Khám phá di sản Đông Hồ qua góc nhìn của nghệ thuật đương đại

Ngày 15/11, tại Hội quán Phúc Kiến, Hà Nội, không gian sắp đặt và tương tác “Vén Lớp Họa Điệp” chính thức khai mạc. Đây là hoạt động thuộc khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, đồng thời là hoạt động trong Tuần lễ Giới 2026 được đồng tổ chức bởi ECUE-VGEM và Nhà Nhiều Cột.

Không gian “Vén lớp hoạ điệp” trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026. (Nguồn: BTC)

Không gian “Vén lớp hoạ điệp” trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026. (Nguồn: BTC)

Lấy cảm hứng từ tranh dân gian Đông Hồ, “Vén lớp họa điệp” là điểm giao thoa giữa di sản văn hóa truyền thống, nghệ thuật đương đại và thông điệp bình đẳng giới. Không gian sẽ tiếp tục mở cửa miễn phí cho công chúng từ 08:00 - 20:00 các ngày 16-29/11.

Tranh dân gian Đông Hồ vốn gắn liền với đời sống nông nghiệp và tâm hồn người dân Đồng bằng Bắc Bộ. Từ một làng nghề làm tranh, những tác phẩm tiêu biểu như “Đám cưới chuột”, “Đàn lợn âm dương”, “Vinh hoa - Phú quý” đã trở thành mảnh ghép quan trọng trong bức tranh văn hóa Việt Nam. Mỗi tác phẩm không chỉ phản ánh nếp sống, phong tục và thế giới quan của cộng đồng, mà còn chứa đựng ước vọng về một cuộc sống no đủ, hạnh phúc và tốt đẹp hơn.

Mỗi bức tranh dân gian là kết quả của nhiều công đoạn và sự góp sức của nhiều người, từ vẽ mẫu, khắc ván, pha màu, in tranh đến phơi và bán tranh. Đằng sau đó còn có những công việc chăm sóc gia đình, vun vén đời sống thường nhật ít được ghi nhận nhưng góp phần quan trọng trong việc gìn giữ và tiếp nối nghề truyền thống.

Không gian “Vén lớp họa điệp” ra đời nhằm làm nổi bật những đóng góp tập thể trong quá trình sáng tạo và duy trì nghệ thuật dân gian, qua đó tôn vinh những dạng thức lao động thầm lặng phía sau mỗi tác phẩm.

Ông Lê Quang Bình, Giám đốc ECUE chia sẻ tại “Vén lớp họa điệp”. (Ảnh: Đức Mạnh)

Ông Lê Quang Bình, Giám đốc ECUE chia sẻ tại “Vén lớp họa điệp”. (Ảnh: Đức Mạnh)

Chia sẻ về ý nghĩa của việc mang ý tưởng này tham gia vào Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, ông Lê Quang Bình, Giám đốc ECUE cho biết: “Chúng tôi chọn chủ đề này vì muốn có nhiều người được gặp gỡ với tranh Đông Hồ. UNESCO vừa công nhận nghề sản xuất tranh Đông Hồ là di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Vì vậy, để phát triển, ngoài nỗ lực của ba gia đình đang duy trì và gìn giữ nghề, các chính sách của nhà nước thì sự đồng hành của người dân đặc biệt các bạn trẻ rất quan trọng”.

Theo ông Lê Quang Bình, việc kết nối tranh Đông Hồ với các nghệ sĩ và những thực hành sáng tạo đương đại sẽ mở ra cách tiếp cận mới, giúp công chúng hiểu và yêu tranh Đông Hồ hơn, đồng thời tạo cơ hội đưa dòng tranh dân gian này vào không gian gia đình, cộng đồng và lễ hội, góp phần gìn giữ và phát triển di sản.

Không gian đối thoại giữa nghệ thuật truyền thống và hiện đại

“Vén lớp họa điệp” là không gian giao thoa giữa truyền thống và hiện đại, nơi tranh dân gian nguyên bản được trưng bày cùng các tác phẩm đương đại, kết nối câu chuyện của những nghệ nhân gạo cội với góc nhìn sáng tạo của nghệ sĩ trẻ.

Thông qua các chất liệu đa dạng như giấy dó, lụa, tranh kỹ thuật số, tượng thạch cao…, các nghệ sĩ khai thác những chủ đề về người phụ nữ, vai trò cá nhân trong cộng đồng và những đóng góp thầm lặng phía sau mỗi tác phẩm. Khách tham quan không chỉ được chiêm ngưỡng mà còn có thể tương tác và chia sẻ suy nghĩ của mình.

“Vén lớp họa điệp” là không gian giao thoa giữa tranh dân gian truyền thống và hiện đại. (Ảnh: Đức Mạnh)

“Vén lớp họa điệp” là không gian giao thoa giữa tranh dân gian truyền thống và hiện đại. (Ảnh: Đức Mạnh)

Trong vai trò Giám tuyển, bà Phạm Thủy Tiên chia sẻ: “Tranh dân gian Đông Hồ không chỉ là một di sản tạo hình, mà còn có thể được tiếp cận như một mô hình nghiên cứu về tổ chức lao động nghệ thuật trong cấu trúc gia đình và cộng đồng. Trong hệ thống ấy, lao động của phụ nữ giữ vai trò quan trọng, nhưng không phải lúc nào cũng được ghi nhận tương xứng trong lịch sử nghệ thuật.

