Khánh Hòa: Nhiều vướng mắc dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 cần tháo gỡ

Nơi được chọn xây dựng khu tái định cư dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 ở xã Phước Dinh. (Ảnh: Công Thử/TTXVN)

Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 được Ủy ban Nhân dân tỉnh Khánh Hòa đặt mục tiêu chậm nhất đến ngày 30/6/2026 phải giao tiến độ tổng thể hoàn thành 100% công tác giải phóng mặt bằng và giao mặt bằng cho các chủ đầu tư.

Tuy nhiên, đến thời điểm này, dự án còn gặp rất nhiều khó khăn, nhất là công tác quy chủ, xác minh nguồn gốc, quá trình sử dụng đất, xác định hạn mức bồi thường.

Nhiều nơi có dấu hiệu phân lô, tách thửa trái phép hoặc kê khai nhà ở không đúng thực trạng, gây ảnh hưởng lớn đến tiến độ dự án.

Vướng mắc leo thang

Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 tại xã Phước Dinh có khoảng 1.129 trường hợp/515ha đất bị ảnh hưởng (khoảng 57,6ha đất giao thông, thủy lợi, bãi cát và đất bằng chưa sử dụng do Ủy ban Nhân dân xã quản lý; hơn 457ha đất do các hộ gia đình, cá nhân và tổ chức đang sử dụng).

Trong số đó khu nhà máy có khoảng 1.000 trường hợp với trên 449ha đất bị ảnh hưởng; khu tái định cư có 129 trường hợp với trên 65ha đất bị ảnh hưởng.

Ông Nguyễn Minh Tuấn, Quyền Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Phước Dinh cho biết đối với dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, tiến độ giải phóng mặt bằng cũng có chuyển biến nhưng vẫn chậm so với yêu cầu và mục tiêu mà tỉnh đặt ra.

Cụ thể đến ngày 30/6, địa phương đã xác nhận nguồn gốc đất cho 1.074/1.129 trường hợp (đạt tỷ lệ trên 95%). Lập phương án bồi thường cho 852 trường hợp với 392 ha đất, đạt trên 76%.

Nơi được chọn xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 tại xã Phước Dinh. (Ảnh: Công Thử/TTXVN)

Bên cạnh đó, địa phương đã niêm yết phương án cho 447 trường hợp với trên 33 ha đất. Trình thẩm định phê duyệt cho 321 trường hợp với trên 287ha đất. Đã hoàn thành công tác di dời 570 ngôi mộ cho 124 thân nhân và 1 tổ chức. Công tác giải ngân vốn đầu tư đạt 737 tỷ đồng, đạt tỷ lệ khoảng 44%.

Theo ông Nguyễn Minh Tuấn, khó khăn của địa phương thời gian qua đó là công tác quy chủ, xác minh nguồn gốc, quá trình sử dụng đất, xác định hạn mức bồi thường.

Bởi trước đây, tỉnh Ninh Thuận cũ đã có các Thông báo về việc thu hồi đất; về điều chỉnh diện tích đất thu hồi; vấn đề liên quan đến chuyển quyền sử dụng đất còn chưa phù hợp, chưa cụ thể dẫn đến khó khăn khi xem xét áp dụng pháp luật đối với các giao dịch chuyển nhượng, chuyển mục đích sử dụng đất phát sinh.

Song song đó, việc xác định hạn mức bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân vẫn còn tồn tại các cách hiểu và áp dụng khác nhau của các cơ quan chức năng.

Liên quan đến việc xác định quá trình sử dụng đất trong khu vực thực hiện dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 có rất nhiều trường hợp không trực tiếp sản xuất nông nghiệp.

Nguyên nhân chính là do dự án kéo dài khoảng gần 15 năm nên trong vùng dự án không đầu tư các công trình hạ tầng…Hơn nữa, địa bàn xã Phước Dinh đa số các thửa đất nông nghiệp không canh tác thường xuyên do đặc thù địa phương không có hệ thống kênh mương thủy lợi phục vụ tưới tiêu.

Do đó, việc xác định “sử dụng đất ổn định” theo khoản 2 Điều 5 Nghị định số 88/2024/NĐ-CP ngày 15/7/2024 được sửa đổi bởi Khoản 3 Điều 11 Nghị định 49/2026/NĐ-CP ngày 31/01/2026 của Chính phủ để làm cơ sở xác định điều kiện được bồi thường về đất quy định là hết sức khó khăn.

Ông Nguyễn Minh Tuấn cũng chỉ rõ hiện nay 2 nhóm chính sách có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của số lượng lớn hộ dân tại khu vực thực hiện khu tái định cư dự án vẫn chưa được Chính phủ ban hành. Cụ thể hỗ trợ hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất nông nghiệp ổn định có nguồn gốc lấn, chiếm trước ngày 1/7/2014; hỗ trợ hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ổn định có nguồn gốc lấn, chiếm từ ngày 1/7/2014 đến trước ngày Nghị quyết số 174/2024/QH15 có hiệu lực thi hành.

