Khám phá công dụng chữa bệnh của cây thanh táo

1. Cây thanh táo có tác dụng gì?

Trong Đông y, thanh táo là một vị thuốc được ghi chép trong nhiều tài liệu từ xưa đến nay. Đông y gọi thanh táo với các tên gọi như tiểu bác cốt, tiếp cốt thảo… Thanh táo có vị cay, hơi chua, tính bình, đi vào 3 kinh can, phế và thận, có tác dụng hoạt huyết tán ứ, tiêu thũng chỉ thống, tục cân tiếp cốt, khi phong trừ thấp. Thanh táo có thể ứng dụng vào các bài thuốc đặc trị nhiều chứng bệnh khác nhau như:

Trị chấn thương: Là ứng dụng phổ biến nhất, dùng cho các trường hợp té ngã gây sưng đau, trật khớp, bầm tím hoặc gãy xương kín.

Trị các chứng phong thấp gây đau nhức xương khớp: Thích hợp với những bệnh nhân đau mỏi xương khớp, tê bì tay chân do phong thấp tà, huyết dịch lưu thông kém.

Trị các chứng huyết ứ ở phụ nữ: Dùng cho sản phụ sau sinh bị bế kinh, đau bụng do máu xấu không thoát ra được.

Trị các chứng viêm nhiễm ngoài da: Nấu nước rửa hoặc giã đắp cho các chứng mụn nhọt, lở loét, viêm mủ da.

Cây thanh táo được trồng làm cảnh và có nhiều công dụng với sức khỏe.

Theo các nghiên cứu hiện đại, cây thanh táo có chứa nhiều hợp chất quan trọng như alkaloid (justicin, justidrusamid, brazoid A-D), flavonoid (apigenin, vitexin), triterpenoid, saponin, tinh dầu (rất ít), hợp chất phenolic và các amin thơm...

Các thành phần này mang lại nhiều hoạt tính sinh học cho cây thanh táo như giảm đau, kháng viêm, kháng khuẩn, thậm chí kháng virus, nhờ đó thanh táo có nhiều tác dụng tốt với sức khỏe như:

Chống viêm và giảm đau mạnh.
Tiềm năng chống ung thư, đặc biệt là ung thư phổi.
Bảo vệ gan.
Kháng khuẩn.

Đặc biệt, gần đây các nhà khoa học Mỹ và Việt Nam đã phát hiện ra rằng thành phần patentiflorin A trong cây thanh táo có tác dụng ức chế mạnh mẽ enzyme sao chép ngược của virus HIV. Nghiên cứu cũng cho thấy tác dụng kháng HIV của thanh táo mạnh hơn cả thuốc AZT thường dùng hiện nay, có hiệu quả với cả những chủng virus đã kháng thuốc.

2. Một số cách dùng thanh táo tốt cho sức khỏe

2.1 Thuốc đắp ngoài điều trị chấn thương

Nguyên liệu: Lá thanh táo bánh tẻ 50 - 100g, rượu trắng khoảng 40 độ 1 - 2 thìa cà phê.

Cách thực hiện:

Rửa sạch lá bằng nước muối loãng, để thật ráo nước.
Cho lá vào cối, giã thật nhuyễn. Trong quá trình giã, nhỏ thêm vài giọt rượu trắng để hoạt huyết và giúp dược tính thoát ra dễ dàng hơn.
Cho hỗn hợp đã giã vào chảo, sao nóng nhẹ (không để cháy).
Đắp trực tiếp hỗn hợp còn ấm vào vùng bị sưng tấy, bầm tím; dùng vải sạch hoặc gạc y tế băng cố định. Mỗi ngày thay thuốc 2 lần vào buổi sáng và tối.

Công dụng: Làm tan máu bầm, giảm áp lực nội mô giúp tiêu sưng nhanh chóng, giảm đau tức thì do chấn thương phần mềm.

2.2 Bài thuốc sắc điều trị các chứng đau nhức xương khớp

Nguyên liệu: Thân và rễ thanh táo khô 15 - 20g, rễ cỏ xước 15g, cốt toái bổ 10g.

Cách thực hiện:

Rễ thanh táo sao vàng hạ thổ.
Cho tất cả vị thuốc vào ấm đất, đổ 600ml nước sạch, sắc lửa lớn đến khi sôi, sau đó hạ lửa nhỏ, sắc còn khoảng 200ml.
Chia nước thuốc uống 2 lần trong ngày, uống sau bữa ăn 30 phút, nên uống khi thuốc còn ấm.

Công dụng: Thông kinh hoạt lạc, giúp giảm đau nhức các khớp cổ tay, cổ chân và đầu gối do phong thấp.

Vị thuốc thanh táo thường được dùng trong bài thuốc sắc điều trị các chứng đau nhức xương khớp.

2.3 Xông giải cảm, hạ sốt

Nguyên liệu: Lá thanh táo tưới 30g, lá tre 20g, lá sả 20g, gừng tươi 1 nhánh.

Cách thực hiện:

Cho thanh táo, lá tre và gừng vào nồi với 500ml nước.
Đun sôi bùng lên khoảng 5-10 phút (lưu ý không đun quá lâu làm bay mất tinh dầu).
Uống 1 bát nước nóng (khoảng 100ml). Phần nước còn lại dùng để xông vùng mặt và đầu để mồ hôi thoát ra dâm dấp.
Sau khi xông, dùng khăn khô lau sạch mồ hôi, nằm nghỉ nơi kín gió.

Công dụng: Phát tán phong nhiệt, giúp hạ sốt, giảm nhức đầu và cảm giác nặng nề khi bị cảm.

3. Lưu ý khi sử dụng thanh táo

Thanh táo có nhiều tác dụng với sức khỏe nhưng cần lưu ý:

Không dùng cho phụ nữ có thai và người có thể trạng hư hàn.
Tránh sử dụng liều quá cao hoặc uống liên tục trong thời gian dài.
Đối với nam giới đang trong giai đoạn muốn có con, cần thận trọng vì thanh táo có khả năng làm suy yếu enzyme hyaluronidase trên đầu tinh trùng, ngăn cản quá trình thâm nhập vào vỏ trứng để thụ tinh.
Khi dùng ngoài da, người có làn da nhạy cảm cần lưu ý tránh kích ứng; nếu dùng cho vết thương hở, phải đảm bảo dược liệu sạch để tránh nhiễm trùng.
Tốt nhất, người dùng nên tham khảo ý kiến thầy thuốc để đảm bảo an toàn và phát huy tối đa dược tính của vị thuốc này.

BS. Nguyễn Huy Hoàng