Vấn đề này tiếp tục hiện diện trong các gia đình nghệ thuật đương đại. Vì sao người phụ nữ, ngay cả khi cũng là một nghệ sĩ, thường phải thu hẹp thực hành sáng tạo để đảm nhận công việc chăm sóc gia đình, duy trì đời sống và trở thành hậu phương cho sự nghiệp của người chồng? Đây đơn thuần là lựa chọn cá nhân hay là sự tiếp nối của những định kiến giới đã ăn sâu trong cấu trúc gia đình và xã hội? Khái niệm lao động chăm sóc (care work) giúp nhận diện những đóng góp vốn ít được định lượng và ghi nhận, nhưng lại đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì các điều kiện vật chất, tinh thần cho hoạt động sáng tạo.

Bằng cách đặt di sản Đông Hồ bên cạnh những thực hành nghệ thuật hiện nay, không gian này hướng đến việc đọc lại mối quan hệ giữa giới, lao động và sáng tạo qua các thế hệ. Đồng thời, triển lãm mở rộng đối thoại về cách thế hệ trẻ tiếp nhận di sản trong thời đại số. Di sản không chỉ là đối tượng cần bảo tồn, mà còn là một hệ thống tri thức và giá trị văn hóa có thể được tái diễn giải, phản biện và kết nối với những vấn đề đương đại".

Mở ra những cuộc đối thoại về bình đẳng giới

Bà Mai Quỳnh Anh, quản lý dự án Nhà Nhiều Cột khuyến khích công chúng suy ngẫm về vai trò giới. (Ảnh: Đức Mạnh)

Bà Mai Quỳnh Anh, quản lý dự án Nhà Nhiều Cột khuyến khích công chúng suy ngẫm về vai trò giới. (Ảnh: Đức Mạnh)

Thông qua trải nghiệm trực tiếp với tác phẩm và không gian sắp đặt, “Vén lớp họa điệp” khuyến khích công chúng suy ngẫm về vai trò giới, những đóng góp thầm lặng và sự phân chia lao động chăm sóc trong đời sống.

Bà Mai Quỳnh Anh - quản lý dự án Nhà Nhiều Cột chia sẻ: “Như lớp giấy dó và hồ điệp âm thầm nâng đỡ mỗi bức tranh Đông Hồ, công việc chăm sóc chính là nền tảng quan trọng, là bệ đỡ toàn bộ cấu trúc của gia đình và xã hội, nhưng lại ít được nhìn nhận đúng giá trị. Theo báo cáo của UN Women năm 2025, phụ nữ hiện gánh vác khối lượng việc chăm sóc không lương gấp 2,5 lần nam giới.

Trong khi đó, theo nghiên cứu do Viện Lãnh đạo Phụ nữ Toàn cầu (GIWL) thuộc Đại học Quốc gia Úc (ANU) hợp tác với Investing in Women thực hiện năm 2024, dù hơn 80% người trẻ Việt Nam ủng hộ bình đẳng giới, hành vi san sẻ việc chăm sóc thực tế vẫn còn khoảng cách lớn do khuôn mẫu coi đây là 'thiên chức' riêng của phụ nữ.

Bởi mỗi tác phẩm nghệ thuật không chỉ có những đường nét và màu sắc, mà còn là bao nhiêu mồ hôi, nước mắt và chuỗi ngày bền bỉ nỗ lực của biết bao con người. Dù là trong tranh hay đời thực, thì ở lớp nền tảng vẫn luôn là những con người đã bền bỉ chăm sóc cho mọi thứ. Một cuộc sống bình đẳng hơn cũng bắt đầu từ việc ta ghi nhận, trân trọng và chia sẻ những đóng góp thầm lặng ấy".

Về Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 diễn ra trong 16 ngày, từ 13/11 đến hết ngày 28/11/2026, tổ chức gần 100 hoạt động được đầu tư kỹ lưỡng với sự tham gia, đồng kiến tạo của gần 1000 nghệ nhân, nghệ sĩ; trong đó có gần 100 nghệ sĩ quốc tế và người Việt ở nước ngoài.

Lễ hội 2026 được thực hiện dưới sự chỉ đạo của UBND thành phố Hà Nội, Hội Kiến trúc sư Việt Nam; do Sở Văn hoá Thể thao và Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc tổ chức, cùng sự phối hợp và đồng hành của Văn phòng UNESCO tại Hà Nội, Chương trình Định cư con người Liên Hợp quốc UN-Habitat, các Sở, Ban, Ngành, UBND phường và các đơn vị liên quan.

Lễ hội còn chào đón sự tham gia, hỗ trợ và phối hợp tổ chức của các tổ chức văn hóa, cơ quan đại diện ngoại giao, viện văn hóa quốc tế, cùng các nghệ sĩ và nhà thực hành sáng tạo trong nước và quốc tế.

Thông tin tham gia

Tên sự kiện: Không gian sắp đặt và tương tác “Vén Lớp Họa Điệp”.

Thời gian mở cửa: 08:00 - 20:00, từ ngày 16/11 đến ngày 29/11/2026.

Địa điểm: Hội quán Phúc Kiến, 40 Lãn Ông, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội.

Một số hình ảnh khác tại sự kiện:

Chu Vi

Nguồn TG&VN: https://baoquocte.vn/kham-pha-di-san-dong-ho-qua-goc-nhin-cua-nghe-thuat-duong-dai-469641.html