Khi AI đặt ra yêu cầu mới với người thầy

Mô hình lớp học thông minh của cô và trò Trường Tiểu học Trần Nhân Tông (Đông A, Ninh Bình).

Từ công cụ hỗ trợ đến năng lực nghề nghiệp

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang từng bước hiện diện trong hoạt động giáo dục, từ hỗ trợ thiết kế bài giảng, xây dựng học liệu đến kiểm tra, đánh giá và hỗ trợ học sinh.

Tại Ninh Bình, ứng dụng AI trong quản lý, dạy học đã được triển khai bước đầu. Cùng với bồi dưỡng năng lực số, ngành Giáo dục đã chú trọng bồi dưỡng ứng dụng AI cho đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý.

Thời gian tới, ngành Giáo dục tỉnh định hướng khuyến khích ứng dụng AI trong thiết kế bài giảng, kiểm tra, đánh giá, hỗ trợ học sinh và quản trị nhà trường; đồng thời tăng cường đào tạo, bồi dưỡng năng lực sử dụng AI cho cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh.

Với giáo viên, AI có thể hỗ trợ nhiều khâu trong quá trình chuẩn bị và tổ chức dạy học. Tuy nhiên, biết sử dụng một công cụ AI hay tạo nhanh một giáo án chưa đồng nghĩa với việc đã có năng lực sử dụng AI trong hoạt động nghề nghiệp.

Một nội dung do AI tạo ra có thể chưa chính xác, chưa phù hợp với yêu cầu của chương trình, môn học hoặc đặc điểm của học sinh. Giáo viên vì thế vẫn phải là người xác định mục tiêu, lựa chọn công cụ, kiểm chứng thông tin và quyết định nội dung được sử dụng trong bài học.

Một giờ học ứng dụng công nghệ tại Trường THCS Trần Bích San (Nam Định, Ninh Bình).

Cô Nguyễn Thị Mùi, giáo viên Trường Tiểu học Lê Hoàn (xã Liêm Hà), chia sẻ: “AI giúp tôi tiết kiệm khá nhiều thời gian khi tìm kiếm ý tưởng, xây dựng học liệu hoặc gợi ý câu hỏi cho bài dạy. Tuy nhiên, nội dung AI tạo ra không thể sử dụng ngay. Giáo viên vẫn phải kiểm tra độ chính xác, đối chiếu với yêu cầu của chương trình và điều chỉnh cho phù hợp với học sinh. Theo tôi, AI nên là công cụ hỗ trợ, còn quyết định cuối cùng về chuyên môn vẫn phải thuộc về giáo viên”.

Thực tế cũng đặt ra yêu cầu bồi dưỡng sâu hơn. Theo đánh giá của ngành Giáo dục Ninh Bình, mức độ tiếp cận và vận dụng các nền tảng công nghệ số, AI, TEMIS, LMS trong tự bồi dưỡng chuyên môn của một bộ phận nhà giáo còn hạn chế và chưa đồng đều. Hạ tầng công nghệ, thiết bị và năng lực số giữa các cơ sở giáo dục cũng còn chênh lệch.

Cần những tiêu chí để đánh giá đúng

Khi AI tham gia sâu hơn vào hoạt động dạy học, năng lực của giáo viên cũng cần được nhìn rộng hơn kỹ năng sử dụng công cụ.

Trước hết là khả năng đánh giá và kiểm chứng. Giáo viên cần nhận biết thông tin chưa chính xác, nội dung thiếu căn cứ hoặc không phù hợp do AI tạo ra, thay vì sử dụng nguyên trạng sản phẩm của công cụ.

Cùng với đó là yêu cầu sử dụng AI an toàn và có trách nhiệm. Những dữ liệu liên quan đến học sinh, kết quả học tập hay thông tin cá nhân cần được bảo vệ khi sử dụng các nền tảng số. Định hướng của ngành Giáo dục Ninh Bình cũng xác định việc ứng dụng AI phải bảo đảm an toàn, đạo đức, bảo mật dữ liệu và vai trò chủ thể của nhà giáo.

Cô Phạm Thị Ngọ, giáo viên Trường THCS Lương Thế Vinh (phường Nam Định), cho rằng: “Khi sử dụng AI, điều tôi quan tâm là mình có kiểm soát được nội dung công cụ tạo ra hay không. AI có thể gợi ý rất nhanh, nhưng giáo viên phải biết nội dung nào phù hợp với bài học, nội dung nào cần kiểm chứng hoặc chỉnh sửa. Tôi nghĩ nếu được hướng dẫn cụ thể về các mức độ sử dụng AI, từ cơ bản đến nâng cao, giáo viên sẽ biết mình cần học thêm gì thay vì chỉ tự tìm hiểu từng công cụ”.

Từ thực tế này, việc xây dựng chuẩn và công cụ đánh giá năng lực AI cho giáo viên cần đi xa hơn câu hỏi “có biết sử dụng AI hay không”. Điều cần xác định là giáo viên có thể vận dụng AI vào những nhiệm vụ nghề nghiệp nào, ở mức độ nào; có khả năng đánh giá sản phẩm AI; nhận diện được những rủi ro về thông tin, đạo đức và dữ liệu hay không.

Kết quả đánh giá có thể trở thành căn cứ để tổ chức bồi dưỡng sát nhu cầu. Giáo viên mới tiếp cận AI cần những kiến thức, kỹ năng nền tảng; người đã sử dụng thường xuyên có thể cần bồi dưỡng sâu hơn về thiết kế hoạt động học, kiểm tra, đánh giá, hỗ trợ học sinh cũng như an toàn và đạo đức trong sử dụng AI.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với Chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo tỉnh Ninh Bình đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó xác định tăng cường ứng dụng AI trong đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, kiểm tra và đánh giá chất lượng giáo dục.

Khi AI ngày càng hiện diện trong trường học, điều quan trọng không phải là giáo viên chạy theo từng công cụ mới, mà là hình thành năng lực sử dụng AI đúng mục tiêu giáo dục, biết kiểm chứng, làm chủ quyết định chuyên môn và chịu trách nhiệm với cách mình sử dụng công nghệ.