Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo: Nhiệm vụ chiến lược quốc gia

Huy động nguồn lực cho khoa học, công nghệ

Phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là chủ trương lớn, nhất quán và xuyên suốt của Đảng ta, đặc biệt là trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước. Nhiều kỳ Đại hội Đảng đã xác định: Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là một trong những nội dung cốt lõi trong các đột phá chiến lược để phát triển đất nước.

Hoạt động nghiên cứu khoa học và công nghệ. Ảnh: Quỳnh Nga

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã nêu các định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2026 - 2030, trong đó nhấn mạnh, xác lập mô hình tăng trưởng mới với mục tiêu là nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế; lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính; tạo ra sức sản xuất và phương thức sản xuất mới chất lượng cao, trọng tâm là kinh tế dữ liệu, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực.

Tại Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu: Tập trung triển khai đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tạo nền tảng cho phát triển lực lượng sản xuất mới, hiện đại, ưu tiên phát triển một số ngành công nghiệp, công nghệ chiến lược, trọng tâm là chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo; đẩy mạnh đào tạo, sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao.

Thông tin với báo chí tại Họp báo thường kỳ tháng 1/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ, Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ cho biết, quán triệt tinh thần Văn kiện Đại hội Đảng và Nghị quyết số 57-NQ/TW, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định rõ: Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là một lĩnh vực quản lý nhà nước, mà là nhiệm vụ chiến lược quốc gia, là trụ cột của mô hình phát triển mới.

Trên tinh thần đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đã và đang chủ trì, phối hợp với các ban, bộ, ngành và địa phương tập trung triển khai các nhóm nhiệm vụ trọng tâm: Thứ nhất, hoàn thiện thể chế để giải phóng sức sáng tạo, chuyển mạnh từ quản lý đầu vào sang quản lý đầu ra, quản lý theo mục tiêu, không quản cách làm; trao quyền tự chủ gắn với trách nhiệm cho tổ chức, cá nhân nghiên cứu; người làm được hưởng lợi từ thành quả lao động và sáng tạo; chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu và đổi mới sáng tạo gắn với quản trị rủi ro; đánh giá dựa trên hiệu quả tổng thể.

Thứ hai, đo lường được đóng góp của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào tăng trưởng GDP, hướng vào giải quyết các bài toán lớn của đất nước, xác định tự chủ công nghệ lõi, công nghệ chiến lược như là một cấu phần quan trọng của chủ quyền quốc gia; xây dựng hệ thống chỉ tiêu và phương pháp đo lường ở cấp quốc gia và địa phương; lấy hiệu quả đóng góp thực tế làm thước đo quản lý và phân bổ nguồn lực; chống lãng phí trong đầu tư khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Thứ ba, đồng tài trợ và huy động nguồn lực xã hội cho khoa học và công nghệ, một đồng ngân sách nhà nước phải kích hoạt được 3-4 đồng từ doanh nghiệp; từng bước nâng tỷ lệ chi toàn xã hội cho khoa học và công nghệ lên mức tương đương các nước phát triển.

Đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là nhiệm vụ của riêng Bộ Khoa học và Công nghệ, mà là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn hệ thống chính trị và toàn xã hội. Bộ Khoa học và Công nghệ giữ vai trò điều phối, kết nối nguồn lực để thực sự đưa khoa học và công nghệ trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng.

Đưa khoa học, công nghệ vào từng lĩnh vực

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, muốn đột phá về công nghệ, phải bắt đầu từ con người và cơ chế. Không thể chủ quan, duy ý chí. Phải có cơ chế trọng dụng nhân tài; cơ chế đánh giá dựa trên sản phẩm; cơ chế tài chính linh hoạt; cơ chế hợp tác công tư; cơ chế đặt hàng nhiệm vụ khoa học gắn với yêu cầu phát triển. Khoa học, công nghệ phải đi vào đời sống, phục vụ người dân, nâng năng suất lao động, giảm chi phí xã hội, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Ngành Công Thương đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng công nghệ vào trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Ảnh: Cấn Dũng

Đổi mới sáng tạo cần tập trung vào hỗ trợ đổi mới công nghệ, thử nghiệm các công nghệ mới cho các doanh nghiệp; đổi mới sáng tạo còn là đổi mới mô hình quản trị và kinh doanh dựa trên công nghệ, mang lại giá trị lớn. Mỗi bộ, ngành, địa phương cần có ít nhất một trung tâm đổi mới sáng tạo đóng vai trò là các hạt nhân để phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo, là đầu mối huy động, kết nối các nguồn lực để triển khai hoạt động đổi mới sáng tạo.

Bộ Khoa học và Công nghệ xác định chuyển đổi số phải tạo ra thay đổi thực chất trong điều hành và phục vụ người dân, doanh nghiệp. Năm 2026, việc triển khai sẽ bám sát Kế hoạch thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW, làm rõ trách nhiệm từng cơ quan, từng cá nhân, gắn chỉ tiêu/KPI và theo dõi trên hệ thống để đánh giá kết quả, nhất là trách nhiệm người đứng đầu.

Trọng tâm là thúc đẩy chuyển đổi số đồng bộ, liên thông; phát triển hạ tầng và dữ liệu dùng chung, hướng tới các mục tiêu cụ thể như phủ sóng 5G đạt 70% dân số, 100% cán bộ cấp xã có thiết bị và chữ ký số, 100% hồ sơ công việc ở các cấp xử lý điện tử, đồng thời hoàn thành vận hành Trung tâm dữ liệu quốc gia và các cơ sở dữ liệu, nền tảng dùng chung. Bên cạnh đó, Bộ cũng phối hợp xây dựng nền tảng AI hỗ trợ công vụ phạm vi quốc gia, hướng tới tăng năng suất lao động khu vực công.

Mặt khác, cần tập trung phát triển công nghệ chiến lược. Thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia toàn diện, trước hết là hoàn thiện hạ tầng số, dữ liệu số; xây dựng Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số, công dân số; bảo đảm an ninh mạng, an toàn dữ liệu; đẩy mạnh ứng dụng, phổ cập kỹ năng số, thu hẹp khoảng cách số; tạo môi trường thử nghiệm, khuyến khích đổi mới, bảo vệ sáng tạo. Phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo gắn với doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học; đưa khoa học công nghệ vào từng ngành, từng lĩnh vực, từng địa phương, từng doanh nghiệp.

Ở góc độ của Bộ Công Thương, trong thời gian qua, Bộ đã tập trung đột phá trong công tác hoàn thiện thể chế, xây dựng và hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật nhằm thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đơn cử, Bộ đã kịp thời ban hành các văn bản hướng dẫn triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW và Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025; chủ trì xây dựng và trình Quốc hội thông qua Luật Thương mại điện tử (ngày 10/12/2025), tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho phát triển kinh tế số.

Bộ cũng đã tham mưu trình Quốc hội thông qua nhiều đạo luật quan trọng như Luật Hóa chất, Luật sửa đổi, bổ sung Luật sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, lồng ghép sâu các nội dung về ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong các ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý.

Bên cạnh đó, Bộ Công Thương đã ban hành kế hoạch triển khai Danh mục công nghệ chiến lược, công bố danh mục các bài toán lớn của ngành Công Thương để doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam tham gia giải quyết; tiếp nhận gần 400 đề xuất nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cho giai đoạn 2026 - 2030.

Công tác sắp xếp, kiện toàn hệ thống các viện nghiên cứu, tăng cường năng lực nghiên cứu - chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao tiếp tục được triển khai theo lộ trình rõ ràng, đồng bộ.

Quỳnh Nga