Khai thác, sử dụng dữ liệu định danh điện tử đúng mục đích, đúng phạm vi

Đánh giá đầy đủ tác động đối với từng nhóm đối tượng

Cho ý kiến tại Hội nghị ĐBQH hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, các ĐBQH cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành Luật Định danh và xác thực điện tử nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và phát triển Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Đồng thời, Luật sẽ tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho việc quản lý, sử dụng danh tính điện tử, kết nối, chia sẻ dữ liệu và cung cấp các dịch vụ định danh, xác thực điện tử, khắc phục những hạn chế của quy định hiện hành và bảo đảm thống nhất pháp luật về dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân, căn cước và giao dịch điện tử.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành phiên thảo luận về nhóm dự án luật thuộc lĩnh vực an ninh. Ảnh: Phạm Thắng

Liên quan đến các trường hợp bắt buộc liên kết, xác thực với danh tính điện tử, khoản 5 Điều 23 dự thảo Luật quy định giao dịch điện tử trên các nền tảng số phục vụ hoạt động thuộc lĩnh vực giáo dục, bình dân học vụ số, chứng khoán, viễn thông, ngân hàng, thương mại điện tử, hóa đơn điện tử, kinh doanh vận tải, kinh doanh du lịch, kinh doanh dược, khám bệnh, chữa bệnh, mạng xã hội tại Việt Nam phải được liên kết, xác thực với danh tính điện tử của các chủ thể tham gia.

Đối với quy định này, ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị) đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu, rà soát lại bởi phạm vi giao dịch phải bắt buộc liên kết, xác thực với danh tính điện tử được quy định rất rộng và bao quát nhiều lĩnh vực có tính chất, mức độ rủi ro và phương thức giao dịch khác nhau.

ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Việc quy định đồng loạt nghĩa vụ liên kết xác thực đối với mọi giao dịch điện tử trong các lĩnh vực nêu trên, theo đại biểu Nguyễn Minh Tâm, có thể dẫn đến chi phí tuân thủ lớn đối với các tổ chức, doanh nghiệp, nhất là đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời có thể phát sinh khó khăn trong việc tích hợp hệ thống kết nối kỹ thuật, xác thực người sử dụng và xử lý các trường hợp người tham gia giao dịch chưa có hoặc chưa thể sử dụng danh tính điện tử.

Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Minh Tâm đề nghị, cần làm rõ giao dịch điện tử và các chủ thể tham gia, trong trường hợp này có bao gồm tất cả các chủ thể, tất cả các loại giao dịch và mọi khâu của quá trình giao dịch hay chỉ áp dụng đối với một số loại giao dịch có nguy cơ cao hoặc có yêu cầu đặc biệt về xác định chính xác chủ thể.

“Nếu áp dụng đối với tất cả giao dịch, cần đánh giá đầy đủ tính cần thiết, tính khả thi và tác động đối với từng nhóm đối tượng, tránh trường hợp quy định của luật có phạm vi rộng nhưng khi thực hiện triển khai phải tiếp tục ban hành nhiều quy định ngoại lệ, dẫn đến khó áp dụng và đảm bảo tính thống nhất”, đại biểu Nguyễn Minh Tâm lưu ý.

Xác định rõ trách nhiệm sử dụng dữ liệu sau khi liên kết

Mặt khác, nhiều lĩnh vực được liệt kê tại khoản 5 Điều 23 dự thảo Luật đã có pháp luật chuyên ngành quy định về định danh khách hàng, xác thực giao dịch, quản lý tài khoản, bảo đảm an toàn thông tin và trách nhiệm của tổ chức cung cấp dịch vụ.

Nhấn mạnh điều này, đại biểu Nguyễn Minh Tâm đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, đối chiếu với các pháp luật chuyên ngành để xác định rõ mối quan hệ giữa quy định tại Điều 23 dự thảo Luật với các quy định hiện hành để tránh trùng lặp, chồng chéo hoặc đặt thêm các yêu cầu kỹ thuật và thủ tục.

Theo đó, cần xem xét, quy định theo hướng xác định nguyên tắc và tiêu chí đối với các trường hợp bắt buộc liên kết xác thực với danh tính điện tử, tập trung vào các giao dịch có yêu cầu cao về xác định danh tính, phòng ngừa gian lận, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia giao dịch hoặc đảm bảo an ninh, an toàn. Đối với từng lĩnh vực cụ thể, giao Chính phủ hoặc cơ quan có thẩm quyền quy định chi tiết phạm vi giao dịch, đối tượng áp dụng, lộ trình thực hiện các trường hợp ngoại lệ, phù hợp với điều kiện thực tế và pháp luật chuyên ngành.

Đồng thời, đại biểu Nguyễn Minh Tâm đề nghị bổ sung đánh giá tác động về chi phí tuân thủ, yêu cầu đầu tư và khả năng đáp ứng hạ tầng kỹ thuật của các tổ chức, doanh nghiệp thuộc phạm vi điều chỉnh, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa trước khi quy định nghĩa vụ bắt buộc trên diện rộng.

Cũng quan tâm đến vấn đề liên kết danh tính điện tử tại Điều 20 dự thảo Luật, ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) đề nghị, cần quy định chặt chẽ hơn về điều kiện, mục đích và phạm vi liên kết danh tính điện tử giữa các hệ thống, cơ sở dữ liệu chỉ nên thực hiện liên kết trong phạm vi cần thiết để phục vụ mục đích quản lý nhà nước hoặc giao dịch cụ thể, bảo đảm tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn thông tin.

ĐBQH Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Cùng với đó, cần xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức thực hiện liên kết, trách nhiệm kiểm soát quyền truy cập, sử dụng dữ liệu sau khi liên kết, cơ chế xử lý khi để xảy ra lộ, lọt hoặc sử dụng dữ liệu không đúng mục đích. “Việc này có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế rủi ro phát sinh từ khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu ngày càng rộng”, đại biểu Dương Khắc Mai nêu quan điểm.

Về khai thác và sử dụng dữ liệu trong cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh điện tử quốc gia tại Điều 34 dự thảo Luật, cũng có ý kiến đề nghị tiếp tục hoàn thiện nguyên tắc về khai thác, sử dụng dữ liệu định danh điện tử quốc gia theo hướng đúng mục đích, đúng thẩm quyền, đúng phạm vi và bảo đảm khả năng kiểm soát toàn bộ quá trình truy cập và khai thác. Cần xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý trong việc ghi nhận nhật ký truy cập, kiểm soát quyền truy cập, phát hiện, xử lý việc khai thác trái phép hoặc sử dụng dữ liệu không đúng mục đích và khi giao cho Chính phủ quy định chi tiết. Các nguyên tắc nêu trên cũng nên được cụ thể hóa thành tiêu chí, quy trình và cơ chế kiểm tra, giám sát để có thể thực hiện được trên thực tế.