Khi biến đổi khí hậu gửi 'hóa đơn' đến Pháp

Mùa hè năm 2026 đang để lại cho nước Pháp một “hóa đơn” mà chính phủ chưa thể tính toán đầy đủ. Nắng nóng cực đoan, hạn hán và những đợt cháy rừng nghiêm trọng tại nhiều khu vực đã gây thiệt hại về nhà cửa, thu nhập, nông nghiệp và cơ sở hạ tầng. Chính phủ Pháp đứng trước yêu cầu vừa phải hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả trước mắt, vừa phải đầu tư để đất nước có khả năng chống chịu tốt hơn trước những mùa hè khắc nghiệt trong tương lai.

Nhưng nguồn lực tài chính dành cho mục tiêu đó lại ngày một hạn hẹp.

Khí hậu trở thành vấn đề ngân sách

Sau các vụ cháy rừng tại khu vực Tây Nam, Thủ tướng Pháp Sébastien Lecornu đã công bố một loạt biện pháp hỗ trợ người dân và doanh nghiệp chịu ảnh hưởng. Tổng chi phí ban đầu được ước tính khoảng 100 triệu euro. Tuy nhiên, đó mới chỉ là phần nổi của tảng băng.

Bộ trưởng Chuyển đổi Sinh thái Monique Barbut ước tính tổng chi phí tức thời của mùa hè khắc nghiệt, bao gồm những ngôi nhà bị phá hủy và thu nhập bị mất, có thể lên tới 10 - 15 tỷ euro, tương đương khoảng 0,5% GDP. Con số này vẫn còn mang tính sơ bộ, bởi thiệt hại kinh tế từ nắng nóng, hạn hán và cháy rừng thường chỉ có thể được xác định đầy đủ sau nhiều tháng.

Tại Pháp, những đợt cháy rừng mùa hè này đã gây thiệt hại nghiêm trọng về nhà cửa, thu nhập, nông nghiệp và cơ sở hạ tầng. Nguồn: Sophie Garcia/EPA

Tuy nhiên, chi phí khí hậu không dừng lại ở việc khắc phục hậu quả. Theo các chuyên gia, nếu Pháp muốn giảm thiểu thiệt hại trong tương lai, nước này phải đầu tư vào hệ thống phòng cháy rừng, quản lý nguồn nước, chống lũ, cơ sở hạ tầng chịu nhiệt, cải tạo nhà ở, hệ thống điều hòa tại các cơ sở công cộng và năng lực ứng phó khẩn cấp.

Đây chính là điểm khiến bài toán trở nên khó khăn. Pháp hiện có hơn 3.500 tỷ euro nợ công. Chi phí vay nợ ngày càng tăng trong khi mức nợ đã vượt xa giới hạn tài khóa của Liên minh châu Âu. Chính phủ đồng thời phải thực hiện cam kết tăng chi tiêu quốc phòng trong những năm tới, trong khi không muốn tăng thuế đáng kể và đã đặt mục tiêu đưa thâm hụt ngân sách từ 5,1% GDP năm ngoái xuống 3% vào năm 2029.

Một bên là yêu cầu cấp bách của khí hậu, bên kia là kỷ luật tài khóa. Cả hai đều không thể trì hoãn.

Không còn là vấn đề môi trường đơn thuần

Trong nhiều năm, chính sách khí hậu tại châu Âu thường được nhìn nhận chủ yếu qua lăng kính giảm phát thải, chuyển đổi năng lượng và thực hiện các mục tiêu xanh. Nhưng những gì xảy ra trong mùa hè năm nay đang làm thay đổi cách nhìn đó. Khí hậu cực đoan đã trở thành một “biến số” trực tiếp trong bài toán tài chính công.

Một vụ cháy rừng lớn đồng nghĩa với chi phí chữa cháy, cứu hộ, hỗ trợ người dân, tái thiết nhà cửa và khôi phục cơ sở hạ tầng. Một đợt hạn hán kéo dài tác động tới nông nghiệp, nguồn nước và giá lương thực. Nắng nóng cực đoan gây thiệt hại đối với năng suất lao động, sức khỏe người dân và hoạt động của doanh nghiệp. Những khoản chi này cuối cùng đều có thể quay trở lại bảng cân đối của nhà nước dưới hình thức này hay hình thức khác.

Thực tế này cho thấy thích ứng với biến đổi khí hậu không còn chỉ là một chương trình dài hạn của ngành môi trường. Nó liên quan trực tiếp tới ngân sách, quy hoạch đô thị, nông nghiệp, y tế, quốc phòng dân sự, bảo hiểm, xây dựng và chính sách xã hội.

Trong khi đó, khó khăn của Pháp không chỉ nằm ở những con số. Chính phủ của Thủ tướng Sébastien Lecornu phải tìm kiếm sự ủng hộ của một Quốc hội phân cực sâu sắc trong bối cảnh đất nước tiến gần cuộc bầu cử Tổng thống. Bất kỳ quyết định nào về tăng thuế, cắt giảm chi tiêu hoặc phân bổ lại ngân sách đều có thể trở thành vấn đề chính trị nhạy cảm.

Trong bối cảnh này, yêu cầu dành thêm hàng chục tỷ euro cho thích ứng khí hậu chắc chắn sẽ phải cạnh tranh với nhiều ưu tiên khác.

