Khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí: Từng bước chuyển từ chữa bệnh sang chủ động quản lý sức khỏe toàn dân

Từ chủ trương đến chính sách cụ thể

Khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho người dân là một trong những nội dung quan trọng nhằm cụ thể hóa mục tiêu chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân. Đây không chỉ là chính sách hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ y tế mà còn thể hiện cách tiếp cận mới trong công tác chăm sóc sức khỏe: chủ động phòng bệnh, phát hiện sớm nguy cơ và quản lý sức khỏe liên tục.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan với cán bộ y tế Trạm Y tế xã Sam Mứn, Điện Biên. Ảnh: Lý Đức Cường

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, ngay sau khi Nghị quyết số 72 được ban hành, Bộ Y tế đã tham mưu Chính phủ trình Quốc hội thông qua Luật Phòng bệnh; ban hành Nghị định số 165/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh, trong đó có các quy định về khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho người dân.

Bộ Y tế đồng thời tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 17/CT-TTg ngày 6/5/2026 về việc tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí cho người dân; ban hành kế hoạch và các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn về chuyên môn kỹ thuật, phương thức tổ chức cũng như cách xác định mức tổng chi phí khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí.

Trong quá trình triển khai, Bộ Y tế thường xuyên theo dõi, giám sát, đánh giá và nắm bắt tình hình thực tế tại các địa phương để kịp thời giải quyết những khó khăn, vướng mắc phát sinh, bảo đảm tiến độ theo kế hoạch.

Đối với những vấn đề liên quan đến cơ chế tài chính, tổ chức lựa chọn đơn vị cung cấp dịch vụ khám sức khỏe theo hình thức giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu, Bộ Y tế phối hợp với Bộ Tài chính rà soát các phản ánh của địa phương, hướng dẫn và đề xuất giải pháp tháo gỡ.

Bộ Y tế cũng ban hành kế hoạch, hướng dẫn chuyên môn, lập dự toán chi khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc cho người dân ít nhất mỗi năm một lần; đồng thời nghiên cứu hoàn thiện hướng dẫn về thanh toán chi phí khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí từ nguồn quỹ bảo hiểm y tế khi tăng mức đóng và bảo đảm cân đối quỹ.

Những bước đi này nhằm từng bước hình thành một cơ chế chăm sóc sức khỏe có tính hệ thống, trong đó người dân được chủ động kiểm tra sức khỏe thay vì chỉ tiếp cận dịch vụ y tế khi đã xuất hiện triệu chứng bệnh.

Khám theo từng nhóm, quản lý sức khỏe trên nền tảng số

Người dân phường Kim Liên thăm khám sức khoẻ định kỳ do bác sĩ BVĐK Đống Đa và Trạm Y tế Phường tổ chức. Ảnh Đỗ Tấn

Việc tổ chức khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí được thực hiện theo từng nhóm đối tượng, phù hợp với đặc điểm, điều kiện và nguồn lực của mỗi nhóm.

Đối với trẻ em, học sinh, việc kiểm tra sức khỏe được thực hiện theo quy định về y tế trường học.

Đối với người lao động, người sử dụng lao động tổ chức và chi trả chi phí khám theo quy định của pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động.

Đối với các đối tượng thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, việc khám sức khỏe được thực hiện theo quy định của từng Bộ và nguồn ngân sách được phân cấp.

Với người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo, hộ cận nghèo, người có công, người mắc bệnh mạn tính và các đối tượng ưu tiên khác, UBND cấp tỉnh tổ chức thực hiện, bảo đảm kinh phí từ ngân sách nhà nước và các nguồn theo quy định.

Đối với các đối tượng còn lại, căn cứ khả năng cân đối ngân sách và nguồn huy động hợp pháp, UBND cấp tỉnh tổ chức thực hiện theo lộ trình.

Tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, người dân được tổ chức khám theo nhóm đối tượng, sắp xếp lịch phù hợp nhằm tránh quá tải và tạo thuận lợi cho người dân.

Nội dung khám được thực hiện theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế, nhằm đánh giá tình trạng sức khỏe, phân loại sức khỏe, phát hiện sớm nguy cơ mắc bệnh hoặc người mắc bệnh theo từng nhóm đối tượng. Trên cơ sở kết quả khám, người dân được tư vấn phòng bệnh, điều trị hoặc chuyển đến cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phù hợp khi cần thiết.

Một điểm quan trọng là kết quả khám không dừng lại ở một lần khám riêng lẻ mà được cập nhật vào Sổ sức khỏe điện tử. Dữ liệu khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc và dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu chuyên ngành y tế được liên thông, chia sẻ với hệ thống thông tin giám định bảo hiểm y tế và tích hợp trên ứng dụng VNeID theo hướng dẫn của Bộ Y tế và Bảo hiểm xã hội Việt Nam.

Nhờ đó, mỗi lần người dân đi khám bệnh, khám bệnh nghề nghiệp, khám sàng lọc bệnh tật, khám và quản lý bệnh mạn tính hoặc khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế đều có thể trở thành một phần của quá trình hình thành và cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử.

