Khánh Hòa: Xót xa Di tích quốc gia đặc biệt Tháp bà Ponagar bị xâm hại

Những dòng chữ được vạch khắc lem nhem trên bức tường di tích

Tiếng thở dài bên bức tường rêu phong

Là điểm đến thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước, Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Ponagar do Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa tỉnh Khánh Hòa quản lý, lưu giữ những giá trị đặc sắc về kiến trúc, lịch sử và tín ngưỡng của văn hóa Chăm qua nhiều thế kỷ. Quần thể di tích gồm các tháp Đông Bắc, Tây Bắc, Nam, Đông Nam, khu tiền đình Mandapa và khu vực bảo tàng.

Thế nhưng, phía sau vẻ cổ kính nhuốm màu thời gian, diện mạo di sản đang bị bôi bẩn bởi những dòng chữ, nét khắc vẽ nham nhở, dù nơi đây có đội ngũ bảo vệ túc trực và hệ thống camera giám sát.

Tại tháp Đông Bắc, tháp Tây Bắc, không khó để bắt gặp những dòng chữ nguệch ngoạc trên bề mặt gạch cổ. Đáng buồn hơn, những dấu vết thiếu ý thức này còn xuất hiện ngay trong không gian thờ tự linh thiêng, nơi người dân và du khách thành kính dâng hương, làm mất đi vẻ trang nghiêm, gây phản cảm đối với người tham quan.

Chịu chung số phận, tấm bia đá có niên đại năm 1856 cũng bị tước đi vẻ nguyên trạng vốn có. Tấm bia gắn với tên tuổi Phan Thanh Giản - Thượng thư Bộ Lễ triều Nguyễn soạn ký truyền thuyết về Thiên Y A Na Thánh Mẫu. Thật xót xa khi mặt sau bia đá lại trở thành "sổ tay"  lưu dấu hình trái tim và tên người, như thể ai đó muốn khắc ghi sự hiện diện của mình mà quên mất giá trị của lịch sử.

Mặt trước và sau bia đá bị khắc sâu với đủ loại ký tự

Quan sát những nét vẽ chồng chéo, chị Nguyễn Lê Bảo Trân (du khách đến từ TP Hồ Chí Minh) bất ngờ: "Tôi không nghĩ một di tích quốc gia đặc biệt lại có nhiều nét vẽ bậy như vậy. Di tích càng có giá trị thì càng phải được bảo vệ nghiêm ngặt. Nếu để tình trạng này kéo dài, hình ảnh điểm đến trong mắt du khách sẽ bị ảnh hưởng".

Đội ngũ hướng dẫn viên du lịch, đặc biệt là hướng dẫn viên quốc tế thường xuyên đưa các đoàn đến tham quan, cũng không khỏi trăn trở. Du khách nước ngoài rất thích tìm hiểu lịch sử, văn hóa và câu chuyện gắn với di tích. Nhưng khi nhìn thấy những hình ảnh này, nhiều người không biết phải giải thích với khách như thế nào…

Đừng để di sản mang thêm những vết thương

Nỗi trăn trở ấy cũng đặt ra câu hỏi về trách nhiệm gìn giữ di sản của đơn vị quản lý. Khi những dòng chữ, nét khắc vẫn xuất hiện tại nhiều vị trí trong khu di tích thì công tác giám sát và ngăn chặn hành vi xâm hại cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc.

Lượng khách đông không thể trở thành lý do để buông lỏng quản lý. Trái lại, một di tích càng nổi tiếng, càng đón nhiều người tham quan thì càng cần có phương án giám sát bài bản, thường xuyên và phù hợp với đặc điểm của từng khu vực.

Tại những vị trí dễ tiếp cận như thân tháp, khu vực thờ tự hay nơi đặt văn bia, việc nhắc nhở du khách, bố trí biển cảnh báo và kịp thời phát hiện hành vi xâm hại cần thực hiện thường xuyên, thay vì chỉ trông chờ vào sự tự giác của mỗi người.

Di sản đã đi qua hàng trăm, nghìn năm để lưu giữ ký ức của lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng của cộng đồng. Chỉ một hành động tùy tiện trong vài giây cũng có thể để lại vết xước dai dẳng theo năm tháng. Ngăn chặn một vết khắc mới bao giờ cũng thiết thực hơn tìm cách xóa đi dấu tích đã hằn sâu. 

Với di tích mang giá trị lịch sử đặc biệt, mọi phương án xử lý đều cần được cân nhắc kỹ lưỡng và thực hiện theo hướng dẫn chuyên môn. Một thao tác thiếu phù hợp có thể khiến di sản tiếp tục bị tổn hại.

Để di sản không tiếp tục mang thêm những vết thương, lòng tự giác của du khách cần đi cùng trách nhiệm quản lý, biện pháp bảo vệ và sự giám sát đủ chặt chẽ từ các cơ quan quản lý.