Khi người Hà Nội trở về mùa Thu lịch sử nhờ công nghệ thực tế ảo VR

Bằng công nghệ VR, công chúng có cơ hội trở về Quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945, sống trong không khí thiêng liêng của thời khắc Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Bản Tuyên ngôn Độc lập. Không chỉ là trải nghiệm công nghệ, chương trình còn gợi mở hướng đi mới trong việc phát huy giá trị lịch sử, văn hóa bằng những phương thức sáng tạo của thời đại số.

Khi lịch sử không chỉ được nghe, đọc mà còn được trải nghiệm

Phố sách Hà Nội trở thành điểm hẹn văn hóa đặc biệt với chương trình "Trở về thời khắc thiêng liêng", diễn ra trong hai ngày 10 - 11/10/2026. Ngay từ sáng 10/10, đông đảo người dân đã đến tham gia hành trình trở về Quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945 thông qua công nghệ thực tế ảo (VR).

Chương trình trải nghiệm thực tế ảo "Trở về thời khắc thiêng liêng" tại Phố sách Hà Nội. Ảnh: Xuân Đào

Với kính thực tế ảo cùng không gian hình ảnh, âm thanh được tái hiện sống động, người trải nghiệm có cảm giác như đang hiện diện giữa dòng người dự lễ, hướng về lễ đài, lắng nghe Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Một dấu mốc trọng đại của dân tộc vốn được biết đến qua sách giáo khoa, phim tư liệu và những câu chuyện lịch sử nay được tiếp cận bằng hình thức trực quan, giàu tính tương tác và cảm xúc.

Điều đáng chú ý là công nghệ không chỉ giúp người xem quan sát sự kiện từ bên ngoài mà còn tạo cảm giác được hòa mình vào không gian lịch sử. Những chuyển động của đám đông, âm thanh vang vọng và không khí hào hùng của ngày độc lập góp phần đưa quá khứ đến gần hơn với đời sống hôm nay.

Việc lựa chọn Phố sách Hà Nội làm địa điểm tổ chức mang ý nghĩa riêng. Đây là không gian văn hóa gắn với sách, tri thức và các hoạt động cộng đồng, nơi công chúng có thể tiếp cận lịch sử không chỉ qua trang sách mà còn bằng trải nghiệm số. Trong dịp kỷ niệm Ngày Giải phóng Thủ đô, hoạt động này góp phần tạo nên một điểm hẹn văn hóa gần gũi, kết nối ký ức lịch sử với nhịp sống hiện đại của Hà Nội.

Các vị khách mời và các bác cựu chiến binh trải nghiệm chương trình. Ảnh: Xuân Đào

Đặc biệt, chương trình diễn ra đúng Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10, cho thấy khả năng ứng dụng công nghệ vào lĩnh vực văn hóa, thông tin và giáo dục truyền thống. Công nghệ, trong trường hợp này, không thay thế những giá trị lịch sử vốn có mà trở thành phương tiện giúp công chúng tiếp cận, cảm nhận và hiểu sâu hơn về ý nghĩa của các sự kiện đã làm nên lịch sử đất nước.

Đưa giá trị lịch sử đến gần hơn với thế hệ trẻ

Phát biểu tại chương trình, ông Nguyễn Quốc Hoàn, Chủ tịch UBND phường Cửa Nam (TP. Hà Nội), nhấn mạnh ý nghĩa của việc ứng dụng công nghệ hiện đại trong đổi mới phương thức tuyên truyền, giáo dục truyền thống lịch sử, đặc biệt đối với giới trẻ và thiếu nhi.

Theo ông Nguyễn Quốc Hoàn, ngày 10/10/1954 là dấu mốc son của lịch sử Thủ đô, ngày Hà Nội hoàn toàn được giải phóng, nhân dân đón đoàn quân chiến thắng trở về trong niềm vui, niềm tự hào và khát vọng xây dựng một Hà Nội hòa bình, văn minh, giàu đẹp. Sau 72 năm, những giá trị lịch sử ấy vẫn cần được các thế hệ người Hà Nội gìn giữ và tiếp nối.