Cần một chiến lược toàn diện

Thượng nghị sĩ Jean-François Husson, người giám sát ngân sách tại Thượng viện Pháp đã lên tiếng cảnh báo rằng Chính phủ cần một chiến lược tổng thể thay vì tiếp tục đưa ra những khoản chi hoặc tuyên bố riêng lẻ sau mỗi thảm họa.

“Chúng ta cần ứng phó với các sự kiện liên quan đến khí hậu, nhưng trước hết, chúng ta cần một cuộc đánh giá chiến lược toàn diện về các nguồn lực đã được phân bổ và những lời hứa đã đưa ra liên quan đến việc chống cháy rừng. Chúng ta đang quá quen với việc đưa ra những tuyên bố mà không đi kèm với kết quả, trong khi đó, mức nợ công ngày càng tăng cao”, ông Jean-François Husson nhấn mạnh.

Lời kêu gọi này không phân biệt đảng phái. Nghị sĩ Eric Coquerel, người đứng đầu Ủy ban tài chính cánh tả tại Quốc hội Pháp cũng đã yêu cầu Chính phủ khẩn trương trình lên Quốc hội bản dự thảo ngân sách năm nay đã được sửa đổi để giải quyết nhu cầu về nguồn kinh phí bổ sung.

Theo các nghị sĩ Pháp, nếu chính sách khí hậu chỉ được triển khai theo kiểu “chữa cháy” sau mỗi đợt thiên tai, ngân sách sẽ luôn ở thế bị động. Nhà nước phải liên tục huy động tiền khẩn cấp, trong khi lại không có đủ nguồn lực cho các khoản đầu tư dài hạn nhằm giảm rủi ro. Ngược lại, một chiến lược thích ứng được xây dựng từ trước có thể cho phép chính phủ xác định khu vực dễ tổn thương, ưu tiên đầu tư và phân bổ chi phí theo nhiều năm.

Nỗ lực đi tìm lời giải

Một trong những ý tưởng gây chú ý hiện nay ở Pháp là có thể sử dụng một phần nguồn tiết kiệm tư nhân để tài trợ cho các dự án thích ứng với biến đổi khí hậu.

Pháp là một trong những quốc gia có tỷ lệ tiết kiệm hộ gia đình tương đối cao tại châu Âu. Trong khi đó, lượng tiền nhàn rỗi của người dân phần lớn không được đưa vào các kênh đầu tư dài hạn như cổ phiếu và trái phiếu. Vì vậy, một nhóm khoảng 50 nghị sĩ đang thúc đẩy đề xuất huy động 50 tỷ euro từ nguồn tiết kiệm tư nhân để đầu tư vào các công trình thích ứng khí hậu, từ cải tạo tòa nhà chống nóng tới tăng cường hệ thống phòng chống lũ.

Về lý thuyết, đây là một hướng đi hấp dẫn: thay vì chỉ dựa vào ngân sách đang chịu áp lực, nhà nước có thể huy động một phần nguồn lực tài chính trong xã hội cho những khoản đầu tư mang tính dài hạn. Nhưng đây không phải giải pháp đơn giản. Các khoản tiết kiệm này vốn đã được sử dụng để tài trợ cho những dự án công, đặc biệt là nhà ở xã hội. Việc chuyển hướng dòng tiền sang các lĩnh vực khác có thể tạo ra những tác động dây chuyền.

Bên cạnh đó, chính sách huy động tiết kiệm tư nhân phải bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, minh bạch và lợi ích hợp lý cho người gửi tiền. Nếu không, nó có thể nhanh chóng trở thành một vấn đề chính trị.

Vì vậy theo các chuyên gia, tiền tiết kiệm tư nhân có thể là một phần của lời giải ở Pháp, nhưng khó có thể thay thế cho cải cách tài khóa căn bản.

Phép thử đối với năng lực quản trị

Mùa hè năm 2026 có thể chỉ là một lát cắt trong xu hướng dài hạn. Nhưng chính những sự kiện như vậy đang buộc các chính phủ châu Âu phải nhìn nhận biến đổi khí hậu không còn là vấn đề của vài thập kỷ tới.

Đối với Pháp, đây là phép thử kép. Một mặt, nước này phải bảo đảm kỷ luật tài khóa, giảm thâm hụt và kiểm soát nợ công. Mặt khác, Paris phải tăng đầu tư để thích ứng với một khí hậu ngày càng cực đoan. Hai mục tiêu này không loại trừ nhau, nhưng để dung hòa chúng, các chuyên gia nhấn mạnh Pháp cần một chiến lược dài hạn, minh bạch và có thứ tự ưu tiên rõ ràng. Nếu chỉ phản ứng sau mỗi mùa hè khắc nghiệt, chi phí sẽ ngày càng lớn và ngân sách sẽ luôn chạy sau khủng hoảng, trong khi nếu đầu tư quá ít hôm nay, nhà nước có thể phải trả giá đắt hơn vào ngày mai.

Chính vì vậy, những gì được bàn đến ở Pháp hiện nay sẽ không chỉ là câu chuyện về những cánh rừng cháy, những cánh đồng khô hạn hay những ngày nhiệt độ phá kỷ lục. Đó còn là câu chuyện về cách một trong những nền kinh tế lớn nhất châu Âu lựa chọn sử dụng ngân sách, trong một thời đại mà biến đổi khí hậu đang dần trở thành một khoản nợ phải thanh toán ngay trong hiện tại.