KHCN dẫn dắt ngành dừa Vĩnh Long hướng xuất khẩu tỉ đô bền vững

Tiến sĩ (TS) Văn Hữu Huệ - Phó giám đốc Sở Nông nghiệp & Môi trường tỉnh Vĩnh Long - đã có cuộc trao đổi với Một Thế Giới chung quanh chuyện Cây dừa.

- Thưa TS, ông đánh giá như thế nào về thực trạng phát triển ngành dừa của tỉnh Vĩnh Long hiện nay?

TS. Văn Hữu Huệ - Ảnh: Văn Kim Khanh

- TS. Văn Hữu Huệ: Cây dừa hiện là một trong những cây trồng chủ lực, có vai trò quan trọng đối với sinh kế và phát triển kinh tế nông thôn của tỉnh. Đến cuối năm 2025, Vĩnh Long có khoảng 119.270 ha dừa, tương đương hơn 22 triệu cây, chiếm trên 50% diện tích dừa cả nước, đứng đầu khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Tổng sản lượng dừa trái của Vĩnh Long ước đạt 1,3 triệu tấn, khoảng 1,1 tỉ quả dừa.

Những năm qua, tỉnh đã tập trung phát triển ngành dừa theo hướng bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu, gắn sản xuất với chế biến và thị trường. Nhiều giải pháp khoa học đã được triển khai như cải tạo vườn dừa lão hóa, phát triển dừa hữu cơ, quản lý sâu bệnh bằng biện pháp sinh học, xây dựng vườn cây đầu dòng và nghiên cứu nhân giống. Nhờ đó, năng suất dừa tương đối ổn định và có xu hướng tăng, từ 10,98 tấn/ha năm 2020 lên 11,95 tấn/ha năm 2025.

Tuy nhiên, sản xuất dừa hiện vẫn còn phân tán, liên kết chuỗi chưa đồng bộ, tỷ lệ diện tích tham gia liên kết mới đạt khoảng 30%. Đây là thách thức lớn nếu muốn nâng cao giá trị gia tăng và phát triển ngành hàng theo chiều sâu.

Dừa tươi ở Vĩnh Long - Ảnh: T.L

- Hoạt động xuất khẩu các sản phẩm từ dừa hiện nay có những thuận lợi và khó khăn gì, thưa ông?

- TS. Văn Hữu Huệ: Nhu cầu thị trường thế giới đối với các sản phẩm từ dừa đang tăng mạnh, nhất là những sản phẩm phục vụ tiêu dùng xanh, thực phẩm lành mạnh và vật liệu thân thiện môi trường. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm từ dừa của tỉnh đạt 451 triệu USD, với thị trường chủ yếu là Hoa Kỳ, Canada, EU, Trung Đông và châu Phi. Năm 2025, ước tính xuất khẩu gần 600 triệu USD.

Tuy nhiên, ngành dừa cũng đối mặt với nhiều khó khăn. Biến động giá nguyên liệu diễn ra mạnh trong năm 2025, có thời điểm giá dừa công nghiệp tăng gấp đôi, khiến doanh nghiệp gặp rủi ro khi đã ký hợp đồng xuất khẩu dài hạn. Do thiếu hụt nguyên liệu, toàn tỉnh phải nhập khẩu khoảng 30 triệu trái dừa công nghiệp trong năm 2025 để phục vụ chế biến. Điều này cho thấy công nghệ chế biến dừa xuất khẩu của ta có bước tiến mạnh và nhu cầu tiêu thụ dừa công nghiệp Vĩnh Long đang tăng cao.

Ngoài ra, các thị trường nhập khẩu lớn ngày càng siết chặt yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn hữu cơ, an toàn thực phẩm và phát thải carbon, buộc ngành dừa phải thay đổi phương thức sản xuất theo hướng minh bạch và bền vững hơn.

Cấy mô để nhân giống dừa chất lượng cao - Ảnh: Lê Hoàng Vũ

- KHCN đang được ứng dụng như thế nào trong chuỗi sản xuất dừa, từ giống đến chế biến sâu phục vụ xuất khẩu?

- TS. Văn Hữu Huệ: KHCN được xem là nền tảng để nâng cao giá trị ngành dừa. Ở khâu giống, tỉnh đã phối hợp với các viện, trường triển khai nghiên cứu chọn tạo giống dừa năng suất cao, chất lượng tốt, ứng dụng nuôi cấy mô, xây dựng hệ thống 105 vườn cây đầu dòng và gần 9.800 cây đầu dòng được công nhận.

Trong canh tác, các mô hình quản lý tổng hợp sâu bệnh bằng sinh học được triển khai rộng rãi, tiêu biểu là chương trình phóng thích bọ đuôi kìm và ong ký sinh để phòng trừ sâu đầu đen, phù hợp với các tiêu chuẩn GAP và hữu cơ. Đến nay, tỉnh có hơn 30.355 ha dừa sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ, chiếm trên 25% diện tích dừa toàn tỉnh.

Ở khâu chế biến, Vĩnh Long hiện có khoảng 151 doanh nghiệp tham gia sản xuất các sản phẩm từ dừa. Một số doanh nghiệp đã đầu tư dây chuyền tự động hóa, công nghệ chiết xuất hiện đại, bảo quản lạnh và kiểm soát chất lượng theo các tiêu chuẩn quốc tế như ISO, HACCP, USDA Organic, EU Organic. Nhờ đó, nhiều sản phẩm chế biến sâu như dầu dừa tinh khiết, sữa dừa, nước dừa đóng lon, mỹ phẩm từ dừa đã nâng cao giá trị xuất khẩu đáng kể.

Một điểm sơ chế dừa trái - Ảnh: Văn Kim Khanh

- Để hiện thực hóa mục tiêu ngành dừa xuất khẩu đạt tỉ đô, Vĩnh Long cần tập trung vào những giải pháp KHCN nào?

- TS. Văn Hữu Huệ: Để đạt mục tiêu xuất khẩu tỉ đô, Vĩnh Long cần tiếp tục tái cấu trúc ngành dừa theo hướng phát triển chuỗi giá trị dựa trên KHCN. Trọng tâm là mở rộng và chuẩn hóa vùng nguyên liệu, phấn đấu đến năm 2030 đạt khoảng 132.000 ha dừa, trong đó 40.000–50.000 ha đạt tiêu chuẩn VietGAP và hữu cơ, gắn với cấp mã số vùng trồng.

Bên cạnh đó, tỉnh sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số toàn chuỗi, từ quản lý vùng trồng, nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc đến thương mại hóa sản phẩm. Việc thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm có hàm lượng khoa học cao, tận dụng phụ phẩm dừa theo mô hình kinh tế tuần hoàn là hướng đi chiến lược.

Khi KHCN được đặt ở vị trí trung tâm, cây dừa không chỉ là cây trồng truyền thống mà sẽ trở thành ngành hàng xuất khẩu có giá trị cao, góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế bền vững của tỉnh Vĩnh Long.

Xin cảm ơn Tiến sĩ!

Văn Kim Khanh