Chương trình thu hút sự tham gia của đông đảo các bạn trẻ. Ảnh: Xuân Đào

Với phường Cửa Nam – địa bàn giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, hội tụ nhiều không gian văn hóa, di tích và tuyến phố có giá trị – việc lan tỏa tình yêu quê hương, đất nước, tình yêu Hà Nội luôn là nhiệm vụ quan trọng. Chương trình "Trở về thời khắc thiêng liêng" vì thế không đơn thuần là hoạt động giới thiệu một ứng dụng công nghệ mới, mà còn là cách đưa lịch sử đến gần hơn với người dân bằng hình thức phù hợp với đời sống đương đại.

Ông Nguyễn Quốc Hoàn gửi gắm thông điệp: "Hiểu lịch sử để thêm yêu đất nước, yêu Hà Nội; trân trọng quá khứ để vững bước tương lai; ứng dụng công nghệ để đưa các giá trị truyền thống đến gần hơn với cuộc sống".

Thông điệp ấy nhấn mạnh mối quan hệ giữa ký ức lịch sử, trách nhiệm của thế hệ hôm nay và yêu cầu đổi mới phương thức bảo tồn, phát huy di sản. Trong bối cảnh công chúng, đặc biệt là người trẻ, ngày càng quen thuộc với môi trường số, việc chuyển tải nội dung lịch sử bằng hình thức trực quan có thể tạo thêm sức hấp dẫn, khơi gợi nhu cầu tìm hiểu sâu hơn về những sự kiện trọng đại của dân tộc.

Tuy nhiên, giá trị của công nghệ không chỉ nằm ở khả năng tạo ra trải nghiệm mới lạ. Điều quan trọng hơn là sau trải nghiệm, người tham gia có thêm hiểu biết về lịch sử, nhận thức sâu sắc hơn về những hy sinh, cống hiến của các thế hệ đi trước và ý thức rõ hơn trách nhiệm gìn giữ những thành quả mà dân tộc đã giành được.

Đây cũng là hướng tiếp cận có ý nghĩa đối với giáo dục lịch sử trong cộng đồng: kết hợp giữa kiến thức, cảm xúc và trải nghiệm để quá khứ không chỉ tồn tại trong những mốc thời gian, sự kiện mà trở thành một phần sống động trong nhận thức của mỗi người.

Công nghệ VR – cây cầu nối quá khứ với hiện tại

Theo ông Dương Quang Tùng, Phó Tổng Biên tập Báo Điện tử VTC News, sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Bản Tuyên ngôn Độc lập ngày 2/9/1945 đã nhiều lần được tái hiện trong các dịp lễ lớn của dân tộc. Tuy nhiên, chương trình "Trở về thời khắc thiêng liêng" mang đến cách tiếp cận mới khi ứng dụng công nghệ thực tế ảo để đưa người xem trở lại không gian lịch sử một cách sống động.

Ông Dương Quang Tùng cho biết, công nghệ VR cho phép người trải nghiệm không chỉ "xem" mà còn có cảm giác "đứng trong" không gian lịch sử, quan sát những chuyển động của đám đông và cảm nhận âm thanh vang vọng. Theo ông, đây là sự kết hợp giữa công nghệ và cảm xúc, giữa tư liệu lịch sử và phương thức truyền thông mới, giúp lịch sử trở nên sinh động, gần gũi hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Khách mời quốc tế trải nghiệm chương trình "Trở về thời khắc thiêng liêng". Ảnh: Xuân Đào

Để xây dựng trải nghiệm, chương trình sử dụng các nguồn tư liệu ảnh, phim, bản ghi âm và những câu chuyện được lưu truyền; các chuyên gia lịch sử phối hợp với đội ngũ kỹ thuật phục dựng những chi tiết của không gian sự kiện. Công nghệ VR và đồ họa 3D được sử dụng để tái tạo không gian 360 độ, cho phép người xem quan sát từ nhiều góc nhìn, đồng thời cảm nhận sự hiện diện của đám đông và âm thanh trong bối cảnh lịch sử.

Theo ông Dương Quang Tùng, "đây không chỉ là một sản phẩm công nghệ, mà còn là cây cầu nối quá khứ với hiện tại". Khi những khoảnh khắc lịch sử được tái hiện sinh động và đến gần công chúng, tình yêu nước cùng niềm tự hào dân tộc có thêm cơ hội được khơi dậy, lan tỏa.

