Khi niềm tin rời bỏ lớp học

Thế nhưng, sự sụp đổ của một trường quốc tế học phí cao, từng được quảng bá chuẩn nước ngoài, tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo cho quản trị tài chính của hệ thống các trường tư thục hiện nay.

Khủng hoảng tại AISVN bắt đầu từ khoảng tháng 9-2023, khi nhà trường rơi vào tình trạng mất cân đối tài chính. Phụ huynh phản ánh liên tục, giáo viên bị chậm trả lương, hoạt động dạy và học bị xáo trộn. Đầu năm 2024, Sở Giáo dục và Đào tạo TPHCM nhiều lần làm việc với lãnh đạo trường để tìm phương án tháo gỡ nhưng không có kết quả. Tháng 6-2024, quyết định đình chỉ hoạt động 12 tháng được ban hành, hết thời hạn đình chỉ, khi không có phương án khắc phục khả thi, hồ sơ giải thể được trình UBND TPHCM và được chấp thuận.

Điều đáng nói là AISVN không phải trường tư hay trường quốc tế đầu tiên gặp khó khăn. Tuy nhiên, việc một trường quy mô lớn, thu học phí cao, mang thương hiệu quốc tế đi đến giải thể lại là điều hiếm gặp. Vụ việc này phơi bày rõ mặt trái của mô hình tài chính dựa vào học phí trả trước nhiều năm. Với hàng ngàn tỉ đồng phụ huynh đóng trước, trường có nguồn vốn lớn để xây dựng, mở rộng và quảng bá hình ảnh. Thế nhưng, khi dòng tiền ấy không được quản trị chặt chẽ hoặc có thể bị sử dụng lệch khỏi mục tiêu giáo dục, rủi ro sẽ chực chờ. Chỉ cần tuyển sinh chững lại khi bị tai tiếng, chi phí vận hành không còn được bù đắp, mọi thứ lập tức sụp đổ dây chuyền.

Khi học phí trả trước trở thành vốn lưu động, trường học vận hành gần giống một doanh nghiệp vay tiền của chính khách hàng. Mô hình này giúp có vốn nhanh nhưng cũng giống “vay nóng” và chỉ một cú trượt nhỏ cũng đủ để gây ra mất khả năng thanh toán. Thực tế, không ít trường tư, trường quốc tế hiện nay vẫn vận hành theo kiểu “ăn trước - trả sau”, thu học phí dài hạn của phụ huynh để đầu tư ngắn hạn.

Khác với các lĩnh vực kinh doanh khác, khách hàng của giáo dục là học sinh. Khi trường không còn khả năng trả lương giáo viên, đội ngũ giáo viên rời đi, chất lượng đào tạo sụp đổ gần như tức thì. Phụ huynh phản ứng không chỉ vì lo mất tiền đã đóng mà còn lo con em mình bị đứt gãy lộ trình học tập.

Khi khủng hoảng tài chính, hệ quả tiếp theo là AISVN lần lượt mất các chứng nhận quốc tế. Với trường quốc tế, đây không chỉ là danh hiệu mà là cốt lõi thương hiệu. Phụ huynh chọn trường quốc tế vì tin vào chuẩn đào tạo, giá trị bằng cấp và khả năng chuyển tiếp khi du học. Khi những bảo chứng này bị rút, học sinh rời trường hàng loạt là phản ứng tất yếu, góp phần gây thêm đổ vỡ tài chính.

Nghịch lý của hệ thống trường tư, trường quốc tế hiện nay tại Việt Nam là thị trường phát triển nhanh, học phí cao, cạnh tranh gay gắt. Mặt khác, không ít trường vận hành trên nền tảng tài chính mong manh, thiếu cơ chế giám sát độc lập.

Vụ việc này cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng hơn với cơ quan quản lý ngành giáo dục. Đó là giám sát tài chính, nhân sự và năng lực quản trị của các trường tư, trường quốc tế cần đi trước một bước thay vì chờ đến khi khủng hoảng bùng nổ.

Sau tất cả, bài học lớn nhất vẫn là niềm tin. Trong giáo dục, niềm tin không đến từ cơ sở vật chất hoành tráng hay tài liệu quảng bá bóng bẩy mà từ quản trị minh bạch, tài chính lành mạnh và cam kết chất lượng đào tạo dài hạn với người học. Khi niềm tin rời khỏi lớp học thì không có chứng nhận quốc tế nào đủ sức để kéo học sinh quay lại.

Hồng Văn