Khi hàng xóm thành... đối thủ

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy trong không ít vụ việc khi được đưa lên UBND phường, tổ hòa giải, công an khu vực thì mâu thuẫn đã âm ỉ từ lâu. Có trường hợp chỉ vì chuyện tiếng ồn, rác thải hay lối đi chung… mà 2 gia đình cắt đứt quan hệ, thậm chí xảy ra xô xát, ảnh hưởng đến an ninh, trật tự khu dân cư.

Từ bức xúc dồn nén đến lao lý

Tại một chung cư thuộc phường Tây Thạnh (TP HCM), việc một quán ăn nhóm bếp than tổ ong lúc 5 giờ sáng đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống cư dân. Khói từ tầng trệt theo gió bao trùm các tầng trên, ám vào khu vực cầu thang và nhà dân. Dù ban đầu thông cảm cho hoàn cảnh mưu sinh, nhưng trước tình trạng ô nhiễm kéo dài đe dọa sức khỏe, sự bức xúc của cư dân đã thay thế cho lòng trắc ẩn.

Tương tự, tại phường Tân Bình, chị T. buộc phải báo chính quyền vì tiếng trống tập luyện liên tục trong khung giờ 21-22 giờ. Chị T. cho biết dù muốn giữ hòa khí nhưng sự "tra tấn" âm thanh dai dẳng vào giờ nghỉ ngơi đã vượt quá giới hạn chịu đựng. Cùng cảnh ngộ, anh H. (phường An Nhơn) cũng phải trích xuất camera, gửi clip cho UBND phường để xử lý hàng xóm vì mâu thuẫn liên quan đến chất thải vật nuôi.

Theo một cán bộ phường An Nhơn, khi người dân tìm đến tổ hòa giải hay công an, mâu thuẫn thường đã bị đẩy lên đỉnh điểm. Vấn đề cốt lõi lúc này là cảm giác bị xâm phạm quyền sống yên ổn. Nhiều đương sự chỉ thực sự hối tiếc khi vụ việc đã bị hành chính hóa, thậm chí dẫn đến hậu quả hình sự.

Thực tế đã chứng minh, không ít va chạm sinh hoạt nhỏ đã dẫn đến những bản án nặng nề. Luật sư Phạm Văn Thạnh, Đoàn Luật sư TP HCM, dẫn chứng vụ án "Cố ý gây thương tích" tại phường Thạnh Xuân. Xuất phát từ việc cự cãi chuyện trẻ con đá bóng ở lối đi chung, hai bên đã dùng hung khí giải quyết. Hậu quả, ông S. lãnh 1 năm tù, ông T. 2 năm tù. Sau phiên tòa, dù ông S. kháng cáo xin hưởng án treo do hoàn cảnh đơn thân, bệnh tật, nhưng bản án tù giam vẫn là cái kết chua xót, chấm dứt hoàn toàn tình nghĩa xóm giềng.

Anh H. cắt đoạn clip từ camera an ninh để làm bằng chứng phản ánh hành vi của người hàng xóm

Truy sát hàng xóm vì tiếng ồn

Thực tế xét xử tại TAND TP HCM cho thấy các vụ án hình sự xuất phát từ mâu thuẫn hàng xóm đang diễn biến phức tạp. Điển hình là phiên tòa sơ thẩm tháng 8-2025, xét xử bị cáo Huỳnh Tấn Đạt (SN 1983) về tội "Giết người".

Theo cáo trạng, mâu thuẫn bắt nguồn từ việc gia đình ông N.V.H (hàng xóm sát vách) thường xuyên gây ồn ào khiến Đạt mất ngủ. Đỉnh điểm vào sáng 10-10-2023, Đạt dùng dao truy sát ông H. Nạn nhân may mắn thoát chết nhờ sự can ngăn kịp thời của người dân.

Tại tòa, Đạt khai bị mất ngủ 6 ngày liền, dù từng nhờ công an can thiệp nhưng không cải thiện nên nảy sinh ý định "tự giải quyết". Hậu quả, Đạt lãnh án 13 năm tù và phải bồi thường hơn 216 triệu đồng. Bản án là lời cảnh tỉnh nghiêm khắc, song không thể xóa nhòa ký ức kinh hoàng tại khu dân cư.

Trao đổi về vấn đề này, thạc sĩ Nguyễn Thị Hải Yến, chuyên gia giáo dục, nhận định bi kịch phần lớn do thiếu kỹ năng đối thoại trong không gian đô thị đặc thù. Khi lối sống biệt lập, thiếu cơ chế giao tiếp, xung đột là tất yếu. Bà Yến cho rằng pháp luật chỉ phân định đúng sai chứ không thể hàn gắn tổn thương.

Về giải pháp, chuyên gia nhấn mạnh cốt lõi nằm ở ý thức tự điều chỉnh của mỗi cá nhân. Việc tôn trọng không gian chung qua các hành động nhỏ như vặn nhỏ loa, giữ gìn vệ sinh... sẽ hiệu quả hơn nhiều so với việc chờ đợi chính quyền can thiệp. Bởi lẽ, khi tình làng nghĩa xóm đã sứt mẻ, dù thắng hay thua trước tòa, cả hai bên đều là người thất bại.

Bài và ảnh: TRẦN THÁI