Khí tự nhiên trong chiến lược công nghiệp xanh Việt Nam giai đoạn 2025–2035

Sáng 22/1, hội thảo khoa học “Ứng dụng khí tự nhiên trong công nghiệp hướng tới sản xuất xanh và Net Zero 2050” đã được tổ chức, thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng.

Phát biểu khai mạc hội thảo ông Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam, khẳng định: chuyển đổi năng lượng xanh không còn là lựa chọn mang tính xu hướng, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc trong bối cảnh các tiêu chuẩn môi trường và phát thải ngày càng khắt khe trên phạm vi toàn cầu.

Ông Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Sạch Việt Nam phát biểu buổi khai mạc.

Đối với Việt Nam, quá trình chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng phụ thuộc nhiều vào năng lượng hóa thạch sang tăng trưởng xanh không chỉ nhằm thực hiện các cam kết quốc tế, mà còn là con đường tất yếu để bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo các dự báo, nhu cầu năng lượng của Việt Nam sẽ tiếp tục tăng mạnh đến năm 2050, trong khi biến đổi khí hậu gây thiệt hại kinh tế khoảng 3% GDP mỗi năm. Trong bối cảnh đó, khí tự nhiên được xem là nguồn nhiên liệu chuyển tiếp quan trọng nhờ phát thải thấp hơn than, dầu và phù hợp với yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong công nghiệp.

Trên cơ sở này, ông Nguyễn Khắc Quyền – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương đã có bài tham luận để làm rõ vai trò và định hướng phát triển, sử dụng khí tự nhiên trong công nghiệp Việt Nam giai đoạn 2025–2035, hướng tới mục tiêu sản xuất xanh và Net Zero 2050.

Khí tự nhiên trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu

Những năm gần đây, thị trường năng lượng thế giới liên tục biến động mạnh dưới tác động của xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng và áp lực thực hiện các cam kết giảm phát thải khí nhà kính. Trong bối cảnh đó, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng đồng thời giảm phát thải trở thành bài toán khó đối với nhiều quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Khắc Quyền, khí tự nhiên nổi lên như một “nguồn năng lượng chuyển tiếp” có ý nghĩa đặc biệt. So với than và dầu, khí tự nhiên có cường độ phát thải thấp hơn, ít gây ô nhiễm cục bộ và cho phép nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng trong công nghiệp. Đối với Việt Nam, khí tự nhiên không chỉ phục vụ phát điện mà còn là đầu vào quan trọng của các ngành công nghiệp nền tảng như phân bón, hóa chất, xi măng, sắt thép.

Ông Nguyễn Khắc Quyền – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương.

Việt Nam hiện đang khai thác khí tự nhiên tại 26 mỏ dầu – khí, chủ yếu tập trung ở các bể Cửu Long, Nam Côn Sơn và Mã Lai – Thổ Chu. Giai đoạn 2010–2015, sản lượng khai thác đạt đỉnh với khoảng 10–11 tỷ m³/năm. Tuy nhiên, từ sau năm 2016, sản lượng khí nội địa có xu hướng suy giảm rõ rệt khi nhiều mỏ bước vào giai đoạn suy kiệt, trong khi các mỏ mới có quy mô nhỏ, điều kiện khai thác phức tạp và tiến độ phát triển chậm.

Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam chính thức nhập khẩu LNG từ năm 2023, với chuyến LNG đầu tiên cập cảng Thị Vải, được xem là bước ngoặt quan trọng trong chiến lược bảo đảm nguồn cung khí. Năm 2024, Việt Nam nhập khẩu khoảng 0,29 triệu tấn LNG từ nhiều thị trường khác nhau, thể hiện nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung. Đặc biệt, hợp đồng LNG dài hạn đầu tiên giữa PV Gas và Shell ký đầu năm 2026 được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng ổn định hơn cho thị trường khí trong trung và dài hạn.

Về sử dụng, điện lực hiện là lĩnh vực tiêu thụ khí lớn nhất, chiếm khoảng 65–70% tổng sản lượng khí thương phẩm, phần còn lại phục vụ các ngành công nghiệp ngoài điện. Điều này cho thấy điện khí, đặc biệt là điện khí LNG, đang đóng vai trò “đầu kéo” hình thành và mở rộng thị trường khí tại Việt Nam.

Khí tự nhiên – nền tảng cho công nghiệp xanh và Net Zero

Ông Nguyễn Khắc Quyền nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt: phát triển và sử dụng khí tự nhiên phải được đặt trong tổng thể lộ trình chuyển dịch năng lượng quốc gia và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Khí tự nhiên không phải là đích đến cuối cùng, mà là bước chuyển tiếp quan trọng giúp giảm dần phụ thuộc vào than, dầu, đồng thời bảo đảm ổn định cho hệ thống năng lượng.

Giai đoạn 2025–2035, Việt Nam cần ưu tiên phát triển điện khí LNG như một nguồn điện nền linh hoạt, hỗ trợ vận hành hệ thống điện khi tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng tăng. Song song với đó, việc mở rộng sử dụng khí trong các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng sẽ góp phần giảm phát thải, nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

Quang cảnh diễn ra buổi hội thảo.

Để hiện thực hóa vai trò của khí tự nhiên, ông đề xuất một loạt định hướng và giải pháp mang tính hệ thống. Trọng tâm là hoàn thiện khung thể chế, chính sách cho toàn bộ chuỗi công nghiệp khí; phát triển đồng bộ hạ tầng thu gom, vận chuyển, xử lý khí và hệ thống kho cảng LNG; xây dựng thị trường khí cạnh tranh, minh bạch, có điều tiết của Nhà nước.

Bên cạnh đó, việc huy động đa dạng nguồn lực xã hội, tăng cường hợp tác quốc tế, đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao được xác định là những yếu tố then chốt bảo đảm sự phát triển bền vững của ngành khí. Đặc biệt, quá trình phát triển khí tự nhiên cần gắn chặt với nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và từng bước chuẩn bị điều kiện để tích hợp các loại nhiên liệu phát thải thấp hơn như khí xanh và hydrogen trong tương lai.

Ông Nguyễn Khắc Quyền nhấn mạnh, giai đoạn 2025–2035 có ý nghĩa bản lề trong việc định hình vai trò của khí tự nhiên trong hệ thống năng lượng và chiến lược phát triển công nghiệp của Việt Nam. Việc định hướng đúng và triển khai đồng bộ các giải pháp sẽ giúp khí tự nhiên không chỉ góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, mà còn trở thành động lực quan trọng thúc đẩy sản xuất xanh, nâng cao chất lượng tăng trưởng và hỗ trợ Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050.

Phương Anh