Khi dân biết, dân bàn, dân đồng thuận

Người dân bản Tìa Ló, xã Pu Nhi nêu nguyện vọng được chuyển đổi giống cây trồng tại một buổi làm việc với lãnh đạo xã.

Núa Ngam hiện có 12 thôn, bản. Địa bàn rộng, dân cư phân bố ở nhiều khu vực nên việc đưa thông tin đến đúng người, đúng thời điểm rất quan trọng. Tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã, các thủ tục theo từng lĩnh vực được niêm yết công khai, đồng thời phổ biến trên nền tảng số. Người dân có thể chủ động tìm hiểu thành phần hồ sơ, trình tự, thời gian giải quyết, mức lệ phí và nơi liên hệ khi có vướng mắc. Theo số liệu công khai trên Trang thông tin điện tử xã, từ tháng 7/2025 đến tháng 7/2026, Trung tâm tiếp nhận hơn 4.100 hồ sơ, trả kết quả gần 4.100 hồ sơ, tỷ lệ giải quyết đúng hạn đạt 99,96%. Ông Trần Phương Nam, Phó Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Núa Ngam cho biết, bên cạnh công khai thủ tục, quy trình, thành phần hồ sơ và thời gian giải quyết, cán bộ trực tiếp hướng dẫn những nội dung người dân chưa rõ để họ chủ động thực hiện.

Ở các bản, thông tin được chuyển tải theo cách gần gũi hơn. Tại bản Ten Núa, lịch họp, sinh hoạt cộng đồng, công việc chung, an ninh trật tự, phòng cháy, an toàn giao thông hay cảnh báo thủ đoạn lừa đảo... được thông báo bằng nhiều hình thức. Theo ông Lò Văn Chấp, Trưởng bản Ten Núa, việc nào cần bàn thì tổ chức họp để bà con trao đổi; nội dung phù hợp thông báo trên loa truyền thanh; vấn đề liên quan trực tiếp từng gia đình, trưởng bản và cán bộ gặp gỡ, giải thích cụ thể. Qua những cuộc họp, trao đổi trực tiếp, thông tin không chỉ đi từ chính quyền đến người dân mà còn có chiều ngược lại. Cán bộ biết bà con đang quan tâm, băn khoăn điều gì để giải thích, xử lý. Như vậy, công khai không chỉ để “dân biết” mà còn tạo điều kiện để “dân nói”.

Từ biết đến đồng thuận còn một bước quan trọng: Người dân phải hiểu chủ trương liên quan thế nào đến sinh kế và cuộc sống của mình. Câu chuyện phát triển cà phê, mắc ca tại xã Na Son là một ví dụ. Ngay từ đầu tháng 4/2026, xã tổ chức các cuộc họp tại bản, tổ dân cư để thông tin về chủ trương phát triển hai loại cây này, chính sách hỗ trợ, kỹ thuật chăm sóc, vốn đầu tư, thị trường tiêu thụ và những rủi ro có thể gặp phải. Những băn khoăn được cán bộ chuyên môn trực tiếp giải đáp trước khi bà con quyết định tham gia.

 Ông Thào A Di, bản Keo Lôm cho rằng, khi những việc của bản được thông báo rõ ràng, người dân yên tâm hơn. Với việc trồng cà phê, mắc ca, bà con được giải thích cụ thể tham gia sẽ được hưởng gì, phải thực hiện như thế nào; hiểu rõ rồi mới quyết định đăng ký. Theo báo cáo 9 tháng năm 2026, Na Son đã trồng mới hơn 361ha cà phê và 50ha mắc ca xen canh. Phía sau mỗi héc-ta là đất sản xuất, vốn đầu tư, công lao động và nguồn thu của từng gia đình. Vì vậy, vận động người dân chuyển đổi cây trồng không thể chỉ nói đến lợi ích mà cần thông tin cả chi phí, kỹ thuật, đầu ra và những rủi ro để bà con cân nhắc trước khi quyết định. Khi đó, người dân không đơn thuần tiếp nhận chủ trương mà trực tiếp lựa chọn và tham gia thực hiện.

Việc công khai, bàn bạc càng cần thiết đối với những chương trình, dự án tác động trực tiếp đến đất đai, tài sản và sinh kế.

Tại xã Pu Nhi, Dự án Nhà máy điện mặt trời Điện Biên 1 có 69 hộ dân và 2 tập thể bị ảnh hưởng, với tổng diện tích đất thu hồi hơn 740.000m2. Đến ngày 5/8/2026, xã đã chi trả hơn 6,8 tỷ đồng tiền bồi thường, hỗ trợ cho 31 hộ dân tại bản Pu Cai. Mỗi phương án, diện tích và mức bồi thường đều liên quan trực tiếp đến quyền lợi từng gia đình, nên việc công khai và giải thích rõ ràng là điều không thể thiếu. Ông Nguyễn Đình Minh, Phó Chủ tịch UBND xã Pu Nhi cho biết, những công việc liên quan trực tiếp đến người dân xã chúng tôi thì người dân phải được biết, được bàn và được tham gia. Công khai đầy đủ giúp người dân hiểu chủ trương, chính sách và trách nhiệm của mình, đồng thời giúp chính quyền nhận được sự phối hợp, giám sát trong quá trình thực hiện. Pu Nhi hiện có 1.978 hộ với 10.101 nhân khẩu. Trong năm 2026, phương án sắp xếp các bản theo hướng giảm từ 25 xuống 16 bản cũng được địa phương đưa ra xem xét, lấy ý kiến và nhận được sự đồng thuận cao trong nhân dân. Đây không đơn thuần là thay đổi số lượng hay tên gọi mà liên quan trực tiếp đến tổ chức và sinh hoạt cộng đồng, vì vậy người dân cần được tham gia ngay từ quá trình chuẩn bị.

Thực tế cho thấy, một văn bản được niêm yết chưa chắc người dân đã hiểu; một cuộc họp được tổ chức cũng chưa chắc đã có sự bàn bạc thực chất. Công khai cần đi cùng giải thích, đối thoại và phản hồi. Người dân không chỉ cần biết “chính quyền sẽ làm gì” mà còn cần biết việc đó ảnh hưởng thế nào đến mình, quyền lợi và trách nhiệm ra sao, ý kiến của mình được tiếp thu như thế nào. Nhìn từ Núa Ngam, Na Son đến Pu Nhi, mỗi địa phương có một công việc khác nhau nhưng đều cho thấy một điều: Đồng thuận không đơn giản là mọi người cùng nói “đồng ý”. Có những băn khoăn, thậm chí ý kiến khác nhau là bình thường khi một chủ trương tác động đến quyền lợi, sinh kế của nhiều gia đình. Quan trọng là những ý kiến ấy được nói ra, được lắng nghe, giải thích và xử lý thỏa đáng.

Khi dân được biết từ đầu, được bàn những việc liên quan trực tiếp đến mình và được giám sát quá trình thực hiện, sự đồng thuận mới có nền tảng bền vững. Khi ấy, chủ trương đi vào cuộc sống không chỉ bằng sự vận động của chính quyền mà bằng chính sự tham gia chủ động của người dân.