Khát vọng đổi mới trên những cánh đồng - Bài 2: Ðánh thức trí tuệ đồng đất cực Nam
Từ giảng đường, phòng thí nghiệm đến những vuông tôm, cánh đồng, tri thức khoa học đang bén rễ trên đồng đất Cà Mau. Những nghiên cứu về môi trường nuôi tôm, bảo vệ cây lúa, nâng cao chất lượng con giống và sản xuất tuần hoàn đang mở thêm hướng đi mới cho nhà nông. Khi nhà khoa học, doanh nghiệp (DN) và người sản xuất cùng chung sức, trí tuệ, tiềm năng địa phương sẽ trở thành động lực nâng tầm giá trị nông sản, hướng đến nền nông nghiệp xanh, bền vững.
Từ giảng đường đến vuông tôm, cánh đồng
Trên đồng đất Cà Mau, người nuôi tôm, trồng lúa luôn mong tìm cách sản xuất hiệu quả, giảm chi phí, bảo vệ môi trường. Từ những trăn trở ấy, các giảng viên Trường Ðại học Bạc Liêu đang đưa tri thức từ giảng đường đến vuông tôm, cánh đồng, góp sức cùng nhà nông đổi mới sản xuất, nâng cao giá trị nông sản quê nhà.
Một trong những nghiên cứu đáng chú ý là sử dụng rau sam biển (Sesuvium portulacastrum) xử lý nước thải nuôi tôm. Là loài cây quen thuộc ở vùng ven biển, có khả năng thích nghi với môi trường mặn, lợ, rau sam biển được TS Trần Thị Linh Nhâm (Giảng viên Khoa Nông nghiệp và Thuỷ sản) cùng các cộng sự lựa chọn để đánh giá khả năng hấp thụ nitơ, phốt pho trong nước thải nuôi tôm.

TS Trần Thị Linh Nhâm Nhâm (bìa phải) hướng dẫn sinh viên khảo sát thực tế mô hình trồng rau sam biển.
TS Trần Thị Linh Nhâm cho biết: Không chỉ dừng lại ở mục tiêu bảo vệ môi trường, đề tài còn hướng đến xây dựng mô hình trồng, đánh giá chất lượng, chế biến thực phẩm và kết hợp với hoạt động nuôi tôm. Từ loài cây mọc tự nhiên ven biển, chúng tôi đang tìm cách khai thác thêm giá trị, góp phần giảm áp lực ô nhiễm và tận dụng tài nguyên bản địa.
Bà Ðặng Kiều Bắc, khóm Biển Tây (phường Hiệp Thành), chia sẻ: “Thông qua phối hợp với Trường Ðại học Bạc Liêu, chúng tôi có điều kiện ứng dụng mô hình nuôi tôm tuần hoàn, kết hợp điện mặt trời và xử lý nước thải bằng rau sam biển mang lại hiệu quả. Ðến nay, mô hình bước sang vụ thứ ba, với 12 ao nuôi, sản lượng mỗi ao đạt trên 3 tấn. Chúng tôi kỳ vọng mô hình tiếp tục phát huy hiệu quả, vừa nâng cao năng suất, vừa giảm tác động đến môi trường, hướng đến nghề nuôi tôm bền vững”.

Mô hình nuôi tôm tuần hoàn, kết hợp điện mặt trời và xử lý nước thải bằng rau sam của bà Ðặng Kiều Bắc.
Bên cạnh đồng hành cùng người nuôi tôm tối ưu hoá quy trình sản xuất xanh, các giảng viên của trường còn miệt mài tìm lời giải cho những khó khăn của nhà nông trên đồng ruộng. Tại hội thi Sáng tạo kỹ thuật tỉnh Cà Mau năm 2024-2025, cả 4 giải pháp của Trường Ðại học Bạc Liêu tham gia đều đoạt giải. Nổi bật là giải pháp sử dụng dịch trích cỏ cứt heo hỗ trợ phòng bệnh cháy bìa lá lúa, đoạt giải Nhì, mở ra hướng ứng dụng thảo mộc trong bảo vệ cây trồng.
TS Nguyễn Thanh Sang, Phó Hiệu trưởng Trường Ðại học Bạc Liêu, nhận định: “Những kết quả ấy góp thêm giải pháp thiết thực cho sản xuất nông nghiệp, thuỷ sản và hướng đến khai thác bền vững nguồn lợi bản địa”.
Ngoài ra, sinh viên Trường Ðại học Bạc Liêu cũng ghi dấu ấn tại Giải thưởng Sinh viên nghiên cứu khoa học Euréka năm 2024 và 2025 với 2 giải Khuyến khích, qua các đề tài về cá chạch bùn giống; phòng bệnh cháy bìa lá lúa. Không dừng lại ở nghiên cứu, sinh viên Nguyễn Yến Nhi còn dẫn dắt nhóm phát triển dự án “Ðặc sản muối cá rau sam biển”, tận dụng nguyên liệu bản địa để tạo sản phẩm mang hương vị quê nhà, mở hướng khởi nghiệp từ tài nguyên địa phương.
Tại CamaUP’25, dự án được đánh giá tiềm năng mời gọi đầu tư, với 300 triệu đồng từ Vinathis Holding theo thông tin nhóm cung cấp. Năm 2026, dự án tiếp tục đoạt giải Ba cuộc thi Ý tưởng học sinh, sinh viên khởi nghiệp khu vực đồng bằng sông Cửu Long lần thứ IV - INNOBE 2026. Từ những ý tưởng gần gũi với quê hương, sinh viên đang từng bước đưa tri thức vào thực tiễn, mang lại lợi ích cho người sản xuất.
Kết nối 4 nhà, khơi nguồn sáng tạo
Dự án “Nuôi cá chình thương phẩm trong ao lót bạt theo quy trình tuần hoàn kết hợp trồng rau màu trong hệ thống Aquaponics tại tỉnh Cà Mau” do Trường Ðại học Bạc Liêu chủ trì, TS Nguyễn Thị Kim Xuân làm chủ nhiệm, phối hợp với Công ty TNHH MTV Ðầu tư Thuỷ sản Lộc Vàng.
TS Nguyễn Thị Kim Xuân, Trưởng khoa Nông nghiệp và Thuỷ sản, Trường Ðại học Bạc Liêu, thông tin: “Ðây là dự án sản xuất thử nghiệm cấp tỉnh năm 2025. Trong mô hình này, hoạt động nuôi cá được kết hợp với trồng rau trên cùng hệ thống tuần hoàn. Chất dinh dưỡng từ chất thải của cá được hệ vi sinh vật chuyển hoá thành dạng cây có thể hấp thụ; nước sau xử lý phù hợp được tuần hoàn trở lại khu vực nuôi. Cách làm này hướng đến tiết kiệm nước, tận dụng nguồn dinh dưỡng, giảm chất thải”.

