Khi người trẻ thế giới đọc sách: Sự khát khao tri thức hay làm màu?

Ảnh: The Guardian.

Xu hướng thời trang năm nay ghi nhận sự hiện diện đáng kể của sách và hình ảnh đọc sách. Trang Guardian đã điểm danh hàng loạt cái tên thương hiệu thời trang có chương trình với sách. Dior đã ra mắt các phiên bản mới của dòng túi Book Tote in hình bìa những tác phẩm kinh điển như Ulysses và Dracula.

Nhiều phụ kiện thời trang cao cấp giờ gắn liền với sách. Ảnh: The Guardian.

Đầu năm nay, Coach đã hợp tác với nhà xuất bản Penguin để sản xuất những món phụ kiện treo túi xách mang phong cách văn học.

Đây là các phiên bản sách siêu nhỏ có thể đọc trọn vẹn nội dung, từ cuốn I Know Why the Caged Bird Sings đến Sense and Sensibility.

Hãng thời trang Miu Miu tổ chức câu lạc bộ sách, còn Chanel có hoạt động Cuộc gặp gỡ văn học.

Trong một bài viết khác, trang Guardian đánh giá trí tuệ và sự hào nhoáng, giống như 2 nhóm học sinh học giỏi và ăn chơi, luôn ngồi tách biệt trong căng tin trường học, giờ đây đang bắt đầu "tán tỉnh" nhau nồng nhiệt.

Giá trị của tri thức lên ngôi?

"Đây là một xu hướng có thật", chuyên gia dự báo xu hướng Lucie Greene nhận định.

"Đang có một làn sóng phản đối các nội dung phong cách sống chỉ chú trọng vào hình ảnh hào nhoáng, những điều đã bị các thương hiệu thâu tóm quá mức", Greene chia sẻ.

Thế hệ Z muốn nhiều hơn thế. Họ khao khát kiến thức. Họ muốn đào sâu tìm hiểu mọi ngóc ngách của vấn đề, từ podcast, Reddit cho đến TikTok và YouTube, trang Guardian chia sẻ trong một bài viết về xu hướng đọc sách của thế hệ trẻ.

Hẹn gặp bạn sau nhà để xe để vừa hút thuốc vừa bàn luận về Walter Benjamin nhé. "Đọc sách thật quyến rũ", người mẫu Kaia Gerber chia sẻ vào năm 2024 khi ra mắt câu lạc bộ sách mang tên Library Science.

Tác phẩm được chọn đầu tiên là Martyr!, cuốn tiểu thuyết đầu tay đầy phá cách của nhà thơ Kaveh Akbar, viết về nỗi đau mất mát và sự hy sinh vì lý tưởng. Đây rõ ràng không phải là một cuốn sách dễ đọc.

Hay chỉ là sự làm màu để tôn lên địa vị xã hội?

Trang Neofeed nhận định khi giới thời trang cao cấp tìm đến sách, đây không chỉ đơn giản là một xu hướng, mà còn là một sự thay đổi triệt để. Nếu trước đây đọc sách gắn liền với kiến thức và phát triển bản thân, thì ngày nay hành động này đóng vai trò như một biểu tượng của địa vị xã hội, đặc biệt trong giới trẻ.

Nữ diễn viên Ella Fanning trong chiến dịch quảng bá móc khóa sách của Coach. Ảnh: Vogue.

Trên Tiktok, Instagram và X, ngày càng có nhiều cách thể hiện niềm yêu thích với sách, như những đoạn video phô trương sở thích đọc sách được lồng hiệu ứng hình ảnh và nhạc nền, những bức ảnh chụp giá sách được sắp xếp độc đáo, thậm chí có cả hashtag riêng #shelfies, sự kết hợp giữa giá sách (shelf) và selfie trong tiếng Anh.

Dường như mọi người đang nghĩ nếu không có bằng chứng trực tuyến thì mọi nỗ lực đều là vô nghĩa. Nếu không đăng bài lên, nghĩa là chưa làm gì.

Nhà văn kiêm nhà sáng tạo nội dung Sihaam Naik tin việc đọc sách trở nên "hot" là do áp lực kinh tế mà giới trẻ ngày nay phải đối mặt: "Thế hệ Z là thế hệ có lẽ sẽ chẳng bao giờ mua nổi nhà, vì vậy họ chú trọng hơn vào việc đầu tư cho gu thẩm mỹ cá nhân. Thế là họ mua sách, sách nghệ thuật và những ấn phẩm độc đáo, ít người biết đến để tạo sự khác biệt so với bạn bè đồng trang lứa hoặc để thể hiện gu thẩm mỹ của mình".

Sol Noya (@booksconleche trên Instagram), một nhà sáng tạo nội dung về sách cho rằng trong khi việc phát triển thói quen đọc sách là điều tốt, thì nó đang quá tập trung vào khía cạnh tiêu dùng. Sách đang trở thành một trào lưu hình thức để "khoe khéo sự giàu sang". "Sở hữu một bộ sưu tập sách đồ sộ đồng nghĩa với việc có đủ tiền để mua sách và có không gian để cất giữ chúng", Noya cho hay.

Naik cũng có cái nhìn khá hoài nghi: "Tôi rất vui khi thấy mọi người coi đọc sách là điều đáng để ngưỡng mộ và đó là một hành động "ngầu", nhưng liệu đây có phải chỉ là trào lưu nhất thời hay không? Ai mà biết được!"

Cách tiếp cận đúng cho giới trẻ

Dù vậy, trong thời đại mà giới trẻ đang tìm cách tách mình khỏi thế giới mạng để quay về với những trải nghiệm truyền thống, việc những người nổi tiếng khuyến khích mua và đọc sách in, cũng như các cuốn sách kinh điển, vẫn là một tín hiệu tích cực.

Ví dụ, tại Brazil, trong năm 2025, số lượng độc giả mua sách nhờ Tiktok giới thiệu đã tăng gần 70%, từ 3,5% lên 5,9%, theo dữ liệu của Nielsen BookData.

Năm 2024, sau khi một phụ nữ Mỹ gây sốt trên mạng xã hội nhờ bày tỏ sự say mê với cuốn The Posthumous Memoirs of Brás Cubas, tác phẩm của Machado de Assis. Cuốn sách sau đó nhanh chóng trở nên ăn khách. Đáng chú ý, đây là một cuốn tiểu thuyết từ năm 1881.

Diana Clough (@literarydiana), một người chuyên bày tỏ ý kiến về sách trên Instagram, chia sẻ với tờ Guardian: "Việc chọn các phương tiện truyền thống thay vì điện thoại là điều chúng ta nên tự hào, bất kể động cơ thực sự đằng sau đó là gì".

"Việc công khai thể hiện sự gắn kết với sách giúp con người khẳng định niềm vui đọc sách và thay đổi định kiến cho rằng đây là một hoạt động tách biệt và cô độc. Nếu thói quen này trở thành trào lưu thịnh hành, nó sẽ thu hút thêm nhiều độc giả, và đó chắc chắn không phải là điều xấu".

Trang Neofeed cho rằng, suy cho cùng, nếu một cuốn sách trở thành biểu tượng của địa vị văn hóa ngay cả trước khi được mở ra, thì chính hành động đọc sách sẽ giúp độc giả thấu hiểu nội dung trong đó. Từ đây, sách bộc lộ sức mạnh biến đổi thực sự của mình.