Đây là nền tảng quan trọng để ngành y tế từng bước chuyển từ quản lý từng lần khám sang quản lý sức khỏe liên tục, tổng thể và toàn diện, đồng thời giúp người dân chủ động hơn trong theo dõi tình trạng sức khỏe của chính mình.

Hàng chục triệu người đã được khám sức khoẻ hoặc khám sàng lọc miễn phí

Hàng chục triệu người dân đã được khám sức khoẻ định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí.  Ảnh: Đỗ Tấn

Sáng sớm, nhiều người dân phường Kim Liên đã có mặt tại BVĐK Đống Đa để được thăm khám sức khoẻ định kỳ. Đây là hoạt động này mở đầu kế hoạch khám sức khỏe toàn dân năm 2026 trên địa bàn do bệnh viện phụ trách. Chương trình góp phần hiện thực hóa mục tiêu của TP Hà Nội về bảo đảm mỗi người dân được khám sức khỏe hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm, phát hiện sớm bệnh tật và xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử theo vòng đời.

Trong chương trình, người dân được thực hiện đầy đủ các danh mục khám theo kế hoạch như khám nội khoa, ngoại khoa, mắt, tai mũi họng, răng hàm mặt cùng các xét nghiệm tổng quát và chụp X-quang tim phổi.

Ngay từ khi người dân đến đăng ký, công tác tiếp đón được tổ chức theo hướng nhanh gọn, đúng quy trình và thân thiện. Người dân được hướng dẫn chi tiết từng bước khám, bố trí theo thứ tự hợp lý và liên tục được hỗ trợ để hạn chế ùn tắc.

Theo ghi nhận, nhiều người dân bày tỏ sự hài lòng trước quy trình tổ chức bài bản, sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính quyền địa phương, trạm y tế và bệnh viện. Nhiều ý kiến cho rằng việc khám được thực hiện thuận lợi, không phải chờ đợi lâu, nhân viên y tế hướng dẫn tận tình, tạo cảm giác yên tâm khi tham gia.

Một số người dân cũng chia sẻ trước đây thường lo ngại tình trạng quá tải hoặc thủ tục phức tạp, nhưng lần này mọi quy trình đều rõ ràng, chuyên nghiệp, giúp việc khám sức khỏe trở nên nhẹ nhàng và thuận tiện hơn.

TS.BS Nguyễn Đình Phúc - Giám đốc BVĐK Đống Đa cho hay, theo kế hoạch triển khai công tác khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần cho người dân trên địa bàn thành phố Hà Nội năm 2026, BVĐK Đống Đa sẽ tổ chức khám cho người dân tại 4 phường gồm Kim Liên, Láng, Văn Miếu - Quốc Tử Giám và Đống Đa.

Năm 2026, BVĐK Đống Đa đặt mục tiêu khám sức khỏe cho hơn 13.000 người dân từ đủ 18 tuổi trở lên trên địa bàn được phân công phụ trách, góp phần cùng thành phố Hà Nội thực hiện mục tiêu 100% người dân được khám sức khỏe định kỳ, phát hiện sớm bệnh tật và quản lý sức khỏe bằng hồ sơ sức khỏe điện tử"- TS.BS Nguyễn Đình Phúc cho hay.

Theo Bộ Y tế, sau một năm triển khai Nghị quyết số 72, chủ trương khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí cho người dân đã được các địa phương quan tâm, tích cực tổ chức thực hiện với nhiều hình thức đa dạng, linh hoạt, phù hợp điều kiện thực tiễn.

Tính đến ngày 15/8/2026, cả nước đã có khoảng 40.173.574 người, tương đương gần 40% dân số, được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí.

Khám sức khoẻ cho học sinh đầu năm học.  Ảnh: Huyên Trang

Tính đến tháng 8/2026, nhiều địa phương đã đạt tỷ lệ trên 50% dân số được khám. Trong đó, Đồng Tháp đạt 77%; Lai Châu 71%; Phú Thọ 69%; Thái Nguyên 68%; Điện Biên 68%; Đắk Lắk 67%; Cà Mau 65%; Bắc Ninh 65%; Sơn La 63%; Lâm Đồng 63%; Khánh Hòa 61%; Cao Bằng 60%; Đà Nẵng 60%; Lào Cai 58%; Hà Tĩnh 52% và Nghệ An 50%.

Kết quả này cho thấy chính sách đang từng bước đi vào cuộc sống, với hàng chục triệu người dân được tiếp cận hoạt động kiểm tra, sàng lọc sức khỏe mà không phải chờ đến khi bệnh xuất hiện mới tìm đến cơ sở y tế.

Tuy nhiên, tiến độ triển khai giữa các địa phương vẫn chưa đồng đều. Sự khác biệt này phản ánh điều kiện thực tế, phương thức tổ chức, khả năng huy động nguồn lực cũng như tiến độ xây dựng kế hoạch của từng địa phương.

Bên cạnh đó, đây mới là giai đoạn đầu triển khai một chính sách có quy mô lớn, phạm vi toàn dân, nên cần thêm thời gian để hoàn thiện cơ chế tổ chức thực hiện, bảo đảm chương trình được triển khai đồng bộ, hiệu quả và bền vững.