Việc này đã dẫn đến khó khăn trong quá trình vận động, thuyết phục bàn giao mặt bằng đối với khu vực 52 ha thuộc khu tái định cư dự án.Đặc biệt, qua rà soát cho thấy nhiều trường hợp có dấu hiệu phân lô, tách thửa trái phép hoặc kê khai nhà ở không đúng thực trạng để trục lợi, gây ảnh hưởng đến công tác kiểm kê, chi trả bồi thường giải phóng mặt bằng.

Liên quan vấn đề trên, vừa qua Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Khánh Hòa đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam 4 bị can về tội "Vi phạm quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất" theo Điều 230 Bộ luật Hình sự, gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước hàng tỷ đồng.

Quyết liệt gỡ “điểm nghẽn”

Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận là dự án quan trọng của quốc gia, khối lượng công việc lớn, yêu cầu tiến độ cao và hồ sơ pháp lý phức tạp.

Trong khi đó thực tiễn cho thấy, công tác quản lý đất đai của xã Phước Dinh trước đây vẫn còn lỏng lẻo, chưa nghiêm. Việc mua bán, sang nhượng, lấn chiếm đất công, đất rừng phòng hộ… của người dân chưa được kiểm soát và quản lý chặt chẽ, dẫn đến thực trạng khó khăn xảy ra khi đầu tư triển khai các dự án, điển hình như dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 đang gặp phải.

Nhiều hộ dân sinh sống, sản xuất tại vùng lõi dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 (xã Phước Dinh) vẫn chưa được giải quyết để di dời. (Ảnh: Công Thử/TTXVN)

Ông Nguyễn Minh Tuấn, Quyền Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Phước Dinh, cho biết mặc dù Ủy ban Nhân dân xã đã rất cố gắng trong công tác triển khai giải phóng mặt bằng dự án, nhưng tiến độ vẫn chưa đạt yêu cầu theo chỉ đạo của Ủy ban Nhân dân tỉnh.

Nguyên nhân chủ yếu là do phần khối lượng công việc còn lại tập trung vào các trường hợp có hồ sơ phức tạp, tồn tại nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Để tháo gỡ những vướng mắc trên, Ủy ban Nhân dân xã Phước Dinh đang chủ động phối hợp với các Sở, ngành, chủ đầu tư và các cơ quan chức năng để tháo gỡ từng nhóm vấn đề cụ thể.

Đồng thời tiếp tục đẩy nhanh xử lý các hồ sơ đã đủ điều kiện, nhất là tại khu tái định cư và các trường hợp đủ điều kiện chi trả tại khu nhà máy.

Vừa qua, Ủy ban Nhân dân xã Phước Dinh đã tổ chức cuộc họp xin ý kiến tư vấn đối với việc quy chủ sử dụng đất và xác định hạn mức bồi thường khi lập phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thực hiện dự án thành phần 1 (di dân tái định cư, giải phóng mặt bằng dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1).

Đồng thời, cùng với Sở Nông nghiệp và Môi trường làm việc với Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) liên quan đến các vướng mắc, khó khăn trong quá trình thực hiện giải phóng mặt bằng.

Cục Quản lý đất đai thống nhất sẽ tham mưu Bộ Nông nghiệp và Môi trường có văn bản hướng dẫn làm cơ sở để Ủy ban Nhân dân xã triển khai thực hiện.

Không những thế, Ủy ban Nhân dân xã Phước Dinh đã tổ chức cuộc họp tham vấn ý kiến của các Sở, ngành và các cơ quan có liên quan để được hướng dẫn đối với việc xác định hạn mức bồi thường về đất nông nghiệp phải cộng dồn hoặc khấu trừ phần diện tích đất nông nghiệp cùng loại đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo hình thức Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất, hoặc phần diện tích đất nông nghiệp đã được bồi thường tại các dự án trước đây trên địa bàn tỉnh nhưng chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Ông Nguyễn Minh Tuấn cho biết đến thời điểm này “điểm nghẽn” trên vẫn chưa có giải pháp tháo gỡ. Ủy ban Nhân dân xã Phước Dinh kiến nghị Ủy ban Nhân dân tỉnh gửi văn bản xin ý kiến hướng dẫn trực tiếp từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường để có hướng dẫn cụ thể, đảm bảo thực hiện đúng quy định pháp luật và tránh rủi ro pháp lý về sau.

Ủy ban Nhân dân xã Phước Dinh báo cáo Ủy ban Nhân dân tỉnh xem xét cho chủ trương gia hạn tiến độ hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 để địa phương có cơ sở tổ chức thực hiện, bảo đảm đúng quy định pháp luật, hạn chế phát sinh khiếu nại, tố cáo và tránh thất thoát ngân sách nhà nước./.