Loại ung thư đang tăng bậc nhanh tại Việt Nam, ngày càng trẻ hóa
Từ triệu chứng chướng bụng thông thường, nam thanh niên 19 tuổi phát hiện mắc ung thư đại trực tràng ở giai đoạn muộn.

Bác sĩ thăm khám cho bệnh nhân ung thư đại trực tràng. Ảnh: Việt Linh.
Không hút thuốc, không có tiền sử bệnh lý đáng chú ý, N.V.T. (nam, 19 tuổi, quê Hà Tĩnh), làm nghề lao động tự do, được chẩn đoán mắc ung thư biểu mô tuyến đại trực tràng giai đoạn IV, đã di căn phúc mạc.
Chỉ chướng bụng, phát hiện ung thư giai đoạn IV
Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Duy Anh, nguyên bác sĩ Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết bệnh được phát hiện sau khi thanh niên này xuất hiện triệu chứng chướng bụng. Kết quả xét nghiệm cho thấy bệnh nhân có tình trạng ổn định vi thể (MSS), không phát hiện đột biến gen BRAF và RAS.
Hiện, người bệnh được điều trị bằng phác đồ hóa trị kết hợp kháng thể đơn dòng. Thể trạng tương đối tốt, bệnh nhân vẫn có thể làm việc trong những ngày không phải đến bệnh viện điều trị.
Bác sĩ Nguyễn Duy Anh phân tích kết quả xét nghiệm âm tính với các đột biến gen BRAF và RAS không đồng nghĩa người bệnh hoàn toàn không có yếu tố di truyền.
"Kết quả này chỉ cho thấy chưa phát hiện đột biến tại những gen được xét nghiệm, chứ chưa thể loại trừ toàn bộ nguy cơ di truyền. Một nghiên cứu tại Mỹ trên 450 bệnh nhân ung thư đại trực tràng dưới 50 tuổi cho thấy khoảng 16% mang đột biến gen gây bệnh. Điều này đồng nghĩa phần lớn bệnh nhân trẻ chưa tìm thấy các đột biến di truyền đã biết", vị chuyên gia nói.
Với những trường hợp chưa xác định được yếu tố di truyền, nguyên nhân khởi phát bệnh vẫn còn là câu hỏi lớn. Các nhà khoa học cho rằng bệnh có thể hình thành do sự kết hợp của nhiều yếu tố môi trường, dinh dưỡng và lối sống.

Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Duy Anh. Ảnh: BSCC.
Một hướng nghiên cứu gần đây tập trung vào colibactin, độc tố do một số chủng vi khuẩn E. coli sản sinh, có khả năng gây tổn thương DNA. Phơi nhiễm với độc tố này từ sớm được đặt ra như một giả thuyết liên quan đến ung thư đại trực tràng khởi phát sớm. Tuy nhiên, đây vẫn là hướng nghiên cứu, chưa đủ cơ sở để khẳng định là nguyên nhân gây bệnh ở từng cá nhân.
Theo số liệu GLOBOCAN 2024 do Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) công bố, Việt Nam ghi nhận 177.404 ca ung thư mắc mới và 111.015 ca tử vong do ung thư. Ung thư đại trực tràng đứng thứ ba về số ca mắc mới, sau ung thư vú và ung thư phổi; đồng thời nằm trong nhóm ba nguyên nhân gây tử vong do ung thư hàng đầu, sau ung thư phổi và ung thư gan.
So với GLOBOCAN 2022, căn bệnh này tăng một bậc về số ca mắc mới và hai bậc về số ca tử vong.
Theo bác sĩ Nguyễn Duy Anh, xu hướng trên phản ánh sự chuyển dịch trong mô hình bệnh ung thư tại Việt Nam. Nếu trước đây, gánh nặng bệnh tật chủ yếu đến từ những loại ung thư liên quan nhiễm trùng như ung thư gan do virus viêm gan B, C hoặc ung thư dạ dày liên quan vi khuẩn HP, hiện nay nhóm ung thư gắn với lối sống, dinh dưỡng và rối loạn chuyển hóa đang ngày càng gia tăng.
Đây cũng là xu hướng từng diễn ra tại các quốc gia phát triển ở châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore.
Chế độ ăn nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn, thực phẩm chiên nướng, ít chất xơ; thường xuyên uống rượu bia; ít vận động, thừa cân, béo phì và đái tháo đường đều là những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Những thay đổi trong thói quen ăn uống và sinh hoạt vài chục năm qua đang đặt ra thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng.
Đáng lo ngại, nhiều người bệnh chỉ đến viện khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng, lúc này ung thư có thể đã tiến triển đến giai đoạn III hoặc IV.
Người trẻ không nên chủ quan với triệu chứng tiêu hóa
Bác sĩ Nguyễn Duy Anh nhận định ung thư đại trực tràng đang có xu hướng trẻ hóa trên toàn thế giới. Trong y văn, bệnh được xếp vào nhóm ung thư đại trực tràng khởi phát sớm khi xuất hiện ở người dưới 50 tuổi.
Tại Mỹ, tỷ lệ bệnh nhân dưới 55 tuổi trong tổng số ca ung thư đại trực tràng mới tăng từ khoảng 10% năm 1995 lên khoảng 20% năm 2019. Trước xu hướng này, năm 2021, Lực lượng Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Mỹ (USPSTF) đã khuyến nghị hạ tuổi bắt đầu sàng lọc ung thư đại trực tràng ở người có nguy cơ trung bình từ 50 xuống 45.

Không còn là căn bệnh chỉ gặp ở người lớn tuổi, ung thư đại trực tràng ngày càng được ghi nhận ở người trẻ, với không ít trường hợp phát hiện muộn. Ảnh: Đinh Hà.
Trong thực tế điều trị, bác sĩ cũng ghi nhận ngày càng nhiều bệnh nhân ở độ tuổi 30-40 mắc căn bệnh này. Một trong những vấn đề đáng ngại là bệnh ở người trẻ thường được phát hiện muộn do cả bệnh nhân và đôi khi nhân viên y tế chưa nghĩ đến khả năng ung thư.
Các triệu chứng ban đầu như đau bụng, rối loạn đại tiện, đi ngoài ra máu hoặc thay đổi hình dạng phân dễ bị nhầm với bệnh trĩ, viêm đại tràng và các rối loạn tiêu hóa thông thường.
Ung thư ở nhóm tuổi trẻ cũng có thể xuất hiện tại đại tràng trái và trực tràng, với những biểu hiện như đi ngoài ra máu, phân nhỏ dẹt, mót rặn kéo dài. Vì vậy, người trẻ không nên tự chẩn đoán hoặc chủ quan khi các triệu chứng bất thường tái diễn.
"Nguyên nhân khiến ung thư đại trực tràng trẻ hóa hiện chưa được giải thích đầy đủ. Các giả thuyết đang được nghiên cứu bao gồm tình trạng béo phì từ nhỏ, chế độ ăn nhiều đường và thực phẩm siêu chế biến, lối sống ít vận động cũng như việc sử dụng kháng sinh làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột", bác sĩ Duy Anh nói.
Chuyên gia này khuyến cáo người trẻ cần chú ý những thay đổi bất thường của hệ tiêu hóa, đặc biệt là tình trạng đi ngoài ra máu, đau bụng kéo dài, thay đổi thói quen đại tiện hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân. Người có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng hoặc hội chứng di truyền liên quan cần được đánh giá nguy cơ và tư vấn sàng lọc sớm.