Sổ sức khỏe điện tử – nền tảng quản lý sức khỏe toàn dân

Cùng với việc tổ chức khám sức khỏe, ngành y tế đang đẩy mạnh xây dựng và hoàn thiện Sổ sức khỏe điện tử, coi đây là một trong những công cụ quan trọng để quản lý sức khỏe người dân trên môi trường số.

Bộ Y tế, Bộ Công an, Bảo hiểm xã hội Việt Nam và UBND các tỉnh, thành phố đã phối hợp thí điểm thành công Sổ sức khỏe điện tử tại 9 tỉnh, thành phố và triển khai nhân rộng trên toàn quốc.

Đặc biệt, Chiến dịch 100 ngày, từ ngày 8/7 đến ngày 15/10/2026, được triển khai nhằm tạo lập, cập nhật Sổ sức khỏe điện tử trên ứng dụng VNeID thông qua việc liên thông dữ liệu khám sức khỏe, khám sàng lọc và khám bệnh, chữa bệnh.

Theo số liệu của Trung tâm Dữ liệu Dân cư, C06 - Bộ Công an, tính đến ngày 10/8/2026, cả nước đã tạo lập được 41,2 triệu Sổ sức khỏe điện tử VNeID đã kích hoạt và sử dụng, tương đương khoảng 41% tổng dân số.

Ở phía hệ thống y tế, Bộ Tài chính, thông qua Bảo hiểm xã hội Việt Nam, đã điều chỉnh Cổng tiếp nhận dữ liệu của Hệ thống thông tin giám định bảo hiểm y tế để tiếp nhận dữ liệu khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc.

Sau một tháng triển khai, đã có 25 cơ sở khám bệnh, chữa bệnh gửi 226 lượt dữ liệu khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc lên hệ thống của Bảo hiểm xã hội Việt Nam.

Những kết quả bước đầu này cho thấy việc khám sức khỏe miễn phí đang được gắn ngày càng chặt chẽ với quá trình chuyển đổi số y tế. Nếu dữ liệu được cập nhật đầy đủ, chính xác và liên thông, Sổ sức khỏe điện tử sẽ không chỉ là nơi lưu trữ kết quả khám mà còn trở thành công cụ hỗ trợ người dân và ngành y tế theo dõi sức khỏe trong suốt quá trình sống.

Nhân viên y tế hướng dẫn người dân cách tạo lập, tra cứu thông tin hồ sơ sức khoẻ. Ảnh: PV

Từ khám một lần đến chăm sóc sức khỏe suốt đời

Điểm quan trọng nhất của chủ trương khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí không nằm ở việc tạo thêm một lần khám cho người dân, mà ở việc hình thành một hệ thống quản lý sức khỏe chủ động và liên tục.

Khi kết quả khám sức khỏe, khám sàng lọc, khám bệnh nghề nghiệp, khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế và quản lý bệnh mạn tính được cập nhật vào Sổ sức khỏe điện tử, ngành y tế có thêm cơ sở dữ liệu để nhận diện nguy cơ sức khỏe, theo dõi diễn biến bệnh tật và xây dựng các chính sách chăm sóc sức khỏe phù hợp.

Với người dân, việc có một hồ sơ sức khỏe điện tử được cập nhật thường xuyên giúp giảm tình trạng thông tin sức khỏe bị phân tán ở nhiều cơ sở khám chữa bệnh. Người dân cũng có thêm công cụ để theo dõi sức khỏe, chủ động thực hiện các khuyến cáo về phòng bệnh, kiểm tra định kỳ và điều trị khi phát hiện bất thường.

Với ngành y tế, đây là cơ sở để tăng cường phòng bệnh, phát hiện sớm, quản lý bệnh mạn tính và sử dụng nguồn lực y tế hiệu quả hơn.

Trong thời gian tới, Bộ Y tế tiếp tục đề xuất các cơ chế, chính sách nhằm bảo đảm sự phối hợp hiệu quả giữa khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí với kiểm tra sức khỏe học sinh, sinh viên, khám bệnh nghề nghiệp, khám sức khỏe người lao động và khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế.

Mục tiêu là từng bước hình thành một hệ thống trong đó các hoạt động chăm sóc sức khỏe không còn tách rời mà được kết nối, bổ trợ cho nhau, hướng tới khám bệnh miễn phí cho toàn dân và hoàn thành việc tạo lập Sổ sức khỏe điện tử cho toàn bộ người dân.

Hàng chục triệu người dân đã được tạo lập Sổ Sức khoẻ điện tử. Ảnh: PV

Để mục tiêu này trở thành hiện thực, chặng đường phía trước vẫn cần sự phối hợp đồng bộ giữa Trung ương và địa phương, giữa ngành y tế với các ngành, các cấp, cùng sự tham gia chủ động của mỗi người dân.

Từ một lần khám miễn phí hôm nay đến một hồ sơ sức khỏe được cập nhật suốt đời – đó chính là bước chuyển từ chăm sóc khi có bệnh sang chủ động bảo vệ sức khỏe, hướng tới mục tiêu mọi người dân đều được chăm sóc sức khỏe công bằng, thuận tiện và liên tục.