Khi các plugin Cowork đe dọa sự tồn vong của phần mềm cũ

Anthropic phát hành các plugin "Cowork" khiến các hãng phần mềm lo sợ

Thị trường chứng khoán toàn cầu vừa trải qua một tuần lễ đầy biến động và cảm xúc, nơi hàng tỉ USD giá trị vốn hóa của những "gã khổng lồ" ngành phần mềm như Salesforce, Adobe hay các công ty cung cấp công cụ quản lý doanh nghiệp đã bốc hơi chỉ trong vài phiên giao dịch ngắn ngủi. Điều đáng nói là sự hoảng loạn này không bắt nguồn từ những tin tức vĩ mô như suy thoái kinh tế hay căng thẳng địa chính trị, mà lại khởi phát từ một sự kiện ra mắt sản phẩm công nghệ tưởng chừng như vô hại.

Giới đầu tư Phố Wall, với bản năng nhạy bén trước những thay đổi mang tính cấu trúc, đã ngay lập tức nhận ra một sự thật đáng sợ đang hiển hiện: Các công cụ như plugin Cowork không sinh ra để giúp con người sử dụng phần mềm tốt hơn, mà chúng được thiết kế để thay thế hoàn toàn nhu cầu tương tác với các phần mềm đó.

Khi AI có tay, có chân và quyền tự quyết

Để hiểu được nỗi sợ hãi của thị trường, trước hết chúng ta cần phân biệt rõ ràng sự tiến hóa vượt bậc từ các mô hình chatbot thụ động sang các tác tử AI (AI Agents). Những thế hệ AI trước đây, điển hình như các phiên bản ChatGPT đời đầu, hoạt động dựa trên cơ chế chờ đợi lệnh. Chúng giống như những cuốn từ điển sống hay những nhà tư vấn thông thái nhưng bị "trói chân" trong một khung chat.

Chúng chỉ có thể trả lời khi bạn đặt câu hỏi và hoàn toàn bất lực trong việc can thiệp vào thế giới bên ngoài. Tuy nhiên, với sự ra đời của các plugin Cowork, Anthropic đã phá vỡ xiềng xích đó, biến mô hình AI Claude của họ từ một tư vấn viên thụ động thành một nhân viên thực thụ có khả năng hành động.

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở quyền tự quyết và khả năng thao tác. Các plugin Cowork cho phép AI kết nối trực tiếp vào môi trường làm việc số của doanh nghiệp, từ hệ thống email, lịch làm việc, các tệp dữ liệu đám mây cho đến các phần mềm quản lý quan hệ khách hàng (CRM). Nó không chỉ "đọc" và "hiểu" dữ liệu mà còn có "tay" và "chân" dưới dạng các API để thực thi công việc.

Hãy hình dung một quy trình làm việc điển hình trước đây: Khi nhận được email phàn nàn từ khách hàng, nhân viên phải mở phần mềm CRM để kiểm tra lịch sử mua hàng, mở Excel để tính toán lại báo giá đền bù, mở Word để soạn thảo hợp đồng sửa đổi và cuối cùng là quay lại email để gửi phản hồi. Đó là một chuỗi các thao tác thủ công rời rạc trên nhiều nền tảng khác nhau.

Nay với plugin Cowork, AI có thể tự động thực hiện toàn bộ chuỗi tác vụ đó một cách liền mạch mà không cần con người can thiệp vào từng bước nhỏ. Nó tự động phát hiện email đến, tự truy xuất dữ liệu khách hàng, tự tính toán phương án tối ưu và soạn thảo văn bản hoàn chỉnh. Con người lúc này chỉ đóng vai trò là người bấm nút "Duyệt" cuối cùng.

Điểm đáng sợ hơn cả là khả năng thấu hiểu ngữ cảnh sâu sắc và hoạt động ngầm của các tác nhân này. Chúng không cần bạn phải ra lệnh từng chút một. Thay vào đó, chúng quan sát cách dòng chảy công việc diễn ra trong doanh nghiệp, học hỏi quy trình và chủ động đề xuất thực hiện các tác vụ trước cả khi bạn kịp nghĩ đến.

Nó không còn là một công cụ vô tri nữa, mà đã trở thành một "nhân viên tập sự" với siêu năng lực xử lý thông tin, làm việc 24/7 và ngày càng thông minh hơn qua mỗi lần tương tác. Chính khả năng "tự hành" này đã xóa nhòa ranh giới giữa người sử dụng phần mềm và phần mềm, đặt ra câu hỏi lớn về vai trò của các ứng dụng trung gian.

Tại sao mô hình SaaS truyền thống bỗng trở nên lỗi thời?

Sự bán tháo ồ ạt cổ phiếu phần mềm trên Phố Wall không phải là phản ứng thái quá của đám đông, mà là sự thức tỉnh tàn khốc của giới đầu tư trước nguy cơ sụp đổ của một mô hình kinh doanh đã thống trị suốt hai thập kỷ qua: Phần mềm như một dịch vụ (SaaS). Trong nhiều năm, các công ty công nghệ đã kiếm bộn tiền nhờ mô hình "tính phí theo đầu người". Doanh nghiệp càng có nhiều nhân viên, họ càng phải mua nhiều tài khoản phần mềm. Nhưng khi AI Agents xuất hiện và có thể đảm nhận khối lượng công việc của mười nhân sự, nhu cầu mua tài khoản cho con người sẽ giảm sút nghiêm trọng.

