Kháng kháng sinh: Đừng để thuốc mất tác dụng vì thói quen tùy tiện

Tự ý mua thuốc, dùng kháng sinh khi mắc bệnh do virus hoặc ngừng thuốc giữa chừng đang góp phần làm gia tăng tình trạng kháng thuốc. Khi vi khuẩn không còn đáp ứng với các loại thuốc thông thường, những bệnh nhiễm khuẩn vốn có thể điều trị đơn giản cũng trở nên nguy hiểm.

Vi khuẩn kháng thuốc ngày càng đáng lo ngại

Kháng thuốc kháng sinh xảy ra khi vi sinh vật gây bệnh phát triển khả năng chống lại thuốc điều trị, khiến thuốc giảm hoặc mất hiệu quả. Tình trạng này làm cho việc điều trị nhiễm khuẩn trở nên khó khăn, kéo dài, tốn kém và gia tăng nguy cơ tử vong.

Từ ngày 18 đến 24-11 hằng năm, Tuần lễ nâng cao nhận thức về kháng thuốc kháng sinh toàn cầu (WAAW) được tổ chức nhằm nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động phòng, chống kháng thuốc. Năm nay, chiến dịch mang chủ đề “Một sức khỏe, một hành động: Ngăn ngừa kháng thuốc kháng sinh ngay bây giờ”.

Ảnh minh họa.

Ảnh minh họa.

Tại Việt Nam, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1121/QĐ-TTg ngày 25-9-2023, phê duyệt Chiến lược quốc gia về phòng, chống kháng thuốc giai đoạn 2023-2030, tầm nhìn đến năm 2045. Tiếp đó, Bộ Y tế ban hành Quyết định số 3534/QĐ-BYT ngày 12-11-2025, phê duyệt Kế hoạch phòng, chống kháng thuốc giai đoạn 2026-2030.

Theo số liệu của Viện Đào tạo và Nghiên cứu SKATE, tỷ lệ đề kháng với nhóm kháng sinh carbapenem ở một số vi khuẩn đáng chú ý: K. pneumoniae là 37%, P. aeruginosa là 48% và A. baumannii lên tới 63%.

Đây là những con số cảnh báo về thách thức trong điều trị nhiễm khuẩn, đặc biệt khi các chủng vi khuẩn đa kháng thuốc ngày càng xuất hiện tại nhiều cơ sở khám, chữa bệnh.

Theo chia sẻ của một bác sĩ tại Bệnh viện Da liễu Trung ương, đáng lo ngại là tình trạng sử dụng kháng sinh thiếu hợp lý. Có những trường hợp người bệnh chỉ mắc các bệnh thông thường như viêm mũi, viêm họng nhưng vẫn được kê kháng sinh mạnh, thậm chí phối hợp 2-3 loại cùng lúc. Việc sử dụng kháng sinh không cần thiết có thể làm gia tăng áp lực kháng thuốc.

Bác sĩ Việt cho rằng, việc sử dụng kháng sinh tùy tiện tạo áp lực chọn lọc, khiến vi khuẩn kháng thuốc tồn tại và lan rộng.

Bác sĩ Việt cho rằng, việc sử dụng kháng sinh tùy tiện tạo áp lực chọn lọc, khiến vi khuẩn kháng thuốc tồn tại và lan rộng.

Theo bác sĩ Nguyễn Đức Việt (Bệnh viện Đa khoa Gia Lâm, Hà Nội), kháng kháng sinh đang là thách thức lớn đối với ngành Y tế. Nguyên nhân không chỉ xuất phát từ môi trường bệnh viện mà còn liên quan trực tiếp đến thói quen sử dụng thuốc trong cộng đồng như tự ý mua kháng sinh khi ho, sốt, đau họng; Dùng thuốc điều trị bệnh do virus; Tự ý ngừng thuốc, thay đổi liều hoặc sử dụng lại đơn thuốc cũ.

Kháng kháng sinh không phải cơ thể người bệnh trở nên kháng thuốc mà là vi khuẩn phát triển khả năng chống lại tác dụng của thuốc. Việc sử dụng kháng sinh tùy tiện tạo áp lực chọn lọc, khiến vi khuẩn kháng thuốc tồn tại và lan rộng.

Trong thực tế điều trị, bác sĩ Việt đã gặp nhiều trường hợp nhiễm khuẩn do vi khuẩn đa kháng thuốc, đặc biệt ở bệnh nhân viêm phổi nặng, nhiễm khuẩn huyết, nhiễm khuẩn tiết niệu phức tạp. Khi kết quả kháng sinh đồ cho thấy, vi khuẩn kháng nhiều nhóm thuốc thông thường, bác sĩ phải cân nhắc sử dụng những loại kháng sinh đặc biệt, chi phí cao và tiềm ẩn nguy cơ tác dụng phụ lớn hơn.

Điều đáng lo ngại, những bệnh nhiễm khuẩn vốn có thể điều trị tương đối đơn giản sẽ trở nên nguy hiểm khi không còn nhiều lựa chọn thuốc hiệu quả. Tình trạng này còn đe dọa sự an toàn của các kỹ thuật y học hiện đại như phẫu thuật lớn, ghép tạng, hóa trị ung thư và hồi sức tích cực.

“Điều đáng sợ nhất không phải là chúng ta thiếu thuốc kháng sinh, mà là có thuốc nhưng vi khuẩn đã kháng lại, khiến thuốc không còn phát huy hiệu quả như mong đợi” - bác sĩ Việt cảnh báo.

Ảnh minh họa bác sĩ Việt cung cấp.

Ảnh minh họa bác sĩ Việt cung cấp.

Bác sĩ Việt nhận thấy, một trong những sai lầm phổ biến là cho rằng cứ ho, sốt, đau họng đều cần sử dụng kháng sinh. Trên thực tế, nhiều bệnh lý thông thường như cảm lạnh, cảm cúm do virus gây ra, trong khi kháng sinh không có tác dụng điều trị virus.

Đặc biệt, với trẻ em, phụ huynh cần tránh tự ý mua thuốc, sử dụng lại đơn thuốc cũ hoặc ngừng thuốc khi thấy trẻ vừa thuyên giảm triệu chứng. Việc sử dụng kháng sinh phải tuân thủ đúng chỉ định, liều lượng và thời gian điều trị của bác sĩ.

Bên cạnh đó, tiêm chủng đầy đủ, vệ sinh tay, bảo đảm an toàn thực phẩm và giữ gìn môi trường sống cũng là những biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa nhiễm khuẩn, giảm nhu cầu sử dụng kháng sinh.

Nguyên tắc quan trọng nhất là chỉ sử dụng kháng sinh khi thực sự cần thiết, có chỉ định của bác sĩ và tuân thủ đúng hướng dẫn điều trị.

Hoa Tiên

Nguồn ANTĐ: https://anninhthudo.vn/khang-khang-sinh-dung-de-thuoc-mat-tac-dung-vi-thoi-quen-tuy-tien-post676115.antd