Khi di sản hòa cùng trái tim người trẻ

Xẩm đến trường - tương tác, kết nối cảm xúc

Cuối năm 2025, nghệ sĩ Soobin Hoàng Sơn cùng SS Label và Trung tâm Xúc tiến Quảng bá di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam (VICH) đã chính thức khởi động dự án “Xẩm đến trường”.

Đây là dự án mang tính giáo dục văn hóa, đưa tiếng đàn, tiếng hát mộc mạc của xẩm qua các trường học trên khắp ba miền Bắc - Trung - Nam, mở ra cơ hội để học sinh, sinh viên được tiếp cận, thấu hiểu và thêm tự hào về một loại hình nghệ thuật độc đáo của dân tộc.

Trong chương trình, các nghệ nhân không chỉ chia sẻ về lịch sử, giá trị và tinh thần của xẩm, mà còn làm nổi bật vai trò của nghệ thuật này trong đời sống văn hóa dân gian. Đặc biệt, sinh viên được trực tiếp trải nghiệm, cầm sênh, gõ phách và nhập vai nghệ nhân. Chính sự tương tác này tạo ra kết nối cảm xúc mạnh mẽ, giúp người trẻ hiểu và yêu di sản.

"Xẩm đến trường" mở ra cơ hội để học sinh, sinh viên được tiếp cận, thấu hiểu và thêm tự hào về một loại hình nghệ thuật độc đáo của dân tộc. Ảnh: VICH

Sự kiện mở đầu dự án thu hút hàng trăm sinh viên tham dự, thưởng thức những tiết mục xẩm và tìm hiểu sâu hơn về loại hình nghệ thuật này. Điểm nhấn của sự kiện là phần trình diễn một trích đoạn từ tiết mục “Mục hạ vô nhân” của ca sĩ Soobin, người khởi xướng và là đại sứ dự án. Trước đó, tháng 11/2025, ca sĩ Soobin ra mắt MV “Mục hạ vô nhân”, khai thác chất liệu xẩm theo hướng hiện đại và gây sốt trên các nền tảng số. Khác với phiên bản MV, phần trình diễn trước sinh viên mang đến cảm giác mộc mạc, sâu lắng, giàu cảm xúc.

Nam ca sĩ Soobin cho biết: “Khởi nguồn từ ‘Mục hạ vô nhân’, hành trình ‘Xẩm đến trường’ đã chính thức được khởi động. Với Soobin, đó không chỉ là một dự án, mà còn là niềm tự hào khi được góp phần đưa những giá trị nghệ thuật xưa tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay”.

Đồng hành với dự án, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Quảng bá di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam (VICH) Đinh Thảo cho biết, năm 2025, VICH đã thực hiện các chương trình đưa nghệ thuật xẩm đến học sinh từ tiểu học đến trung học phổ thông. “Xẩm đến trường” đặc biệt hơn ở chỗ tạo ra sự đan xen thú vị giữa nghệ nhân và nghệ sĩ, giữa tinh thần truyền thống và năng lượng của tuổi trẻ.

Sự xuất hiện của những nghệ sĩ có sức ảnh hưởng giúp nghệ thuật truyền thống trở nên gần gũi, dễ thu hút và lan tỏa hơn với công chúng. Mỗi điểm dừng chân của dự án được kỳ vọng là một hạt mầm văn hóa được gieo vào tâm hồn thế hệ trẻ, để từ đó tình yêu với di sản dân tộc được nảy nở và lan tỏa.

Khẳng định bản sắc Việt trên bản đồ âm nhạc

Dự án “Xẩm đến trường” tiếp nối xu hướng ngày càng rõ nét trong đời sống âm nhạc Việt Nam: nghệ sĩ trẻ tìm về di sản để sáng tạo. Trong vài năm gần đây, nhiều nghệ sĩ đã thử nghiệm kết hợp nhạc dân gian với pop, rap, EDM… nhằm tạo ra sản phẩm vừa mang tính giải trí, vừa có chiều sâu văn hóa. Điểm chung của các dự án này là tạo ra một xu hướng văn hóa: đưa di sản vào đời sống đương đại bằng ngôn ngữ nghệ thuật trẻ trung, dễ tiếp cận.

Ca sĩ Soobin Hoàng Sơn và các thành viên dự án cùng sinh viên tại sự kiện khởi động “Xẩm đến trường”. Ảnh: VICH

Nhiều chuyên gia cho rằng, điều này giúp di sản có sức sống mới, tránh tình trạng bị lãng quên. Người trẻ vốn quen với âm nhạc hiện đại, khi tiếp xúc với xẩm, quan họ, ca trù… qua lăng kính mới sẽ dễ dàng cảm nhận và yêu thích hơn.

Dù đứng trước thách thức về việc cân bằng giữa bảo tồn và sáng tạo, nhưng đây là cơ hội lớn để xây dựng thương hiệu nghệ sĩ gắn liền với các giá trị văn hóa dân tộc. Nếu nhiều nghệ sĩ cùng chung tay, xu hướng này sẽ tạo nên một nền âm nhạc Việt Nam vừa hiện đại, vừa mang nét đặc sắc riêng có.

Sự đồng hành và hưởng ứng của khán giả trẻ cho thấy nghệ sĩ hoàn toàn có thể trở thành nhịp cầu gìn giữ và lan tỏa di sản bằng chính sự sáng tạo của mình. Khi âm nhạc vượt ra khỏi ranh giới giải trí để trở thành tiếng nói khẳng định bản sắc, di sản sẽ tiếp tục sống trong nhịp thở của tuổi trẻ, đồng thời tiếp sức cho nghệ sĩ Việt tự tin khẳng định vị thế trên bản đồ âm nhạc thế giới.

Ngọc Phương