhiệm của Hà Nội hôm nay đối với Thăng Long - Hà Nội nghìn năm lịch sử và tương lai trăm năm của Thủ đô", Phó Bí thư Thành ủy nhấn mạnh.

Tại phiên khai mạc, các đại biểu khẳng định hội nghị lần này có ý nghĩa đặc biệt trong tiến trình hợp tác Việt Nam - UNESCO. Việc Việt Nam đăng cai tổ chức một diễn đàn chuyên môn cấp khu vực về di sản và tính xác thực không chỉ nối tiếp chặng đường 50 năm hợp tác Việt Nam - UNESCO, mà còn thể hiện vai trò chủ động, trách nhiệm và năng lực ngày càng cao của Việt Nam trong hợp tác đa phương về văn hóa, di sản và phát triển bền vững.

Ông Ihsan Mustafa Yurdakul, đại diện thường trực của Thổ Nhĩ Kỳ tại UNESCO, Chủ tịch Khóa họp thứ 49 của Ủy ban Di sản thế giới UNESCO năm 2027. Ảnh: Hoàng Linh

Theo các ý kiến, một trong những trọng tâm của hội nghị là vấn đề tính xác thực trong công tác bảo tồn, phục hồi, tái thiết, diễn giải và quản lý di sản. Đại diện UNESCO và Trung tâm Di sản thế giới cho rằng tính xác thực giữ vai trò nền tảng trong cách nhận diện và bảo vệ Di sản Thế giới, đồng thời cần được hiểu trong chính bối cảnh văn hóa nơi di sản tồn tại. Khu vực châu Á - Thái Bình Dương có nhiều kinh nghiệm về di sản sống, tính liên tục, phục dựng, tri thức truyền thống và mối quan hệ giữa cộng đồng với di sản. Việc chia sẻ những kinh nghiệm này có thể góp phần làm rõ hơn cách tiếp cận dựa trên bằng chứng và có khả năng áp dụng trong toàn hệ thống di sản thế giới.

Việc đăng cai hội nghị lần này mang ý nghĩa thiết thực đối với Việt Nam. Hội nghị góp phần triển khai các chủ trương, định hướng lớn về văn hóa, đồng thời tạo cơ hội để Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm, quảng bá hình ảnh đất nước và tăng cường quan hệ với UNESCO, các chuyên gia quốc tế. Đây cũng là dịp để Việt Nam trao đổi, tiếp thu ý kiến chuyên môn đối với các hồ sơ hợp tác bảo tồn, phục dựng và đề cử di sản.

Đáng chú ý, nội dung Hội nghị gắn với một số hồ sơ, dự án đang được Việt Nam nói chung và Thủ đô Hà Nội quan tâm, trong đó có bảo tồn, phục dựng Điện Kính Thiên và Không gian Chính điện Kính Thiên; các hồ sơ đề cử di sản thế giới như Óc Eo - Ba Thê, Cổ Loa, Củ Chi, Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc.

Việc đưa những vấn đề thực tiễn của Việt Nam vào một diễn đàn đối thoại khu vực giúp tăng cường trao đổi chuyên môn, đồng thời tạo điều kiện để các kinh nghiệm quốc tế được vận dụng phù hợp với điều kiện cụ thể của từng di sản.

Giám đốc Trung tâm Di sản thế giới (UNESCO) Lazare Eloundou Assomo chia sẻ quan điểm tại sự kiện. Ảnh: Hoàng Linh

Hội nghị cũng là dịp để Việt Nam tiếp tục khẳng định năng lực tổ chức các diễn đàn quốc tế về văn hóa và di sản, tăng cường hợp tác, thu hút nguồn lực, thúc đẩy du lịch và phát huy giá trị di sản gắn với phát triển bền vững. Quan trọng hơn, việc đăng cai hội nghị tạo thêm không gian để Việt Nam tham gia sâu hơn vào những cuộc đối thoại quốc tế về chính sách di sản, đóng góp kinh nghiệm của mình và cùng các quốc gia trong khu vực tìm kiếm những cách tiếp cận phù hợp trước các thách thức mới.