Vấn đề còn sâu xa hơn nằm ở sự dịch chuyển giá trị trong chuỗi cung ứng công nghệ. Trước đây, giá trị nằm ở "Lớp ứng dụng" (Application Layer, tức là giao diện người dùng (UI) hào nhoáng mà chúng ta tương tác hằng ngày. Các công ty như Salesforce, Asana hay Jira sống nhờ việc tạo ra các giao diện trực quan để con người nhập liệu và quản lý quy trình.

Tuy nhiên, khi một tác tử AI có thể kết nối trực tiếp vào cơ sở dữ liệu thô (Data Layer) và xử lý thông tin bằng trí tuệ của mình (Model Layer), thì vai trò của lớp giao diện trung gian trở nên thừa thãi. Tại sao doanh nghiệp phải trả hàng nghìn USD mỗi tháng cho một phần mềm quản lý dự án cồng kềnh với hàng tá nút bấm, khi mà AI của Anthropic có thể tự động điều phối công việc, cập nhật tiến độ và báo cáo rủi ro chỉ bằng cách "đọc" và phân tích các đoạn chat trong Slack hay Microsoft Teams của nhân viên?

Giới đầu tư nhận ra rằng các phần mềm SaaS truyền thống đang đứng trước nguy cơ trở thành những "cơ sở dữ liệu thụ động" (dumb databases) thay vì là trung tâm điều hành doanh nghiệp. Giá trị thặng dư đang chảy mạnh về phía các công ty sở hữu mô hình AI nền tảng như Anthropic hay OpenAI, những kẻ nắm giữ "bộ não" thực sự của quy trình làm việc. Các ứng dụng phần mềm từng được coi là hào lũy kinh tế vững chắc nay bỗng trở nên mong manh như những tòa lâu đài cát trước cơn sóng thần AI.

Một công ty chuyên cung cấp phần mềm kế toán sẽ ra sao khi AI có thể tự động đối soát hóa đơn, nhập liệu vào sổ sách và lập báo cáo thuế chỉ trong tích tắc mà không cần một giao diện người dùng nào? Sự hoảng loạn của thị trường chính là sự thừa nhận rằng kỷ nguyên của những phần mềm công cụ đơn lẻ đang đi đến hồi kết.

Tương lai của công việc và cuộc đua sinh tồn mới

Trước áp lực sinh tồn này, các ông lớn phần mềm cũ không thể ngồi yên chờ chết. Chúng ta đang chứng kiến một cuộc chạy đua vũ trang khốc liệt chưa từng có với phương châm "Thích nghi hay là chết". Các tập đoàn công nghệ buộc phải lựa chọn giữa hai con đường: hoặc tự xây dựng hệ thống tác tử của riêng mình để tích hợp sâu vào sản phẩm, như cách Microsoft đang nỗ lực với Copilot, hoặc chấp nhận lùi về sau, trở thành hạ tầng dữ liệu cho các mô hình AI của bên thứ ba khai thác. Ranh giới giữa đối tác và đối thủ chưa bao giờ mong manh đến thế.

Mô hình kinh doanh của ngành công nghệ cũng đang đứng trước ngưỡng cửa của sự chuyển dịch từ "Phần mềm như một dịch vụ" sang "Dịch vụ như một dịch vụ" (Service as a Service). Trong tương lai gần, doanh nghiệp sẽ không còn muốn trả tiền để mua công cụ viết mã, họ sẽ muốn trả tiền cho "kết quả là một tính năng đã được lập trình xong" do AI thực hiện. Tư duy mua bán sẽ chuyển từ việc mua "cái cày" sang mua "lúa gạo". Điều này đòi hỏi các công ty công nghệ phải định nghĩa lại hoàn toàn giá trị cốt lõi mà họ mang lại cho khách hàng.

Đối với thị trường lao động, làn sóng này không chỉ thay thế phần mềm, mà nó thay thế cả những quy trình công việc lặp đi lặp lại vốn là "nồi cơm" của hàng triệu nhân viên văn phòng. Vai trò của con người sẽ buộc phải chuyển dịch từ người trực tiếp thực hiện sang người giám sát và ra quyết định cho các đội quân AI Cowork này. Chúng ta sẽ không còn được trả lương để nhập liệu hay tổng hợp báo cáo, mà được trả lương để thẩm định chất lượng đầu ra của AI và đưa ra các quyết định chiến lược dựa trên những dữ liệu đó.

Tóm lại, sự kiện Anthropic tung ra các plugin Cowork không chỉ là một cột mốc công nghệ đơn thuần, mà là một điểm uốn quan trọng của nền kinh tế số. Cơn bán tháo trên thị trường chứng khoán chỉ là phản ứng hoảng loạn đầu tiên của nỗi sợ hãi trước sự thay đổi không thể đảo ngược.

Kỷ nguyên mà con người phải học cách sử dụng phần mềm sắp kết thúc, nhường chỗ cho một kỷ nguyên mới nơi phần mềm phải học cách tự làm việc phục vụ con người. Cuộc cách mạng này sẽ tàn khốc với những doanh nghiệp chậm chân và những nhân sự từ chối đổi mới, nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội khổng lồ cho những ai biết tận dụng sức mạnh của những "đồng nghiệp AI" mới này để bứt phá.

Bùi Tú