Dự án “Nuôi cá chình thương phẩm trong ao lót bạt theo quy trình tuần hoàn kết hợp trồng rau màu trong hệ thống Aquaponics tại tỉnh Cà Mau” do Trường Đại học Bạc Liêu phối hợp với Công ty TNHH MTV Đầu tư thuỷ sản Lộc Vàng thực hiện.
Ðiểm đáng chú ý của dự án không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở sự tham gia của DN ngay trong quá trình triển khai. Bởi với người làm sản xuất, mô hình tốt không chỉ cần đúng về mặt kỹ thuật mà còn phải phù hợp với điều kiện đầu tư, dễ vận hành và có khả năng tạo ra hiệu quả kinh tế.
Chị Vũ Thị Nguyên Trang, Quản lý dự án, Công ty TNHH MTV Ðầu tư Thuỷ sản Lộc Vàng, bày tỏ: “DN mong muốn đồng hành cùng nhà trường hoàn thiện mô hình Aquaponics, hướng đến tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất, đồng thời tạo điều kiện cho sinh viên thực hành và nhân rộng công nghệ đến người dân”.
Sự đồng hành của DN là mắt xích quan trọng trong hành trình đưa khoa học vào sản xuất. Nhà trường có đội ngũ chuyên môn, DN có điều kiện tổ chức sản xuất và tiếp cận thị trường, còn nông dân là người trực tiếp trải nghiệm, đánh giá hiệu quả. Khi các bên cùng tham gia, công trình nghiên cứu sẽ có cơ hội đi xa hơn.
Theo TS Nguyễn Thanh Sang, từ những thành công bước đầu, thời gian tới, nhà trường sẽ đẩy mạnh nghiên cứu về nuôi tôm, tôm - lúa, nuôi cua, xử lý môi trường và kinh tế biển. Ðồng thời, tăng cường phối hợp với DN, hợp tác xã và người dân, đưa tiến bộ khoa học - công nghệ vào sản xuất, góp phần nâng cao giá trị nông sản, thuỷ sản Cà Mau.
Ðịnh hướng ấy đang được cụ thể hoá bằng các hoạt động hợp tác giữa nhà trường và địa phương. Cuối 9/2026, Trường Ðại học Bạc Liêu cùng Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Cà Mau ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác chiến lược trong thời hạn 5 năm. 6 nhóm nội dung hợp tác tập trung vào nghiên cứu gồm: khoa học và phát triển công nghệ; chuyển giao, ứng dụng và nhân rộng kết quả nghiên cứu; sở hữu trí tuệ và phát triển sản phẩm địa phương; đào tạo nguồn nhân lực; hỗ trợ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo; tổ chức hội nghị, hội thảo và truyền thông khoa học.
Sở Khoa học và Công nghệ sẽ đồng hành cùng nhà trường nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, kết nối DN và tạo điều kiện để giảng viên, sinh viên tiếp cận thực tế, đưa các kết quả khoa học vào sản xuất, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Ông Nguyễn Phương Bắc, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, nhấn mạnh.
Ðó là nền tảng để những ý tưởng trên giảng đường có thêm cơ hội đến với DN, hợp tác xã và nông dân. Có lẽ, thành quả đẹp nhất của khoa học không chỉ nằm trong những tấm bằng khen hay giải thưởng được trao, mà còn hiện diện trong từng vuông tôm, mùa lúa xanh, từng sản phẩm quê hương tăng thêm giá trị và cuộc sống người dân ngày càng khấm khá.

