Khi sinh viên làm chủ công nghệ AI

Tỏa sáng trên đấu trường quốc tế

Tháng 9-2026, vòng chung kết cuộc thi trí tuệ nhân tạo (AI) và thị giác máy tính toàn cầu AI City Challenge 2026 diễn ra tại Malmö (Thụy Điển) đã chứng kiến màn tranh tài gay cấn giữa hàng trăm đội thi đến từ các cường quốc công nghệ.

TS Bùi Hà Đức, Phó trưởng bộ môn Cơ điện tử, khoa Cơ khí, Trường Đại học Công nghệ kỹ thuật TPHCM cùng các thành viên đội Latent Painter. Ảnh: QUANG HUY

Vượt qua nhiều đối thủ nặng ký như Mỹ, Trung Quốc và Nhật Bản, đội Latent Painter - UTE gồm 3 sinh viên: Bùi Nguyễn Hoài Thương, Võ Thành Nguyễn và Nguyễn Trịnh Trà Giang đến từ khoa Cơ khí, Trường Đại học Công nghệ kỹ thuật TPHCM, đã xuất sắc giành ngôi vị quán quân ở nội dung thi số 2 và giải ba ở nội dung thi số 5.

Tại vòng chung kết, nhóm phải đối mặt với bài toán rất hóc búa: làm sao để xe tự hành có thể nhận biết và chuyển giao nhận thức mượt mà từ môi trường mô phỏng sang thực tế (sim-to-real).

Thay vì đi theo những lối mòn có sẵn, 3 bạn trẻ đã tự tay thiết kế một “hệ điều hành sinh học” độc đáo cho xe tự hành bằng cách kết hợp bộ 3 công nghệ AI tiên tiến hiện nay.

Nhóm sử dụng V-JEPA của Meta đóng vai trò như “đôi mắt” để nhận diện hình ảnh, LLaMA làm “bộ não” suy luận logic và Qwen3-VL để chuyển đổi dữ liệu thành các câu hoàn chỉnh.

“Đường phố thực tế luôn đầy những biến số bất ngờ như ánh sáng thay đổi, thời tiết xấu hay vật thể bị che khuất. Đây là lý do để chúng tôi nghiên cứu hệ điều hành sinh học cho xe”, Bùi Nguyễn Hoài Thương chia sẻ.

Không chỉ giải quyết bài toán nhận diện, ở phần thi dự báo video giao thông, nhóm còn tạo nên bước đột phá khi huấn luyện AI biết đoán trước các tình huống tiếp theo trên đường. Nhờ vậy, hệ thống có thể kịp thời xử lý ùn tắc và giảm thiểu tối đa nguy cơ tai nạn.

Sự sáng tạo này được TS Bùi Hà Đức, người thầy dẫn dắt đội thi, đúc kết: Chính nền tảng vững chắc về cơ khí và robot đã giúp các em có góc nhìn thực tiễn, biến AI từ những thuật toán khô khan thành giải pháp tích hợp hoàn hảo vào xe.

Nhìn nhận về thành tích này, PGS-TS Trương Nguyễn Luân Vũ, Trưởng khoa Cơ khí, Trường Đại học Công nghệ kỹ thuật TPHCM, khẳng định, đây là quả ngọt của chiến lược kết nối nghiên cứu với thực tiễn. Không chỉ có AI, khoa còn gặt hái nhiều trái ngọt ở lĩnh vực thiết bị bay không người lái (UAV) phục vụ giám sát đô thị thông minh tại phường Thủ Đức. Hiện đã có doanh nghiệp uy tín đặt hàng nghiên cứu của các sinh viên để đưa vào ứng dụng sản xuất.

Đưa AI vào giải bài toán dân sinh

Tại sân chơi trong nước, Hội thi Thử thách Trí tuệ nhân tạo (AI Challenge) TPHCM năm 2026 vừa tìm ra nhà vô địch mới: nhóm OpenCubee-1 đến từ Trường Đại học Công nghệ thông tin (ĐHQG TPHCM).

Cuộc thi Bách Khoa Innovation 2026 có 408 dự án tham gia, đưa các giải pháp từ phòng lab vào phục vụ đời sống. Ảnh: QUANG HUY

Sức nóng của hội thi nằm ở bài toán mang tính thời sự: xây dựng trợ lý ảo thông minh hỗ trợ phân tích và truy xuất thông tin chuyên sâu trong kho dữ liệu lớn đa phương tiện gồm hình ảnh, âm thanh, văn bản.

Sinh viên Mai Vĩnh Nguyên (thành viên nhóm) chia sẻ, camera giám sát đô thị thông minh tạo ra dữ liệu khổng lồ mỗi ngày. Để tìm 1 chiếc xe máy cụ thể giữa hàng trăm giờ video an ninh phức tạp, con người không thể rà soát thủ công.

Để giải quyết, nhóm đã xây dựng một framework tích hợp đa mô hình độc lập. Giải pháp kết hợp xử lý thị giác máy tính sâu để nhận diện phương tiện, con người, đồng thời nhúng các mô hình xử lý ngôn ngữ tự nhiên để đọc hiểu ngữ cảnh văn bản, âm thanh.

Cách tiếp cận này giúp hệ thống tự động bóc tách thông tin từ các góc quay phức tạp như camera mắt cá (fisheye), rút ngắn thời gian truy vết dữ liệu từ hàng trăm giờ xuống còn vài phút với độ chính xác vượt trội.

Không dừng lại ở giao thông, bài toán tối ưu hóa năng lượng đô thị cũng được các kỹ sư trẻ tương lai giải quyết bằng việc làm chủ công nghệ lõi. Trước thách thức về hao hụt năng lượng và quá tải của mạng lưới điện truyền thống, chuỗi dự án nghiên cứu quản lý năng lượng thông minh (smart grid) của sinh viên khối ngành Điện - Điện tử tại Trường Đại học Bách khoa (ĐHQG TPHCM), Trường Đại học Công nghiệp TPHCM… đã ra đời.

Bằng cách lắp đặt hệ thống cảm biến thông minh (IoT) dọc đường truyền để thu thập dữ liệu thời gian thực kết hợp thuật toán học máy, hệ thống có thể tự động dự báo phụ tải đỉnh và điều tiết nguồn cấp linh hoạt, ngăn ngừa chập cháy và tối ưu hiệu suất phân phối.

Trong khi đó, từ các phòng thí nghiệm mũi nhọn của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQG TPHCM), thầy và trò ngành AI cũng đưa các thuật toán vào giải quyết các bài toán an sinh.

Không chỉ xử lý ảnh y khoa phục vụ chẩn đoán, sinh viên đã trực tiếp xây dựng các mô hình AI hỗ trợ, tự động hóa quy trình thủ tục hành chính công tại các cơ sở, rút ngắn khoảng cách giữa phòng nghiên cứu và đời sống, góp phần xây dựng một nền hành chính đô thị thông minh, hiệu quả.