Khi ảo vọng mạng xã hội vỡ vụn nơi pháp đình

Vừa qua, TAND TP HCM mở phiên xét xử phúc thẩm đối với bị cáo Đinh Thị Lan (49 tuổi, còn được biết đến với biệt danh YouTuber Đinh Lan) về tội "Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân" theo điều 331 Bộ Luật Hình sự. Bản án sơ thẩm trước đó đã được tuyên nhưng bị cáo không chấp nhận, khăng khăng cho rằng mình bị "oan".

"Hỏa mù" pháp lý từ những lập luận chắp vá

Bước lên bục khai báo với phong thái của một người từng tự xưng là YouTuber đấu tranh cho công lý, bị cáo Đinh Thị Lan không hề cho thấy sự run rẩy thường thấy của những kẻ đứng trước lằn ranh công lý.

Ngay khi chủ tọa tuyên bố khai mạc phiên tòa, bị cáo Đinh Thị Lan đã tạo ra một tình tiết bất ngờ khi đề nghị HĐXX cho hoãn phiên tòa để có thêm thời gian mời luật sư bào chữa cho mình. Tuy nhiên, yêu cầu này đã không được chấp nhận vì theo chủ tọa, phiên tòa đã được chuẩn bị và tống đạt đúng quy định. Bị cáo hoàn toàn có đủ thời gian và điều kiện để mời người bào chữa từ trước nhưng đã không thực hiện.

Không nao núng, bị cáo Lan bước vào phần tranh luận với vẻ mặt tự tin đầy kiêu hãnh, liên tục đưa ra những lập luận mà bị cáo tự cho là "đúng đắn theo tinh thần cải cách tư pháp". Bị cáo Lan lập luận rằng, theo các quy định mới nhất về cải cách tư pháp mà bị cáo nghiên cứu được, việc TAND khu vực 7 (TP HCM) xét xử sơ thẩm và TAND TP HCM xét xử phúc thẩm vụ án của bị cáo là hoàn toàn sai quy định. Bị cáo lớn tiếng yêu cầu vụ án phải được đưa lên xét xử phúc thẩm tại TAND Tối cao tại TP HCM. Sự tự tin trong cách dùng thuật ngữ pháp lý của bị cáo khiến những người dự khán không khỏi ngỡ ngàng nhưng dưới góc độ pháp lý, đó lại là một sự ngộ nhận tai hại.

Trước những lập luận sai lệch của bị cáo, vị chủ tọa phiên tòa vẫn giữ thái độ điềm tĩnh, phân tích từng nút thắt pháp lý. HĐXX đã viện dẫn cụ thể khoản 31 điều 1 của Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ Luật Tố tụng Hình sự năm 2025 (sửa đổi điều 268 Bộ Luật Tố tụng Hình sự 2015). Theo đó, TAND khu vực có thẩm quyền xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự về tội phạm ít nghiêm trọng, nghiêm trọng và rất nghiêm trọng có mức hình phạt đến một khung nhất định.

Xét trường hợp bị cáo Đinh Thị Lan bị truy tố theo khoản 1 điều 331, mức hình phạt cao nhất là 3 năm tù, thuộc loại tội phạm ít nghiêm trọng. Do đó, việc TAND khu vực 7 xét xử sơ thẩm là hoàn toàn đúng thẩm quyền. Từ đó, theo điều 344 Bộ Luật Tố tụng Hình sự 2015, TAND TP HCM là cấp xét xử phúc thẩm đối với các bản án của tòa án cấp dưới là đúng trình tự, thủ tục. Những dẫn chứng về "cải cách tư pháp" mà bị cáo đưa ra thực chất là sự hiểu sai lệch văn bản pháp luật, cố tình tạo ra một lá chắn pháp lý ảo để trì hoãn việc đối diện với hình phạt.

Không chỉ dừng lại ở việc tranh luận thẩm quyền, phiên tòa tiếp tục nóng lên với những lý lẽ "kêu oan" đầy mâu thuẫn của bị cáo. Bị cáo Lan khẳng định mình không phải là người phát tán 6 video clip xúc phạm bà Nguyễn Phương Hằng (Tổng giám đốc Công ty CP Đại Nam) và ông Huỳnh Uy Dũng (Chủ tịch HĐQT Công ty CP Đại Nam) lên YouTube. "Lá bài" mà bị cáo đưa ra là "Tôi đã bị mất điện thoại vào đêm 28-6-2021 nên không thể là người thực hiện hành vi phát tán".

Bị cáo Đinh Thị Lan tại phiên xét xử phúc thẩm

Bằng chứng thép phủ nhận mọi lời kêu oan

Tuy nhiên, đại diện VKSND TP HCM đã ngay lập tức đưa ra bằng chứng thép từ hồ sơ vụ án. Trong các bản hỏi cung vào tháng 4 và tháng 5-2025, bị cáo từng thừa nhận chính mình đã dùng điện thoại và đèn sáng ba chân để tự ghi hình tại nhà. Tại thời điểm đó, bị cáo khai mình mất điện thoại vào cuối năm 2022 chứ không phải giữa năm 2021 như lời khai tại phiên tòa hôm nay. Sự bất nhất này cho thấy một kế hoạch kêu oan đầy sơ hở.

Khi các lập luận về chứng cứ bị bẻ gãy, bị cáo xoay sang cáo buộc cơ quan điều tra đã "ép cung, nhục hình", buộc bị cáo phải ký vào những biên bản không đúng sự thật. Bị cáo thậm chí còn cho rằng các dữ liệu trong laptop bị thu giữ không phải bằng chứng phạm tội mà là tài liệu bị cáo thu thập để tố cáo hành vi vi phạm của bà Hằng và ông Dũng.

Một lần nữa, HĐXX khẳng định các biên bản ghi cung đều có sự chứng kiến của chính quyền địa phương, bị cáo đều tự đọc và ký xác nhận, không hề có dấu hiệu của việc dùng nhục hình.

Phiên tòa bước vào phần tuyên án trong sự im lặng bao trùm. HĐXX nhận định hành vi của bị cáo Lan là nguy hiểm cho xã hội. Việc sử dụng mạng xã hội để bịa đặt, loan truyền những thông tin sai sự thật về đời tư, bí mật cá nhân của người khác không chỉ xâm phạm nghiêm trọng uy tín, danh dự của họ mà còn gây tác động xấu đến an ninh trật tự và vi phạm trực tiếp Luật An ninh mạng năm 2018.

Tòa cũng chỉ rõ, bị cáo thực hiện hành vi đăng tải nhiều clip vào nhiều thời điểm khác nhau, cấu thành tình tiết tăng nặng là "phạm tội 2 lần trở lên". Mặc dù có nhân thân tốt, chưa có tiền án tiền sự, nhưng với thái độ quanh co chối tội và thiếu thành khẩn, bị cáo đã tự đánh mất cơ hội được hưởng tình tiết giảm nhẹ và sự khoan hồng của pháp luật.

Bản án 1 năm 9 tháng tù (tức 21 tháng tù) mà cấp sơ thẩm đã tuyên được cấp phúc thẩm giữ nguyên. Kết thúc phiên tòa, bị cáo Lan vẫn không nén nổi sự bất mãn, miệng thốt ra những lời thảng thốt về "giám đốc thẩm" như cứu cánh cho sự cố chấp của mình.