Nhận định này cho thấy tiềm năng của công nghệ thực tế ảo trong hoạt động truyền thông văn hóa. Nếu phim tư liệu cung cấp hình ảnh và lời kể, sách lịch sử giúp hệ thống hóa kiến thức, thì VR có thể bổ sung một lớp trải nghiệm không gian, giúp người tham gia hình dung rõ hơn bối cảnh của sự kiện. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ vào tái hiện lịch sử cũng đặt ra yêu cầu cao về độ chính xác của tư liệu, tính xác thực của bối cảnh và sự thận trọng trong xử lý nội dung. Công nghệ càng có khả năng tạo cảm giác chân thực, trách nhiệm đối với tính chính xác của thông tin càng cần được coi trọng. Hiệu quả giáo dục chỉ thực sự bền vững khi trải nghiệm hấp dẫn được xây dựng trên nền tảng tư liệu đáng tin cậy và những giá trị lịch sử được truyền tải đúng đắn.

Từ một trải nghiệm công nghệ đến hướng phát triển không gian văn hóa số

"Trở về thời khắc thiêng liêng" không phải lần đầu được tổ chức tại Hà Nội. Chương trình ra mắt công chúng lần đầu vào dịp kỷ niệm 80 năm Quốc khánh năm 2025, sau đó tiếp tục được triển khai tại Quảng Ninh, Khu di tích Quốc gia đặc biệt Kim Liên (Nghệ An), Dinh Độc Lập ở Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng. Theo thông tin từ đơn vị tổ chức, các đợt trải nghiệm tại Dinh Độc Lập và Công viên APEC, Đà Nẵng, từng thu hút hơn 8.000 lượt người tham gia mỗi đợt.

Việc chương trình tiếp tục đến với Phố sách Hà Nội cho thấy tiềm năng mở rộng những hình thức trải nghiệm lịch sử bằng công nghệ đến các không gian văn hóa khác nhau. Từ di tích lịch sử đến phố sách, từ điểm đến du lịch đến không gian sinh hoạt cộng đồng, công nghệ số có thể góp phần mở rộng khả năng tiếp cận di sản, giúp những câu chuyện lịch sử vượt ra khỏi giới hạn của các hình thức trưng bày truyền thống.

Ảnh: Xuân Đào

Từ thực tiễn này, yêu cầu đặt ra là cần tiếp tục nghiên cứu, phát triển các sản phẩm văn hóa số có chất lượng, kết hợp tư liệu lịch sử với công nghệ tương tác, đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý văn hóa, đơn vị nghiên cứu, cơ quan báo chí và doanh nghiệp công nghệ. Những sản phẩm ấy cần được thiết kế phù hợp với từng nhóm công chúng, có khả năng tiếp cận rộng rãi và tạo ra giá trị giáo dục lâu dài, thay vì chỉ dừng ở sức hút của một hoạt động trải nghiệm trong thời gian ngắn.

Đối với phường Cửa Nam, chương trình cũng mở ra hướng phát triển các không gian văn hóa số, sản phẩm trải nghiệm số gắn với việc quảng bá hình ảnh địa phương giàu truyền thống, văn minh và hiện đại. Đây là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa: lấy người dân làm trung tâm, coi công nghệ là công cụ nâng cao khả năng tiếp cận và thụ hưởng các giá trị văn hóa.

Bằng việc đưa công chúng trở về Quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945, "Trở về thời khắc thiêng liêng" đã tạo nên một cuộc gặp gỡ đặc biệt giữa ký ức dân tộc và công nghệ đương đại. Nhưng vượt lên trên sự mới mẻ của kính VR hay không gian ảo, giá trị cốt lõi của chương trình vẫn là giúp con người hiểu hơn về lịch sử, thêm trân trọng hiện tại và có trách nhiệm với tương lai.

Khi công nghệ được đặt trong mối quan hệ hài hòa với tri thức lịch sử và mục tiêu giáo dục cộng đồng, quá khứ không còn là những trang tư liệu xa xôi mà trở thành nguồn lực tinh thần tiếp sức cho hiện tại. Đó cũng là con đường để Hà Nội phát huy chiều sâu văn hóa, đổi mới phương thức lan tỏa ký ức lịch sử và bồi đắp tình yêu Thủ đô cho các thế hệ hôm nay và mai sau.