Khai thác hải sản bền vững vì thế hệ sau

Ngư dân phường Sầm Sơn chuẩn bị các khâu hậu cần để vươn khơi.

Nhiều năm qua, sự gia tăng nhanh chóng về số lượng tàu thuyền, cùng sự xuất hiện một số hình thức đánh bắt mang tính hủy diệt như xung điện, lưới cào đáy, lưới mắt nhỏ đã khiến nguồn lợi hải sản ven bờ rơi vào cạn kiệt.

Ông Nguyễn Văn Tuấn, chủ tàu TH 90363 TS, phường Sầm Sơn làm nghề lưới vây, trước đây mỗi chuyến đi biển 10 ngày có thể mang lại hàng chục tấn sản phẩm. Những năm gần đây, nguồn lợi hải sản biến động nên hiệu quả kinh tế từ khai thác giảm đi rõ rệt. Ông Tuấn cho biết: “Hiện nay, nguồn hải sản giảm sút, mỗi chuyến vươn khơi chỉ đạt 50 - 60% sản lượng trước đây. Đặc biệt, những loại sản phẩm có giá trị kinh tế cao, như: cá thu, cá ngừ, hải sâm... không còn khai thác được như trước. Với sự giảm sút về nguồn thu, nhiều chủ tàu không đủ trang trải chi phí nhiên liệu, đầu tư ngư lưới cụ và chi trả cho các thuyền viên”.

Ông Lê Văn Sáng, Phó chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Biển đảo Thanh Hóa, cho biết: “Cuộc chiến chống khai thác IUU đang là nhiệm vụ cấp bách của toàn ngành thủy sản Việt Nam nói chung và Thanh Hóa nói riêng. Việc vi phạm ranh giới vùng biển, không bật thiết bị giám sát hành trình (VMS) không chỉ gây thiệt hại kinh tế trước mắt, mà còn làm tổn hại nghiêm trọng đến uy tín của thủy sản địa phương trên thị trường quốc tế. Rõ ràng, nguồn tài nguyên biển không phải là vô tận. Nếu không thay đổi cách ứng xử với biển, thế hệ tương lai sẽ phải đối mặt với một “đại dương rỗng”".

Theo thống kê của Chi cục Thủy sản và Biển đảo tỉnh, Thanh Hóa hiện có 6.204 tàu cá hoạt động ngư nghiệp. Nhằm đáp ứng yêu cầu trong bối cảnh hiện nay, Thanh Hóa đã và đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp chiến lược nhằm tái cơ cấu ngành khai thác hải sản. Trong đó, các địa phương chủ trương cắt giảm dần các loại tàu nhỏ khai thác ven bờ, khuyến khích ngư dân cải hoán, nâng cấp tàu lớn công suất cao để chuyển sang đánh bắt vùng khơi. Điều này vừa giúp bảo vệ hệ sinh thái ven bờ, vừa khai thác hiệu quả tài nguyên vùng biển xa. Từ đầu năm 2026 đến nay, cơ quan chức năng đã nhận 109 văn bản chấp thuận cải hoán, mua, đóng mới tàu cá; 76 giấy chứng nhận xóa đăng ký tàu cá của ngư dân trong tỉnh. 100% tàu có chiều dài 15m trở lên đã lắp thiết bị giám sát hành trình VMS... Qua đó, góp phần hiện đại hóa đội tàu, thực hiện các quy định về chống khai thác IUU. Cùng với đó, tại các cảng cá trọng điểm như Lạch Hới (phường Sầm Sơn), Lạch Bạng (phường Hải Bình), Hòa Lộc (xã Hoa Lộc), công tác giám sát tàu cá ra vào cảng, kiểm tra nhật ký khai thác và sản lượng lên bờ được thực hiện nghiêm ngặt 24/7.

Không chỉ quản lý hoạt động khai thác, công tác bảo vệ nguồn lợi cho các ngư trường cũng được lực lượng chức năng, địa phương triển khai quyết liệt. Hằng năm, các chiến dịch thả cá giống tái tạo nguồn lợi thủy sản được tổ chức thường niên, tạo điều kiện cho các loài hải sản có thời gian phục hồi, phát triển. Đồng thời, lệnh cấm đánh bắt có thời hạn tại một số vùng sinh sản, quy định về kích thước mắt lưới cũng được ngành nông nghiệp và môi trường triển khai tuyên truyền, thông báo tới các địa phương và ngư dân.

Sự nỗ lực của chính quyền các cấp và lực lượng chức năng đã tạo nên những thay đổi rõ nét trong tư duy đánh bắt của ngư dân. Không còn việc đánh bắt riêng lẻ, ngư dân đã liên kết thành lập các nghiệp đoàn nghề cá, tổ đội đoàn kết sản xuất trên biển để hỗ trợ nhau khi gặp thiên tai, đồng thời giám sát lẫn nhau trong việc tuân thủ pháp luật. Tư duy “khai thác tận diệt” đang dần được thay thế bằng ý thức “khai thác có trách nhiệm”. Nhiều chủ tàu đã chủ động giao nộp kích điện, cam kết không sử dụng ngư cụ cấm, ghi chép nhật ký khai thác đầy đủ và xem đó là niềm tự hào của người đi biển chân chính.

Tỉnh Thanh Hóa xác định, khai thác hải sản bền vững không phải là câu chuyện một sớm một chiều, mà là một hành trình bền bỉ đòi hỏi sự chung tay của cả hệ thống chính trị, các nhà khoa học, doanh nghiệp chế biến và đặc biệt là hàng vạn ngư dân. Giữ gìn biển khơi là khai thác một cách thông minh, khoa học và nhân văn. Để trợ lực, đồng hành cùng ngư dân trong việc khai thác hải sản có trách nhiệm, vì thế hệ mai sau, HĐND tỉnh đã ban hành các nghị quyết, như: Nghị quyết số 49/2025/NQ-HĐND ngày 9/12/2025 về Quy trình, quy định và mức hỗ trợ ngư dân khắc phục rủi ro do thiên tai gây ra trên biển; Nghị quyết số 51/2025/NQ-HĐND ngày 9/12/2025 về Chính sách hỗ trợ ngư dân nâng cấp, thay thế thiết bị giám sát hành trình VMS trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa và Nghị quyết số 07/2026/NQ-HĐND ngày 27/5/2026 về Chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, giải bản tàu cá không có nhu cầu hoạt động khai thác thủy sản trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.

Những con tàu của ngư dân Thanh Hóa rẽ sóng ra khơi hôm nay không chỉ mang theo khát vọng làm giàu từ biển khơi mà còn mang theo sứ mệnh bảo vệ chủ quyền biển đảo và trách nhiệm bảo tồn nguồn tài nguyên vô giá.