Chuyện những người đón mùa thu chiến thắng

Những chuyện chưa kể

Những ngày tháng Mười, Hà Nội rực rỡ sắc cờ hoa chào mừng kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026). Trong nắng thu vàng, sắc đỏ của cờ Tổ quốc hòa cùng những tấm pano, băng rôn trên các tuyến phố, gợi nhắc về mùa thu lịch sử năm 1954, khi đoàn quân chiến thắng trở về tiếp quản Thủ đô, mở ra một trang mới trong lịch sử Hà Nội.

Đại tá Lê Văn Tính, sinh năm 1935, hiện sống tại phường Phương Liệt là một trong những người mang theo ký ức đặc biệt về mùa thu năm 1954. Nhập ngũ năm 1953, sau thời gian huấn luyện tại Nghệ An, ông Lê Văn Tính trở thành chiến sĩ liên lạc của Đại đội 238, Trung đoàn Thủ đô (102), Đại đoàn Quân Tiên phong (308). Sau chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, ông được theo Đại đội trưởng về Đền Hùng gặp Bác Hồ.

Cuối tháng 9-1954, đơn vị ông Tính về đóng quân tại làng Phùng, thuộc địa bàn Đan Phượng ngày nay, sẵn sàng cho ngày tiếp quản. Sáng 10-10, trong đội ngũ chỉnh tề, các chiến sĩ theo quốc lộ 32 tiến về trung tâm thành phố. Dọc hai bên đường, người dân đứng chật kín, tay cầm cờ, hoa, hân hoan đón chào đoàn quân. Sau những năm tháng mong chờ, thời khắc Thủ đô được giải phóng đã trở thành ngày hội lớn của đồng bào, chiến sĩ.

Ông Lê Văn Tính (bên phải) chia sẻ những ký ức về ngày Giải phóng Thủ đô 10-10-1954. Ảnh: Đinh Luyện

Nếu ký ức của người lính gắn với bước chân hành quân và nhiệm vụ tiếp quản, thì với ông Đoàn Nhân Lộ, nguyên giảng viên Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, hiện sống tại phố Tạ Quang Bửu, mùa thu năm 1954 lại được nhớ đến qua những ngày trực tiếp tham gia công tác tại các khu phố nội thành, chứng kiến niềm vui đoàn tụ và sự chuyển mình của Hà Nội trong buổi đầu hòa bình.

“Ngày 10-10, các cánh quân vào Thủ đô thì ngày 9-10 tôi đã được cử vào Hà Nội”, ông Lộ nhớ lại. Khi ấy, ông được phân công phụ trách công tác thanh thiếu niên tại khu vực Hàng Bông, Hàng Gai... Giữa thời khắc lịch sử, chàng thanh niên năm ấy có cơ hội góp sức vào công việc chung, đồng thời tận mắt chứng kiến niềm mong mỏi hòa bình của người dân sau những năm tháng đất nước biến động.

Điều đọng lại sâu sắc nhất trong tâm trí ông không chỉ là không khí náo nức trên các đường phố, mà còn là những khoảnh khắc đoàn tụ đầy xúc động. Có người òa khóc khi gặp lại người thân, có những người bạn ôm chầm lấy nhau sau ngày dài xa cách, có em nhỏ nhào vào lòng cha. Đặc biệt, hình ảnh những người mẹ ôm chặt các anh bộ đội, nghẹn ngào như gặp lại chính con mình, vẫn khiến ông xúc động mỗi khi nhắc lại. “Đó là hình ảnh đẹp đẽ nhất khi quân ta vào tiếp quản Thủ đô Hà Nội”, ông Lộ chia sẻ.

Kỳ vọng vào một Hà Nội trong tương lai

Cùng chứng kiến thời khắc lịch sử của mùa thu năm 1954, ông Nguyễn Văn Khang (sinh năm 1935), Trưởng ban liên lạc Đội Thanh niên công tác tiếp quản Thủ đô khi ấy, vẫn nhớ rõ từng nhiệm vụ được giao và những cảm xúc đan xen của lớp thanh niên tuổi mười tám, đôi mươi trong những ngày đầu về Hà Nội.

Ông Khang kể, khi nghe tin được tham gia tiếp quản Thủ đô, niềm vui sướng trong mỗi người gần như không thể diễn tả thành lời. Tuy nhiên, niềm vui ấy cũng đi cùng những lo lắng. “Lúc đó, chúng tôi mới chỉ 19-20 tuổi, còn rất trẻ nhưng đã được giao nhiệm vụ phải tiếp xúc với nhân dân trước khi đoàn quân bộ đội trở về. Chúng tôi lo không biết phải làm thế nào để hoàn thành tốt nhiệm vụ, làm thế nào để tuyên truyền, vận động đạt kết quả”, ông Khang nhớ lại.

Từ khoảng ngày 3 đến 6-10-1954, Đội Thanh niên công tác tiếp quản Thủ đô bắt đầu thực hiện nhiệm vụ tiền trạm, đến từng khu vực, tiếp xúc với người dân, chuẩn bị cho ngày tiếp quản. Đó là công việc đặc biệt trong một thời khắc đặc biệt, đòi hỏi những thanh niên trẻ vừa có tinh thần trách nhiệm, vừa khéo léo trong cách ứng xử để tạo sự đồng thuận, giữ gìn trật tự và chuẩn bị tâm thế cho người dân đón đoàn quân chiến thắng.

Sáng 10-10-1954, Hà Nội ngập tràn cờ hoa, người dân đứng kín hai bên đường, tay cầm hoa, vẫy chào đoàn quân tiến về tiếp quản thành phố. Giữa dòng người náo nức ấy, các thành viên Đội Thanh niên công tác tiếp quản Thủ đô vừa phối hợp giữ gìn trật tự, nhắc nhở người dân không tràn xuống lòng đường, vừa hòa chung niềm vui ngày giải phóng.

Đường làng, ngõ xóm rực rỡ cờ hoa chào mừng kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô. Ảnh: Đinh Luyện

Trong ký ức của ông Khang, đó là một trong những khoảnh khắc Hà Nội sống động và rộn ràng nhất. Khi đoàn quân đi qua, thanh thiếu niên cùng bước theo bộ đội, rồi lại nắm tay nhau ca hát, nhảy múa trong niềm hân hoan của ngày hội non sông.

Từ những ký ức ấy nhìn về Hà Nội hôm nay, ông Khang cảm nhận rõ sự đổi thay mạnh mẽ của thành phố qua 72 năm. Từ một Thủ đô vừa được tiếp quản, từng bước khôi phục sản xuất, ổn định đời sống sau chiến tranh, Hà Nội đã vươn mình qua nhiều giai đoạn phát triển, đẩy mạnh công cuộc đổi mới và ngày càng hội nhập sâu rộng với khu vực, thế giới.

Ở tuổi ngoài 90, điều ông Khang mong mỏi không chỉ là một Thủ đô ngày càng khang trang, hiện đại, mà còn là thành phố phát triển hài hòa, nơi người dân được sống trong môi trường văn minh, thuận tiện và có chất lượng sống ngày càng tốt hơn. Hơn cả, ông Khang kỳ vọng Hà Nội tiếp tục phát triển mạnh mẽ, gìn giữ chiều sâu văn hiến, phát huy truyền thống hào hoa, thanh lịch, xứng đáng với vị thế trái tim của cả nước.