Khánh Hòa: Di tích Biệt thự Cầu Đá xuống cấp trầm trọng, tỉnh khẳng định đủ lực trùng tu

5 biệt thự cổ tọa lạc ở đồi Cảnh Long - vị trí đắc địa nhìn ra Vịnh Nha Trang ngừng cho du khách tham quan đã hơn 10 năm nay. Ảnh: Hương Thảo

Doanh nghiệp đề nghị trùng tu kèm quyền quản lý di tích

Di tích Biệt thự Cầu Đá gồm 5 ngôi biệt thự cổ, do người Pháp xây dựng cách đây hơn 100 năm và đặt tên theo các loài cây, loài hoa, gồm: Xương Rồng, Bông Sứ, Phượng Vĩ, Bông Giấy và Cây Bàng. Năm 1995, nơi đây được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa và danh lam thắng cảnh cấp quốc gia. Tháng 6/2024, UBND tỉnh Khánh Hòa ban hành quyết định xếp hạng Biệt thự Cầu Đá là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh.

Trước đó, vào năm 2011, UBND tỉnh Khánh Hòa cho phép Tổng công ty Khánh Việt liên danh Tập đoàn Hà Đô thành lập Công ty CP Đầu tư Khánh Hà thực hiện Dự án khu nghỉ dưỡng cao cấp Bảo Đại.

Năm 2014, UBND tỉnh giao gần 9 ha đất, 4,7 ha mặt nước biển cho Công ty CP Đầu tư Khánh Hà để thực hiện dự án; trong đó bao gồm cả 5 ngôi biệt thự cổ. Trong quá trình triển khai, cơ quan chức năng xác định chủ đầu tư có nhiều sai phạm, có việc xâm hại danh lam thắng cảnh biệt thự Cầu Đá. Dự án bị đình chỉ thi công từ năm 2018 và kéo dài cho đến nay.

Tháng 2/2023, Công ty CP Đầu tư Khánh Hà xin trả lại 5 biệt thự cổ nói trên. Sau đó, tỉnh Khánh Hòa thu hồi đất cùng công trình xây dựng trên đất là 5 biệt thự Cầu Đá, giao Trung tâm Bảo tồn di tích (nay là Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa tỉnh) tiếp nhận, quản lý theo quy định.

Đầu năm 2024, UBND tỉnh giao Sở VHTTDL chủ trì tham mưu kế hoạch tổng thể về phương án trùng tu; các giải pháp khả thi về quản lý, khai thác đối với 5 ngôi biệt thự Cầu Đá. Tuy nhiên, đến nay việc tu bổ, tôn tạo các ngôi biệt thự cổ vẫn "dậm chân tại chỗ". Toàn bộ khu di tích cỏ dại mọc um tùm, không gian hoang vắng, nhiều hạng mục tiếp tục xuống cấp nghiêm trọng.

Di tích Biệt thự Cầu Đá được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh nhưng lại bỏ hoang phế suốt thời gian dài. Ảnh: Hương Thảo

Đến ngày 9/12/2025, Công ty CP Đầu tư Khánh Hà có văn bản gửi đến UBND tỉnh mong muốn được tham gia thực hiện và tài trợ toàn bộ kinh phí cho công tác trùng tu 5 biệt thự hiện hữu, bao gồm công tác thiết kế đến thực hiện trùng tu và được quyền quản lý vận hành khai thác sau trùng tu. Doanh nghiệp cho rằng, các biệt thự cổ là hạng mục không thể tách rời khỏi tổng thể Dự án khu nghỉ dưỡng cao cấp Bảo Đại.

"Cứu nguy" di tích bằng nguồn kinh phí của Trung tâm

Theo Sở VHTTDL, Dự án khu nghỉ dưỡng cao cấp Bảo Đại của Công ty CP đầu tư Khánh Hà đang trong quá trình xin điều chỉnh, vẫn chưa được cơ quan có thẩm quyền của tỉnh phê duyệt, không biết dự án khi nào mới triển khai thực hiện và đưa vào sử dụng, khai thác.

Việc khai thác, phát huy tốt giá trị của di tích biệt thự Cầu Đá phải trên cơ sở Dự án khu nghỉ dưỡng cao cấp Bảo Đại phải được hoàn thiện đưa vào sử dụng đồng bộ, cùng với hạ tầng kỹ thuật, đường giao thông nội bộ, nhà để xe, cảnh quang môi trường xung quanh.

Hiện nay, di tích Biệt thự Cầu Đá là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh và giao cho Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa quản lý.

Do đó việc đề xuất của Công ty "được tài trợ toàn bộ kinh phí cho công tác trùng tu 5 biệt thự hiện hữu, bao gồm từ công tác thiết kế đến thực hiện trùng tu và được quyền quản lý vận hành khai thác sau trùng tu" là chưa cần thiết trong thời điểm hiện tại vì đây là di tích cấp tỉnh và UBND tỉnh có đủ nguồn lực để bố trí kinh phí thực hiện công tác bảo quản, tu bổ, phục hồi, tôn tạo di tích này theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa và các quy định khác có liên quan.

Sau khi được giao quản lý, Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa đã có các giải pháp bảo quản tương đối tốt, đã có các giải pháp phòng chống mối mọt, cắt tỉa cây xanh, dọn dẹp, hợp đồng với dịch vụ bảo vệ để trong coi di tích,...

Sở VHTTDL đã có văn bản đề xuất UBND tỉnh xem xét, trước mắt giao cho Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa dùng nguồn kinh phí của Trung tâm thực hiện việc quản lý, bảo vệ, có biện pháp xử lý, sửa chữa nhỏ nhằm chống xuống cấp một số hạng mục công trình trong thời gian chờ các thủ tục tu bổ tổng thể di tích.

UBND tỉnh chỉ đạo các sở, ban ngành có liên quan tham mưu xử lý những vướng mắc về phần diện tích đất hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng giao thông để có thể thực hiện dự án bằng nguồn vốn đầu tư công của tỉnh.

Sau khi Dự án Khu nghỉ dưỡng cao cấp Bảo Đại hoàn thành đi vào hoạt động, tùy vào nhu cầu thực tế, Sở sẽ tham mưu UBND tỉnh về phương thức phối hợp với Công ty CP đầu tư Khánh Hà để có thể liên kết khai thác bảo tồn và phát huy giá trị của di tích, góp phần giảm chi phí ngân sách, đảm bảo các quy định hiện hành.

Hương Thảo